Onlar yüce topluluğu dinleyemezler ve her taraftan üzerlerine atışlar yapılır.
Okunuşu ve Kelime Anlamı
Lâ yessemmeûne (dinleyemezler) ile’l-melei’l-a‘lâ (yüce topluluğu) ve-yukzefûne (ve taşlanırlar) min kulli cânibin (her taraftan).
Mukatil Tefsiri
Yüce toplulukla melekler kastedilmektedir. Şeytanlar, Peygamber’den önce meleklerin konuşmalarını dinleyebiliyorlardı. Ancak artık her yönden üzerlerine atış yapılarak taşlanmaktadırlar.
Taberi Tefsiri
Kıraat âlimleri, dinleyemezler ifadesinin okunuşunda farklı görüşler ileri sürmüşlerdir. Medineli ve Basralı kıraat âlimlerinin çoğu ile Kûfeli bazı kıraat âlimleri, kelimeyi sin harfini şeddesiz okuyarak yesmeûn şeklinde kıraat etmişlerdir. Buna göre şeytanlar dinlemeye çalışırlar, fakat işitemezler. Kûfeli kıraat âlimlerinin çoğu ise kelimeyi yessemmâûn şeklinde, sin harfini şeddeli okuyarak kıraat etmişlerdir. Bu okuyuşta dinlemeye çalışmak anlamındaki fiilin te harfi sin harfine katılmıştır. Bana göre iki okuyuş arasında doğruya daha yakın olan, sin harfinin şeddesiz okunduğu kıraattir. Çünkü Peygamber’den ve onun arkadaşlarından nakledilen haberlerde şeytanların vahyi gizlice dinlemeye çalıştıkları, ancak işitmelerini engellemek için üzerlerine alevli gök cisimleri gönderildiği bildirilmektedir. Bu konuda şu rivayetler nakledilmiştir: Bize Ebû Küreyb anlattı. Ona Vekî‘, ona İsrâîl, ona Ebû İshak, ona Saîd b. Cübeyr, ona da İbn Abbâs rivayet etmiştir. İbn Abbâs şöyle demiştir: Şeytanların gökte oturdukları yerler vardı. Oradan vahyi dinlerlerdi. O zaman yıldızlar hareket etmez ve şeytanların üzerine atılmazdı. Şeytanlar vahiyden bir söz işittiklerinde yeryüzüne iner ve bu söze dokuz yalan daha eklerlerdi. Muhammed peygamber olarak gönderilince, şeytanlardan biri eski yerine oturduğunda üzerine bir alev gönderilmeye başlandı. Bu alev mutlaka ona isabet ediyor ve onu yakıyordu. Şeytanlar durumu İblis’e şikâyet ettiler. İblis, bu ancak yeni meydana gelen bir olay sebebiyle olabilir, dedi ve askerlerini araştırmaya gönderdi. Onlar da Muhammed’i Nahle’nin iki dağı arasında namaz kılarken buldular. Ebû Küreyb’in Vekî‘den aktardığına göre burada Nahle vadisinin iç kısmı kastedilmektedir. Şeytanlar İblis’e dönüp gördüklerini haber verdiklerinde İblis, meydana gelen yeni olay işte budur, dedi. Bize İbn Vekî‘ ve Ahmed b. Yahyâ es-Sûfî anlattılar. Onlara Ubeydullah, ona İsrâîl, ona Ebû İshak, ona Saîd b. Cübeyr, ona da İbn Abbâs rivayet etmiştir. İbn Abbâs şöyle demiştir: Cinler en yakın göğe çıkarak vahyi dinlerlerdi. Bir söz işittiklerinde ona dokuz söz daha eklerlerdi. İşittikleri asıl söz doğru olur, ekledikleri ise yalan olurdu. Peygamber gönderilince daha önce oturdukları yerlere ulaşmaları engellendi. Bunu İblis’e bildirdiler. O zamana kadar yıldızlar üzerlerine atılmıyordu. İblis, yeryüzünde yeni bir olay meydana gelmiş olmalı, dedi. Askerlerini gönderdi. Onlar Peygamber’i namaz kılarken buldular. Geri dönüp İblis’e haber verdiklerinde İblis, meydana gelen olay işte budur, dedi. Bize İbnü’l-Müsennâ anlattı. Ona Abdullah b. Recâ, ona İsrâîl, ona Ebû İshak, ona Saîd b. Cübeyr, ona da İbn Abbâs rivayet etmiştir. İbn Abbâs, cinlerin gökte oturdukları yerler bulunduğunu söylemiş ve buna benzer bir rivayet aktarmıştır. Bize Ebû Küreyb anlattı. Ona Yûnus b. Bükeyr, ona Muhammed b. İshak, ona Zührî, ona Ali b. Hüseyin, ona Ebû İshak, ona da İbn Abbâs rivayet etmiştir. İbn Abbâs şöyle demiştir: Ensardan bir grup bana şunları anlattı: Bir gece Peygamber ile birlikte otururken gökte bir yıldızın atıldığını gördük. Peygamber, böyle bir yıldızın atılması hakkında ne söylersiniz, diye sordu. Biz de bir çocuk doğmuştur veya biri ölmüştür, bir hükümdar ölmüş ya da yeni bir hükümdar tahta çıkmıştır, dedik. Bunun üzerine Peygamber şöyle dedi: Durum böyle değildir. Allah gökte bir işe hükmettiğinde arşı taşıyan melekler O’nu tesbih ederler. Onların altında bulunan melekler de bu tesbihi işiterek Allah’ı tesbih ederler. Tesbih böylece en yakın göğe kadar ulaşır. En yakın gökteki melekler, kendilerinin üstünde bulunan meleklere neden tesbih ettiklerini sorarlar. Onlar da bilmiyoruz, üstümüzdeki meleklerin tesbih ettiğini işittik ve biz de onlarla birlikte Allah’ı tesbih ettik, fakat kendilerine soracağız, derler. Böylece birbirlerine sorarak arşı taşıyan meleklere kadar ulaşırlar. Arşı taşıyan melekler, Allah’ın şu veya bu konuda hüküm verdiğini bildirirler. Bu haber aşağıdaki meleklere aktarılır ve en yakın göğe kadar ulaşır. Cinler de bu konuşmalardan gizlice bir şeyler işitir, ardından insanlardan kendilerine bağlı olanların yanına inerek işittiklerini birtakım tahminlerle onların diline aktarırlar. Böylece söylediklerinin bir kısmı doğru, bir kısmı yalan olur. Cinler, üzerlerine bu alevli gök cisimleri atılıncaya kadar böyle davranmaya devam etmişlerdir. Bize İbn Vekî‘ ve İbnü’l-Müsennâ anlattılar. Onlara Abdüla‘lâ, ona Ma‘mer, ona Zührî, ona Ali b. Hüseyin, ona da İbn Abbâs rivayet etmiştir. İbn Abbâs şöyle demiştir: Peygamber Ensardan bir grupla birlikte bulunduğu sırada gökte bir yıldız atıldı ve etraf aydınlandı. Peygamber, cahiliye döneminde böyle bir şey gördüğünüzde ne söylerdiniz, diye sordu. Onlar, büyük bir kişi ölmüş veya büyük bir kişi doğmuş derdik, diye cevap verdiler. Bunun üzerine Peygamber şöyle dedi: Bu yıldızlar bir kimsenin ölümü veya doğumu sebebiyle atılmaz. Rabbimiz bir işe hükmettiğinde arşı taşıyan melekler O’nu tesbih ederler. Ardından onların yakınındaki göğün melekleri, sonra da onların yakınındakiler tesbih eder. Bu tesbih en yakın göğe kadar ulaşır. Sonra yedinci göğün melekleri arşı taşıyan meleklere, Rabbimiz ne buyurdu, diye sorarlar. Onlar da haber verirler. Her göğün melekleri birbirlerinden haber alır ve sonunda haber en yakın göğe ulaşır. Şeytanlar da bu sırada gizlice dinlemeye çalışırlar ve üzerlerine alevli gök cisimleri atılır. İşittiklerini kendilerine bağlı olanlara ulaştırırlar. Olduğu gibi aktardıkları söz doğru olur, fakat üzerine yalanlar eklerler. Bize İbnü’l-Müsennâ anlattı. Ona Muhammed b. Ca‘fer, ona Ma‘mer, ona İbn Şihâb, ona Ali b. Hüseyin, ona da İbn Abbâs rivayet etmiştir. İbn Abbâs, Peygamber’in arkadaşlarından bir grupla oturduğu sırada gökte bir yıldızın atıldığını anlatmış ve benzer bir rivayet nakletmiştir. Ancak bu rivayette şu ilave bulunmaktadır: Zührî’ye, cahiliye döneminde de yıldızlar böyle atılır mıydı, diye sordum. O da evet, fakat Peygamber gönderildiğinde bu atışlar daha da şiddetlendi, dedi. Bana Ali b. Dâvûd anlattı. Ona Âsım b. Ali, ona babası Ali b. Âsım, ona Atâ b. Sâib, ona Saîd b. Cübeyr, ona da İbn Abbâs rivayet etmiştir. İbn Abbâs şöyle demiştir: Cinlerin gökte vahyi dinledikleri yerler vardı. Vahiy indirildiğinde melekler, sert bir kayaya vurulan demirin çıkardığı sese benzer bir ses işitirlerdi. Vahyin sesini duyduklarında gökteki melekler alınlarını yere koyarlardı. Vahyi getirenler yanlarına ulaştığında, Rabbiniz ne buyurdu, diye sorarlardı. Onlar da hak olanı söyledi, O çok yücedir, çok büyüktür, derlerdi (Sebe 23). Melekler birbirlerine, Rabbiniz hak olanı söyledi, O çok yücedir, çok büyüktür, diye seslenirlerdi. Haber en yakın göğe ulaştığında, yeryüzünde şu kadar ölüm, şu kadar doğum, şu kadar kıtlık ve şu kadar bolluk meydana geleceği, Allah’ın ne yapmayı ve neyi başlatmayı dilediği bildirilirdi. Cinler de yeryüzüne inerek bu haberleri insanlardan kendilerine bağlı olanlara aktarırlardı. Onlar böyle davranırken Allah Peygamber’i gönderdi. Bunun üzerine şeytanların göğe çıkmaları engellendi ve üzerlerine yıldızlar atılmaya başlandı. Artık içlerinden göğe çıkan herkes yanıyordu. Yeryüzündeki insanlar yıldızların bu şekilde atıldığını görünce korkuya kapıldılar. Çünkü daha önce böyle bir şey görmemişlerdi. Gökte bulunanların helak olduğunu düşündüler. İlk korkuya kapılanlar Tâif halkıydı. Deve sahipleri her gün ilahlarına bir deve, koyun sahipleri bir koyun, sığır sahipleri de bir sığır kurban etmeye başladılar. Bunun üzerine içlerinden biri, yazıklar olsun size, mallarınızı tüketmeyin, dedi. Yolunuzu bulmak için kullandığınız ve tanıdığınız yıldızlardan hiçbirinin düşmediğini görmüyor musunuz? Bunun üzerine kurban kesmekten vazgeçtiler. Ancak o zamana kadar mallarının önemli bir kısmını tüketmişlerdi. İblis de yeryüzünde yeni bir olay meydana geldiğini söyledi. Çeşitli bölgelerden toprak getirilmesini istedi ve getirilen her toprağı kokladı. Tihâme bölgesinin toprağı getirildiğinde, olay burada meydana gelmiş, dedi. Allah, Kur’an okuyan Peygamber’e bir grup cini yönlendirdi. Onlar Kur’an’ı işitince, biz gerçekten hayranlık uyandıran bir Kur’an dinledik, dediler (Cin 1). Ardından kavimlerine uyarıcılar olarak döndüler (Ahkâf 29). Bana Yûnus anlattı. Ona İbn Vehb, ona İbn Lehîa, ona Muhammed b. Abdurrahman, ona Urve, ona da Âişe rivayet etmiştir. Âişe, Peygamber’in şöyle dediğini işittiğini söylemiştir: Melekler bulutlara iner ve gökte hükme bağlanan işleri konuşurlar. Şeytanlar da gizlice dinleyerek bu sözleri işitir ve kâhinlere bildirirler. Kâhinler ise işittiklerine kendilerinden yüz yalan daha eklerler. Bu rivayetler, şeytanların işitmeye çalıştıklarını, ancak işitmelerinin engellenmesi için üzerlerine alevli gök cisimleri atıldığını göstermektedir. Bir kimse, ayette ilâ edatının bulunması sebebiyle dinlemeye çalışmak anlamının işitmek anlamından daha uygun olduğunu düşünebilir. Ancak durum böyle değildir. Çünkü Araplar, falancanın şöyle dediğini işittim, falancayı dinledim ve falancadan işittim anlamlarını farklı edatlarla ifade edebilirler. Ayetin anlamı şöyledir: Biz en yakın göğü yıldızların süsüyle donattık ve onu her azgın şeytandan koruduk ki yüce topluluğu dinleyemesinler. Burada dinleyememeleri için anlamındaki en edatı, cümlenin anlamından anlaşıldığı için zikredilmemiştir. Nitekim onu suçluların kalplerine böyle yerleştirdik, ona iman etmezler, ifadesinde de ona iman etmemeleri için anlamı kastedilmektedir (Hicr 12-13). Burada lâ yerine en kullanılması da dil bakımından uygun olurdu. Allah size sapmamanız için açıklıyor anlamındaki ifadede de sapmamanız için anlamı bulunmaktadır (Nisâ 176). Yine yeryüzüne sizi sarsmaması için sağlam dağlar yerleştirdi ifadesinde de aynı kullanım vardır (Nahl 15). Araplar böyle yerlerde lâ ile birlikte fiili cezimli de kullanırlar. Örneğin, atı kaçmasın diye bağladım, derler. Benî Ukayl kabilesinden bir şair de şöyle demiştir: Aramızdaki sevginin en güzel hâlinin, hiçbir kötülük işleyenin kötülük yapmadığı bir birliktelik olduğunu görünceye kadar. Bu şiirdeki fiilin ötreli okunduğu da rivayet edilmiştir. Söylendiğine göre bu okuyuş Hicaz halkının dilidir. Katâde de bu konuda şöyle demiştir: Bize Bişr anlattı. Ona Yezîd, ona Saîd, ona da Katâde rivayet etmiştir. Katâde, yüce topluluğu dinleyemezler ifadesi hakkında, şeytanların bunu yapmalarının engellendiğini söylemiştir. Yüce topluluk ifadesiyle de diğer meleklerden daha yüksek makamda bulunan melekler topluluğu kastedilmektedir.
Hz.Ateist Tefsiri
Henüz eklenmedi…