Nihayet bize geldiğinde der ki: “Keşke benimle senin aranda doğu ile batı kadar uzaklık olsaydı! Ne kötü arkadaş!”
Diyanet Vakfı
O şeytan dostu kimse, en sonunda bize gelince arkadaşına: Keşke benimle senin aranda doğu ile batı arası kadar uzaklık olsaydı, ne kötü arkadaşmışsın! der.
Kurtubi Tefsiri
Nihayet o bize geldiğinde diyecek ki: “Keşke benimle senin aranda iki doğu kadar uzaklık olsaydı. Sen ne kötü bir arkadaşmışsın!”
“Nihayet o bize geldiğinde” fiilini. Ebû Amr, Hamza, el-Kisaî ve Hafs tekil olarak okumuşlardır ki; kıyâmet gününde kâfir geldiğinde demektir. Diğerleri ise tesniye olarak: ” İkisi geldiğinde” diye okumuşlardır ki, bundan kasıt kâfir ile onunla birlikte arkadaşlık edecek olan şeytandır. Bunlar tek bir zincire vurulmuş halde gelecekler. Kâfir: “diyecek ki: Keşke benimle senin aranda iki doğu” kış mevsiminin doğusu ile yaz mevsiminin doğusu “kadar uzaklık olsaydı.” Nitekim yüce Allah şöyle buyurmaktadır:
“O hem iki doğunun Rabbidir, hem de iki batının Rabbidir.” (er-Rahmân, 55/17) Mukâtil ‘in açıklaması da buna yakındır.
Fiili tekil okuyanların kıraati zahiri itibariyle her ne kadar tekil görünüyor ise de mana her ikisi içindir. Çünkü daha sonraki ifadelerden bu anlaşılmaktadır. Şairin şu beyitinde olduğu gibi:
“Ve oldukça geniş ve hemen görüp dikkat eden,
Burun tarafında üst ve alt kapakların birleştiği noktası arkadan açılmış gibi bir göz.”
Mukâtil dedi ki: Kâfir, senenin en uzun gününde güneşin doğduğu yer ile en kısa gününde güneşin doğduğu yer arasındaki mesafe kadar aralarının uzak olmasını temenni edecektir. İşte bundan dolayı:
“İki doğu kadar uzaklık” demiştir.
el-Ferrâ” da şöyle demiştir: O bununla doğu ve batıyı kastetmiş, ikisinden birisinin ismini kullanmıştır. Nitekim güneş ile aya “el-kamaran (iki ay)”, Ebû Bekir ve Ömer’e “el-umeran”, Küfe ile Basra’ya: “el-Basratan”, öğlen ve ikindiye “el-asran” denilmesi gibi. Şair de şöyle demiştir:
“Semanın ufuklarını doldurduk size karşı,
Onun iki ayı ve doğan yıldızlar bizimdir.”
Ebû Ubeyde de Cerir’in şu beyitini zikretmektedir:
“Onların yaptıklarını beğenmezdi Rasûlullah,
İki Ömer diye bilinen Ebû Bekir ve Ömer de.”
Sîbeveyh de şu mısraı zikretmektedir:
“İki Hubeybe yardımcı olmuş olmak bana yeter, evet yeter bana.”
Bununla ez-Zübeyr’in iki oğlu Abdullah ile Mûsab’ı kastetmektedir. Oysa Ebû Hubeyb, Abdullah’ın künyesidir.
“Sen ne kötü bir arkadaş mışsın?” Sen kötü bir arkadaşsın. Çünkü onu cehenneme götürecektir.
Ebû Said el-Hudrî dedi ki: Kâfir ölümden sonra diriltileceği vakit, onun yanından ayrılmayacak olan şeytandan arkadaşı ile eşleştirilir. Onu cehenneme götürünceye kadar ondan ayrılmayacaktır.