Onların hepsini bir araya toplayacağımız gün, ortak koşanlara diyeceğiz: “Siz ve ortaklarınız yerinizde kalın!” Artık aralarını ayırırız. Ortakları der ki: “Siz bize tapmıyordunuz.”
Diyanet Vakfı
Onların hepsini biraraya toplayacağımız, sonra da Allaha ortak koşanlara: «Siz ve koştuğunuz ortaklar yerinizde bekleyin» diyeceğimiz gün artık onların (putlarıyla) aralarını tamamen ayırmışızdır. Ve onların ortakları, (putları) derler ki: «Siz, bize ibadet etmiyordunuz.
Kurtubi Tefsiri
O günde hepsini haşredecek, sonra da şirk koşanlara: “Siz de Allah’a eş koştuklarınız da durun yerinizde” diyeceğiz. Sonra aralarını ayıracağız. O zaman eş koştukları da; “Siz, bize tapmıyordunuz” derler.
“O günde hepsini haşredecek” hepsini toplayacak -haşr toplamak demektir-
“sonra da şirk koşanlara-….” yani, Allah ile birlikte ortak edinenlere:
“Siz de Allah’a eş koştuklarınız da durun yerinizde” yani, yerinizden ayrılmayın, olduğunuz yerde durun, başka bir yere gitmeyin
“diyeceğiz.” Bu bir tehdittir.
“Sonra aralarını ayıracağız.” Yani, dünyada iken aralarında bulunan bağlantı ve ilişkileri koparacak, uzaklaştıracağız. “Onu ayırdım, o da ayrıldı,” denilir. “Fa’ale” veznindedir. Çünkü bunun mastarı; şeklinde gelir. Eğer bunun vezni “fey’ale” olsaydı, mastarının; diye gelmesi gerekirdi. ise, ayrılmak demektir, “Allah ondan ayrıldı,” anlamına gelir. Tezâyül de karşılıklı olarak ayrılmak anlamını ifade eder.
el-Ferrâ’ der ki: Kimisi bunu; diye okumuştur. Mesela;
“Ondan ayrılmam,” denilir. Ancak, ayrı bir manaya gelir ki bu, ben o işi görmem, yerine getirmem, demek olur.
“O zaman eş koştukları… derler.” Burada
“eş koşulanlar” ile melekler kast edilmektedir. Şeytanların kastedildiği söylendiği gibi, putların kastedildiği de söylenmiştir. Yüce Allah putları konuşturacak ve böylelikle aralarında bu konuşma geçecektir. Çünkü onlar kendilerine itaat ettikleri şeytanlar ile tapındıkları putların, kendilerine ibadet etmelerini emrettiklerini iddia edecekler ve; siz bize emretmedıkçe biz size ibadet etmedik, diyeceklerdir.
Mücahid der ki: yüce Allah, putları konuşturacak ve putlar da: Sizin bize ibadet ettiğinizi biz farketmiyorduk, ayrıca size, bize ibadet etmenizi de emretmedik, diyeceklerdir.
Eğer ortak koşulanların şeytanlar olduğu kabul edilirse, şeytanlar bu sözleri dehşetle söyleyeceklerdir. Yahut da yalan ve kurtulmak için hile ve çare aramak kastıyla söyleyeceklerdir, anlamına gelir. Yarın (kıyâmet gününde) bu gibi şeyler cereyan edecektir. Arada tanışmalar olsa bile.