Onlar, Rahman’ın kulları olan melekleri dişi saydılar. Onların yaratılışına şahit oldular mı? Şahitlikleri yazılacak ve sorgulanacaklar.
Diyanet Vakfı
Onlar, Rahmanın kulları olan melekleri de dişi saydılar. Acaba meleklerin yaratılışlarını mı görmüşler? Onların bu şahitlikleri yazılacak ve sorguya çekileceklerdir.
Kurtubi Tefsiri
Ve onlar bizzat Allah’ın kulları olan melekleri de dişiler kabul ettiler. Acaba kendileri onların yaratılışlarına şahit mi oldular?
“Ve onlar bizzat Allah’ın kulları olan melekleri de dişiler kabul ettiler”
âyetindeki:
“Kulları” lâfzını Kûfeliler çoğul olarak okumuş ve Ebû Ubeyde de bunu tercih etmiştir. Çünkü bunda isnad daha ileri bir derecededir. Ayrıca yüce Allah onları, meleklerin Allah’ın kızları olduğu iddialarını yalanlamış ve bunların gerçekte Allah’ın kulları olduklarını, kızları olmadıklarını onlara haber vermiştir.
İbn Abbâs’tan gelen rivâyete göre ise: “Rahmân’a çokça ibadet edenler…” diye okumuştur. Said b. Cübeyr dedi ki: Benim mushafımda: şeklindedir deyince, İbn Abbâs ona: Onu sil ve: “Rahmân’ın (Allah’ın) kulları” diye yaz. Bu kıraati doğrulayan yüce Allah’ın:
“Bilakis onlar çok şerefli kullardır.” (el-Enbiya, 21/26);
“O kâfirler beni bırakıp kullarımı veliler edineceklerini mi sandılar?” (el-Kehf, 18/102) buyrukları ile:
“Allah’ı bırakıp da taptıklarınız şüphesiz sizin gibi kullardır” (el-Araf, 7/194) âyetleridir.
Diğerleri ise sakin bir “nun” ile: “Rahmân’ın nezdinde bulunan” diye okumuşlardır. Ebû Hatim de bu kıraati tercih etmiştir. Bu kıraatin delili de yüce Allah’ın:
“Şüphe yok ki Rabbinin nezdindekiler…” (el-Araf, 7/206) âyeti ile
“Göklerde ve yerde kim varsa O’nundur, O’nun yanında olanlar ise…” (el-Enbiya, 21/19) âyetidir.
Âyetten maksat, yüce Allah’a evlat isnad edişlerinde diğer taraftan meleklerin dişi olup Allah’ın kızları olduklarını delilsiz olarak ileri sürmelerinde yalancı olduklarını açıklayıp bilgisizliklerini ortaya koymaktır.
Meleklerden
“kullar” diye sözedilmesi onlar için bir övgüdür. Yani ibadetin en ileri derecesinde olan varlıklara nasıl olur da ibadet ettiler? Diğer taraftan nasıl olur da herhangi bir delil olmaksızın onların dişi olduklarına hüküm verdiler.
Buradaki: “kılmak (meale göre: kabul etmek)” söylemek ve hüküm vermek anlamındadır. Nitekim: “Zeyd’i insanların en bilgilisi kıldım” derken onun lehine böyle hüküm verdim, demektir.
“Acaba kendileri onların yaratılışlarına şahid mi oldular?” Yani meleklerin yaratılışlarında kendileri hazır mı idiler ki onların dişi olduklarına hükmettiler?
Denildiğine göre; Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem) onlara: “Onların dişi olduklarını nerden biliyorsunuz” diye sormuş, kendileri de: Biz bunu atalarımızdan böyle duymuştuk. Ayrıca onların dişi oldukları hususunda yalan söylemediklerine de tanıklık ediyoruz, demişlerdi. Bunun üzerine yüce Allah:
“Onların bu şehadetleri yazılacaktır ve sorgulanacaklardır” diye buyurmaktadır. Yani ahirette bu şahidlikten sorumlu tutulacaklardır.
“…şahid mi oldular?” anlamındaki âyeti Nafî’ teshile uğramış ötreli hemze’nin başına gelen bir soru hemzesi ile: “Şahid mi tutuldular, onlara gösterildi mi?” şeklinde okumuştur. el-Müseyyebî’nin kendisinden med ile okuduğuna dair gelen rivâyetler dışındaki lâfızlarda ise med ile okumamıştır. el-Mufaddal, Âsım’dan bunun benzerini ve iki hemzeyi tahkik ile okuduğunu rivâyet etmiştir. Diğerleri ise tek bir soru hemzesi ile: ” Şahid mi oldular?” diye okumuşlardır.
ez-Zührî’den de haber cümlesi şeklinde: “Yaratılışları onlara gösterildi (mi ki)” diye okuduğu rivâyet edilmiştir.
“Yazılacaktır” lâfzı genel olarak meçhul bir fiil şeklinde “te” harfi ötreli olmak üzere: (vliScu.) diye okunmuş, ” Bu şehadetleri” lâfzı da merfu olarak okunmuştur.
es-Sülemî, İbn es-Semeyka ve Hafs’tan rivâyetle Hubeyre “nun” harfi ile: “Yazacağız” ve “Onların bu şehadetlerini” şeklinde malum bir fiilin mef’ûlü olarak nasb ile okumuşlardır. Ebû Reca’dan ise “şehadet” kelimesinin çoğulu ile: ” Onların yaptıkları bu şehadetler yazılacaktır” diye okuduğu rivâyet edilmiştir.