Senden önce gönderdiğimiz resullerimize sor; Rahmân’dan başka kulluk edilen ilahlar mı kılmışız?
Okunuşu ve Kelime Anlamı
Ves’el (ve sor) men (kimselere ki) erselnâ (gönderdik) min (den) kablike (senden önce) min (olan) rusulinâ (resullerimizden) e-cealnâ (biz kıldık mı) min dûnir-Rahmâni (Rahmân’dan başka) âliheten (ilahlar) yu‘bedûne (tapılacak).
Mukatil Tefsiri
Sonra Allah şöyle dedi: Senden önce gönderdiklerimize, yani kendilerine elçilerimizi gönderdiğimiz kimselere sor: Biz Rahmân’dan başka kendilerine kulluk edilecek ilahlar mı edinmişiz? Allah şöyle demektedir: Ey Muhammed, Ehl-i Kitap’tan iman edenlere sor; onlara Allah’tan başkasına kulluk etmeye çağıran herhangi bir elçi gelmiş midir?
Taberi Tefsiri
Tevil ehli, Senden önce gönderdiğimiz elçilerimiz hakkında sor sözünün anlamı ve Allah’ın Elçisine kimlere bu soruyu sormasını emrettiği konusunda ihtilaf etmiştir. Bazıları, Allah’ın Elçisine bu konuda kendilerine soru sormasını emrettiği kimselerin iki kitabın, yani Tevrat ve İncil’in müminleri olduğunu söylemiştir. Bu görüşü söyleyenlerin rivayetleri şöyledir: Abdü’l-A’lâ bin Vâsıl bana rivayet etti, dedi ki: Yahya bin Âdem bize İbn Uyeyne’den, o İbn Ebu Necih’ten, o da Mücahid’den rivayet etti; Mücahid şöyle dedi: Abdullah bin Mesud’un kıraatinde bu ifade Senden önce elçilerimizi kendilerine gönderdiğimiz kimselere sor şeklindedir. Muhammed bize rivayet etti, dedi ki: Ahmed bize rivayet etti, dedi ki: Esbat bize Süddi’den Senden önce gönderdiğimiz elçilerimiz hakkında sor sözü hakkında rivayet etti; Süddi şöyle dedi: Abdullah’ın kıraatinde Senden önce elçilerimizi kendilerine gönderdiğimiz kimselere sor şeklindedir. Bişr bize rivayet etti, dedi ki: Yezid bize rivayet etti, dedi ki: Said bize Katade’den Senden önce gönderdiğimiz elçilerimiz hakkında sor sözü hakkında rivayet etti; Katade şöyle dedi: Tevrat ve İncil ehline sor: Elçiler onlara yalnızca tevhidi, Allah’ı tek olarak tanımalarını emrederek gelmediler mi? Katade şöyle dedi: Bazı kıraatlerde bu ifade Senden önce elçilerimizi kendilerine gönderdiğimiz kimselere sor şeklindedir. Rahmân’dan başka kulluk edilen ilahlar mı kılmışız? İbn Abdü’l-A’lâ bize rivayet etti, dedi ki: İbn Sevr bize Ma’mer’den, o da Katade’den rivayet etti; Katade şöyle dedi: Bazı kıraatlerde Senden önce elçilerimizi kendilerine gönderdiğimiz kimselere sor şeklindedir. Kitap ehline sor: Elçiler onlara tevhidle gelmiyorlar mıydı? İhlâsla gelmiyorlar mıydı? Hüseyin’den bana rivayet edildi, dedi ki: Ebu Muaz’ı şöyle söylerken işittim: Ubeyd bize rivayet etti, dedi ki: Dahhak’ı Senden önce gönderdiğimiz elçilerimiz hakkında sor sözü hakkında şöyle söylerken işittim: İbn Mesud’un kıraatinde Senden önce Kitabı okuyanlara sor şeklindedir; bununla Kitap ehlinin müminleri kastedilmektedir.
Başkaları ise kendilerine soru sorulması emredilenlerin, geceleyin Mescid-i Aksâ’ya götürüldüğü gece onun için bir araya getirilen peygamberler olduğunu söylemiştir. Bu görüşü söyleyenlerin rivayeti şöyledir: Yunus bana rivayet etti, dedi ki: İbn Vehb bize haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd Senden önce gönderdiğimiz elçilerimiz hakkında sor ayeti hakkında şöyle dedi: Geceleyin Mescid-i Aksâ’ya götürüldüğü gece onlar onun için bir araya getirildiler ve o da onlara namaz kıldırdı. Bunun üzerine Allah ona: Onlara sor, dedi. Fakat o, Allah’a ve Allah’tan kendisine gelene olan imanı ve yakini, onlara soru sormaya ihtiyaç duymayacak kadar güçlüydü. Ardından Eğer sana indirdiğimiz şeyden şüphedeysen, senden önce Kitabı okuyanlara sor (Yûnus 94) ayetini okudu ve şöyle dedi: O şüphe içinde değildi; ne peygamberlere ne de Kitabı okuyanlara sordu. İbn Zeyd şöyle dedi: Cebrail seslendi. Ben de içimden Şimdi bize atamız İbrahim imamlık edecek, dedim. Cebrail sırtımdan beni öne doğru itti ve Ey Muhammed, öne geç ve namaz kıldır, dedi. Ardından Kulunu bir gece Mescid-i Haram’dan geceleyin yürüten Allah her türlü eksiklikten uzaktır… ayetini Biz ona ayetlerimizden bazılarını gösterelim diye kısmına kadar okudu (İsrâ 1).
Bu iki görüşten ayetin tevili konusunda doğru olmaya daha layık olanı, bununla iki Kitabın müminlerine sorulmasının kastedildiğini söyleyen görüştür. Eğer bir kimse: Elçilere sor denilip bununla elçilere ve onların kitaplarına iman edenlere sor anlamının kastedilmesi nasıl mümkün olabilir? derse ona şöyle denilir: Bu mümkündür; çünkü elçilere ve onların kitaplarına iman edenler, elçilerin Rablerinden kendilerine getirdikleri şeyleri aktaran kimselerdir. Onlardan ve Rablerinden getirdikleri şeylerden verilen haber sahih olduğunda, bu onların kendi haberleri hükmündedir; onlara dair bilgi sahibi ve onlar hakkında doğru sözlü bir kimseye, elçilerin getirdikleri şeylerin sorulması da elçilerin kendilerine sorulması anlamındadır. Bu, Yüce Allah’ın ihtilaf ettiğimiz şeyleri Allah’a ve Elçiye döndürmemizi emretmesine benzer. Allah şöyle buyurmaktadır: Eğer bir konuda anlaşmazlığa düşerseniz onu Allah’a ve Elçiye döndürün (Nisâ 59). Bilindiği üzere bunun anlamı, onu Allah’ın Kitabına ve Elçisinin sünnetine döndürün demektir; çünkü bunlara döndürmek Allah’a ve Elçiye döndürmek demektir. Aynı şekilde Senden önce gönderdiğimiz elçilerimiz hakkında sor sözünün anlamı da Senden önce gönderdiğimiz elçilerin kitaplarına sor şeklindedir; böylece bunun bizim katımızdan geldiğinin doğruluğunu öğrenirsin. Anlam bilindiği için kitaplar zikredilmeyip yalnızca elçiler zikredilmiştir.
Rahmân’dan başka kulluk edilen ilahlar mı kılmışız? sözüyle Allah şöyle buyurmaktadır: Elçilerimizin kavimlerine getirdikleri şeylerde onlara Allah’tan başka ilahlara kulluk etmelerini mi emrettik veya onlar bizim katımızdan böyle bir emir mi getirdiler? Bu konuda söylediğimize benzer şekilde tevil ehli de söylemiştir. Bu görüşü söyleyenlerin rivayeti şöyledir: Muhammed bize rivayet etti, dedi ki: Ahmed bize rivayet etti, dedi ki: Esbat bize Süddi’den Rahmân’dan başka kulluk edilen ilahlar mı kılmışız? sözü hakkında rivayet etti; Süddi şöyle dedi: Elçiler onlara Allah’tan başka ilahlara kulluk etmelerini emrederek mi geldiler?
Ayette kulluk edilen ilahlar denilmiş ve ilahlar hakkındaki ifade, erkek Âdemoğulları hakkında kullanılan ifade biçiminde getirilmiştir; taş veya diğer cansız varlıklar olmalarına rağmen cansız varlıklardan söz edilirken kullanılabilecek dişil ifade biçimi kullanılmamıştır. Bunun böyle yapılmasının sebebi, bu ilahlara kulluk edilmesi ve insanların krallarını ve ileri gelenlerini yücelttikleri gibi onların da yüceltilmesidir. Bu sebeple onlar hakkındaki ifade, Âdemoğullarından krallar ve ileri gelenler hakkındaki ifade biçiminde kullanılmıştır.
Hz.Ateist Tefsiri
Henüz eklenmedi…