Dediler ki: “Eğer Rahman dileseydi biz onlara tapmazdık.” Bu konuda onların bir bilgisi yoktur, onlar yalnızca zannediyorlar.
Diyanet Vakfı
Ve dediler ki: Rahman dileseydi biz onlara tapmazdık. Onların bu hususta bir bilgileri yoktur. Onlar sadece yalan söylüyorlar.
Kurtubi Tefsiri
Ve dediler ki: “Rahmân dilese idi, biz onlara ibadet etmezdik.” Onların bu hususta hiçbir bilgileri yoktur.
Onlar ancak temelsiz bir zanda bulunuyorlar.
“Ve dediler ki: Rahmân dilese idi…” Yani müşrikler alay etmek maksadıyla: Sizin iddianıza göre Rahmân dilemiş olsaydı, biz bu meleklere ibadet etmezdik, dediler.
Onların söyledikleri bu söz, kendisi ile batılın kastedildiği hak bir sözdür. Herşey Allah’ın iradesi iledir. Onun iradesi ne şekilde ise o olur, ilmi de bu şekildedir. Fakat bunların ileri sürülerek delil gösterilmesi mümkün değildir. Yüce Allah’ın bildiğinin ve irade ettiğinin dışındaki herhangi bir hususun meydana gelmesi de -meydana gelmese dahi- O’nun kudreti içerisindedir. Eğer onlar putlara ibadet edecek yerde, Allah’a ibadet etmiş olsalardı yüce Allah’ın onların bu yaptıklarını murad ettiğini bilmiş olacaktık. Bu anlamdaki açıklamalar daha önce el-En’am Sûresi’nde yüce Allah’ın:
“Müşrikler: Allah dileseydi biz de, babalarımız da ortak koşmazdık… diyecekler” (el-En’am, 6/148) ile Yasin Sûresi’nde:
“Allah dilese idi kendilerini yedirebileceği kimseleri mi yedirelim?” (Yasin, 36/47) âyetinde aynı anlamdaki açıklamalar geçmiş bulunmaktadır.
“Onların bu hususta hiçbir bilgileri yoktur” âyeti da daha önce geçen:
“Ve onlar bizzat Allah’ın kulları olan melekleri de dişiler kabul ettiler” (Zuhruf, 43/19) âyeti ile alakalıdır. Yani onlar: Melekler Allah’ın kızlarıdır derken, bu hususta herhangi bir bilgiye sahib değildirler. Bu açıklamayı Katade, Mukâtil ve el-Kelbî yapmıştır. Mücahid ve İbn Cüreyc de şöyle demişlerdir: Maksat putlardır, yani putlara tapınmaya dair onların herhangi bir bilgileri yoktur.
“…bir bilgi” lâfzındaki Sıla (zaid)dir.
“Onlar ancak temelsiz bir zanda bulunuyorlar.” Yani öyle tahmin ediyor ve yalan söylüyorlar. Yüce Allah’tan başkasına ibadet etmek hususunda herhangi bir mazaretleri yoktur.
Onların sözlerinin kapsamına şu da girmektedir: Bize bunu emreden Allah’tır ya da O, bizim bu halimizden razıdır. Bundan dolayı bize bu işi yasaklamıyor ve dünyada ayrıca bizi cezalandırmıyor.