O gün yer, başka bir yerle, gökler de başka göklerle değiştirilir. Ve hepsi, tek olan, kahredici olan Allah’ın huzuruna çıkarlar.
Diyanet Vakfı
Yer başka bir yer, gökler de (başka gökler) haline getirildiği, (insanlar) bir ve gücüne karşı durulamaz olan Allahın huzuruna çıktıkları gün (Allah bütün zalimlerin cezasını verecektir).
Kurtubi Tefsiri
O gün yer başka bir yerle değiştirilecektir, gökler de. Bir olan, Kahhâr olan Allah’ın huzurunda toplanacaklardır.
“O gün yer başka bir yerfe değiştirilecektir.” Yani sen yerin başka bir yerle değiştirileceği günü hatırla. Buna göre bu âyet, bundan önceki âyetlerle alakalıdır. Bunun yüce Allah’ın:
“Hesabın görüleceği gün” (14/41. âyet) âyetinin sıfatı olduğu da söylenmiştir.
Yerin başka bir yerle değiştirilmesi hususunda farklı görüşler vardır. Pek çok kimse şöyle demektedir: Yerin başkasıyla değiştirilmesi, niteliklerinin değiştirilmesinden, tümseklerinin düzeltilip dağlarının sallallahü aleyhi ve sellemrulmasından ve kara bölümünün de uzatılıp genişletilmesinden ibarettir. Bu açıklamayı İbn Mes’ûd (radıyallahü anh) da rivâyet edip, İbn Mâce de bunu Sünen’inde zikretmiştir. İbn Mâce, Fiten 33; Müsned, 1, 375. İbnu’l-Mübarek de bunu Şehr b. Havşeb yoluyla nakledilen hadiste zikretmektedir. Şehr dedi ki; Bana İbn Abbâs anlattı, dedi ki; Kıyâmet günü olduğunda yeryüzü bir derinin uzatılması gibi uzatılır ve genişliğine şu kadar, şu kadar ilave edilir… diyerek hadisin geri kalan bölümlerini zikretti.
Bu hadis Ebû Hüreyre yoluyla merfu olarak da rivâyet edilmiştir. Buna göre Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Yer başka bir yer ile değiştirilecektir. (Allah) onu yayar ve tıpkı Ukaz panayırında satılan deriler gibi açar. Orada ne bir eğrilik, ne bir pürüz görürsün. Sonra yüce Allah bütün insanları bir sarsıntı ile sarsar, ansızın onlar ikincisinde İlkindeki yerlerini andıran şekilde yer alırlar. Yerin içinde bulunan içine girer, üstünde olan da üstüne çıkar.” Bunu da el-Ğaznevî zikretmektedir.
Semanın değiştirilmesi ise oradaki güneşin ve ayın tortop edilip dürülmesi, yıldızlarının dağılmasıdır. Bu açıklamayı İbn Abbâs yapmıştır. Semanın değişmesinden kastın, farklı hallerde olduğu da söylenmiştir. Bir seferinde erimiş maden gibi, bir seferinde de yağ tortusu gibi olacaktır. Bunu da İbnul Enbarî nakletmiştir. Biz bu hususu “et-Tezkire” adlı eserimizde etraflı açıklamalarıyla söz konusu ettiğimiz gibi, bu konudaki ilim adamlarının görüşlerini de kaydettik. Sahih olan ise Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem)den sabit olduğuna göre, bu yerin tamamiyle yok edilmesidir. Çünkü Müslim, Resûlüllah (sallallahü aleyhi ve sellem)’ın azadlısı Sevbân’dan şöyle dediğini rivâyet etmektedir: Ben Resûlüllah (sallallahü aleyhi ve sellem)ın yanında bulunuyordum. Yahudi âlimlerinden bir alîm onun yanına gelip, es-selamu aleykum, dedi ve hadisin geri kalan bölümlerini zikretti. Bu hadiste şu ifadeler de yer almakladır: Yahudi dedi ki: Bu yer başka bir yerle, gökler de başkalarıyla değiştirileceği vakit insanlar nerede olacaktır? Resûlüllah (sallallahü aleyhi ve sellem)da: “Köprünün (Sırat köprüsünün) beri tarafında karanlık içerisinde” diye buyurmuştur. Sonra da hadisin geri kalan bölümü zikredilmektedir. Müslim, Hayz 34
Yine Müslim, Hazret-i Âişe’den şöyle dediğini rivâyet eder: Resûlüllah (sallallahü aleyhi ve sellem)a yüce Allah’ın:
“O gün yer başka bir yerle değiştirilecektir, gökler de” âyeti hakkında sorularak, o gün insanlar nerede olacaktır? denildi. O: “Sırat’ın üzerinde” diye cevap verdi. Müslim, Sıfâtu’l-Münâfîkin, 29. Soranın Hazret-i Âişe olduğu belirtilmektedir. Bu hadisi İbn Mâce de aynen Müslim’in senediyle rivâyet etmiştir. İbn Mâce, Zühd 33
Tirmizî de Hazret-i Âişe’den bu hadisi rivâyet etmekte ve bu soruyu soranın Hazret-i Âişe olduğunu belirtmektedir. Ayrıca Tirmizî: Bu hasen, sahih bir hadistir demiştir.” Tirmizî, Tefsir 14. sûre 5. Aynı hadis ayrıca; Dârimi, Rikaak 88; Müsned, VI, 35’de kayd edilmektedir. İste bu hadisler göklerin ve yerin değiştirileceklerini ve bunların ortadan kaldırılacaklarım, Allah’ın başka bir arzı yaratacağını açıkça ifade etmektedir. İşte İnsanlar önce Köprü’nün üzerinde, sonra bu yer üzerinde olacaklardır.
Yine Müslim’in, Sahih’inde Sehl b. Sa’d’dan şöyle dediği rivâyet edilmektedir: Resûlüllah (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Kıyâmet gününde insanlar, üzerinde hiçbir kimsenin herhangi bir alameti olmaksızın bembeyaz, un gibi, beyaza çalan renkli bir arz üzerinde haşredileceklerdir.” Buhâri, Rikaak 44; Müslim, Sıfâtu’l-Münâfikîn 28.
Câbir de der ki: Ben Ebû Cafer Muhammed b. Ali’ye yüce Allah’ın:
“O gün yer başka bir yerle değiştirilecektir” âyeti hakkında sordum da şöyle dedi: Yer o gün bir ekmek parçasına dönüştürülecektir ki, Kıyâmet gününde bütün insanlar ondan yiyeceklerdir. Sonra yüce Allah’ın:
“Onları yemek yemez bir ceset de kılmadık” (el-Enbiyâ, 21/8) âyetini okudu.
İbn Mes’ûd da der ki: Bu yer başka bir yer ile değiştirilecektir. O yer gümüş gibi olacak, üzerinde bir tek günah dahi işlenmemiş olacaktır.
İbn Abbâs da der ki: Beyaz gümüşten bir yer ile değiştirilecektir. Ali (radıyallahü anh) der ki: O gün yer gümüşten bir yer ile değiştirilecek, semâ da altından bir sema ile değiştirilecektir. İşte bu, bizzat varlıklarının değiştirileceğini göstermektedir. Bu da bu konuda yeterli bir açıklamadır.
“Bir olan, Kahhâr olan Allah’ın huzurunda toplanacaklardır.” Yani kabirlerinden çıkarak, O’nun huzurunda bir araya geleceklerdir. Buna dair açıklamalar daha önceden geçmiş bulunmaktadır.