Vâkıdî’ye göre bu yıl Mâlik b. Abdullah’ın Sevriyye’ye yaptığı akın gerçekleşti. Ayrıca Cünâde b. Ebî Ümeyye’nin Rûdâs’a girişi ve şehrini yıkması da bu yıl meydana geldi.
Bu yıl Muaviye, Ubeydullah b. Ziyâd ile birlikte kendisine gelen heyetten oğlu Yezîd’e biat etmelerini zorla aldı. Muaviye bu yıl hastalanınca, Yezîd’e daha önce kendisine biat etmeyi reddeden kişiler hakkında nasıl davranacağını vasiyet etti.
Muaviye’nin bu konudaki vasiyeti, Hişâm b. Muhammed’in Ebû Mihnef – Abdülmelik b. Nevfel b. Musahik b. Abdullah b. Mahreme’den naklettiği rivayete göre şöyledir:
Muaviye, ölmesine sebep olan hastalığa yakalandığında oğlu Yezîd’i çağırarak şöyle dedi:
“Ey oğlum! Senin için zahmeti kaldırdım, işleri kolaylaştırdım, düşmanları bastırdım, Arapların boyunlarını sana boyun eğdirdim ve senin için birlik sağladım. Yalnız Kureyş’ten dört kişinin sana karşı çıkmasından korkuyorum: Hüseyin b. Ali, Abdullah b. Ömer, Abdullah b. Zübeyr ve Abdurrahman b. Ebî Bekir.
Abdullah b. Ömer’e gelince; o dindarlığın tamamen hâkim olduğu bir adamdır. Eğer senden başka kimse kalmasa bile sana biat eder.
Hüseyin’e gelince; Irak halkı onu rahat bırakmaz ve sonunda onu isyana sürükler. Eğer sana karşı ayaklanır ve sen de onu yenersen onu affet. Çünkü onun yakın akrabalığı ve büyük bir hakkı vardır.
İbn Ebî Bekir’e gelince; o, arkadaşlarının yaptığı şeyi yapan bir adamdır. Onun ilgisi kadınlar ve eğlenceyledir.
Sana çökmüş bir aslan gibi çöken ve kurnaz bir tilki gibi seni aldatan kişi ise İbn Zübeyr’dir. Eğer fırsat bulursa üzerine atlar. Eğer sana böyle yapar ve sen de onu alt edersen onu parça parça et.”
Hişâm – Avâne’nin rivayetine göre şöyle denilmiştir:
Muaviye ölüm döşeğine geldiğinde Yezîd yanında değildi. Muaviye polislerinin başı olan Dahhâk b. Kays el-Fihrî’yi ve Müslim b. Ukbe el-Murrî’yi çağırdı ve onlara şöyle vasiyet etti:
“Yezîd’e vasiyetimi iletin:
Hicaz halkına dikkat et; onlar senin kökündür. Yanına gelenlerini onurlandır ve uzakta olanlarını gözet.
Irak halkına dikkat et. Eğer her gün senden bir valilerini azletmeni isterlerse bunu yap. Çünkü bir valinin görevden alınması, sana karşı yüz bin kılıcın çekilmesinden daha iyidir.
Suriye halkına dikkat et; onlar senin ordun ve dayanağındır. Düşmanlarından sana bir şey olursa onlarla galip gel. Onlarla başarı kazandığında onları tekrar kendi yurtlarına gönder. Çünkü kendi yurtları dışında kalırlarsa başka özellikler kazanırlar.
Ben Kureyş’ten üç kişiden korkuyorum: Hüseyin b. Ali, Abdullah b. Ömer ve Abdullah b. Zübeyr.
İbn Ömer’e gelince; o dindarlığın galip geldiği bir adamdır ve senden bir şey talep etmez.
Hüseyin b. Ali’ye gelince; o zayıf bir adamdır. Allah’ın seni, babasını öldüren ve kardeşini terk eden insanlar sayesinde ondan koruyacağını umarım. Onun yakın akrabalığı, büyük bir hakkı ve Muhammed’in akrabası olması vardır. Irak halkının onu rahat bırakmayacağını ve sonunda onu isyana sürükleyeceğini düşünüyorum. Eğer onu yenersen affet. Ben onun yerinde olsaydım affederdim.
İbn Zübeyr’e gelince; o saldırmaya hazır bir yılandır. Eğer karşına çıkarsa onunla mücadele et; fakat senden barış isterse kabul et ve halkının kanını mümkün olduğunca koru.”
Bu yıl Muaviye b. Ebî Süfyân Şam’da öldü.
Ölüm zamanı konusunda farklı rivayetler vardır; ancak hepsi onun hicretin 60. yılı Receb ayında (7 Nisan – 6 Mayıs 680) öldüğü konusunda birleşir.
Hişâm b. Muhammed şöyle dedi:
“Muaviye Receb ayının ilk günü (7 Nisan 680) öldü.”
Vâkıdî şöyle dedi:
“Muaviye Receb ayının ortasında (21 Nisan 680) öldü.”
Ali b. Muhammed şöyle dedi:
“Muaviye, hicretin 60. yılı Receb ayının sonuna sekiz gün kala, Perşembe günü Şam’da öldü (29 Nisan 680).”
El-Hâris bana, Ali’den naklen bunu anlattı.