Yahudiler, Üzeyir Allah’ın oğludur dediler; Hristiyanlar da Mesih Allah’ın oğludur dediler. Bu, onların ağızlarıyla söyledikleri sözleridir. Onlar, kendilerinden önce inkâr edenlerin sözlerine benziyorlar. Allah onlara lanet etsin; nasıl da haktan çevriliyorlar.
Okunuşu ve Kelime Anlamı
Ve kâleti (ve dedi) el-yehûdu (Yahudiler) Uzeyrun (Üzeyr) ibnullâhi (Allah’ın oğludur). Ve kâleti (ve dedi) en-nesârâ (Hristiyanlar) el-Mesîhu (Mesih) ibnullâhi (Allah’ın oğludur). Zâlike (işte bu) kavluhum (sözleridir) bi efvâhihim (ağızlarıyla). Yudâhiûne (benzetiyorlar/taklit ediyorlar) kavle (sözünü) ellezîne (o kimselerin ki) keferû (inkâr ettiler) min kablu (daha önce). Kâtelehumullâhu (Allah kahretsin onları) ennâ (nasıl da) yu’fekûn (çevriliyorlar/saptırılıyorlar).
Mukatil Tefsiri
Yahudiler, Üzeyir Allah’ın oğludur dediler. Bunun sebebi Yahudilerin Musa’dan sonra peygamberleri öldürmeleri, bunun üzerine Allah’ın Tevrat’ı onlardan kaldırması ve onu kalplerinden silmesiydi. Üzeyir yeryüzünde dolaşmak üzere çıktı, Cebrail ona geldi ve nereye gidiyorsun diye sordu. Üzeyir ilim aramaya gidiyorum dedi. Bunun üzerine Cebrail ona Tevrat’ın tamamını öğretti. Üzeyir Tevrat’ı taptaze bir hâlde İsrailoğullarına getirdi ve onlara öğretti. Onlar, Üzeyir bu ilmi ancak Allah’ın oğlu olduğu için öğrendi dediler. İşte Yahudiler, Üzeyir Allah’ın oğludur dediler sözü bunun hakkındadır. Sonra Hristiyanlar da Mesih Allah’ın oğludur dediler; bununla Meryem oğlu İsa’yı kastediyorlardı. Bu, onların ağızlarıyla söyledikleri sözleridir; yani hiçbir bilgiye dayanmaksızın dilleriyle böyle söylüyorlar. Onlar daha önce kâfir olanların sözlerine benziyorlar; yani Hristiyanların İsa hakkındaki sözleri, onlardan önce Yahudilerin Üzeyir hakkındaki sözlerine benziyor. Allah onlara lanet etsin! Nasıl da döndürülüyorlar; yani Hristiyanlar Allah’ın birliğini tasdik etmekten nasıl da döndürülüp yalanlıyorlar.
Taberi Tefsiri
Tefsir ehli, Üzeyir Allah’ın oğludur sözünü kimin söylediği hususunda ihtilaf etmiştir. Bazıları bunu söyleyenin yalnızca bir kişi olduğunu ve onun adının Finhâs olduğunu söylemiştir. Bunu söyleyenlerin rivayeti şöyledir: Kâsım bize rivayet etti, dedi ki: Hüseyin bize rivayet etti, dedi ki: Haccâc bana İbn Cüreyc’den rivayet etti, dedi ki: Abdullah b. Ubeyd b. Umeyr’i Yahudiler Üzeyir Allah’ın oğludur sözü hakkında şöyle derken işittim: Bunu yalnızca bir adam söyledi; onun adının Finhâs olduğunu söylediler. Yine onun Allah fakirdir, biz ise zenginiz diyen kişi olduğunu söylediler (Âl-i İmrân 181). Başkaları ise bunun onlardan bir topluluğun sözü olduğunu söylemiştir. Bunu söyleyenlerin rivayetleri şöyledir: Ebû Küreyb bize rivayet etti, dedi ki: Yûnus b. Bükeyr bize rivayet etti, dedi ki: Muhammed b. İshak bize rivayet etti, dedi ki: Zeyd b. Sâbit’in azatlısı Muhammed b. Ebû Muhammed bana rivayet etti, dedi ki: Saîd b. Cübeyr veya İkrime bana İbn Abbâs’tan şöyle rivayet etti: Sellâm b. Mişkem, Nu‘mân b. Evfâ, Şâs b. Kays ve Mâlik b. Sayf Allah Resulüne geldiler ve sana nasıl uyalım, sen bizim kıblemizi terk ettin ve Üzeyir’in Allah’ın oğlu olduğunu da kabul etmiyorsun dediler. Bunun üzerine onların bu sözleri hakkında Yahudiler Üzeyir Allah’ın oğludur, Hristiyanlar da Mesih Allah’ın oğludur sözünden nasıl da haktan çevriliyorlar sözüne kadar olan ayet indirildi (Tevbe 30). Muhammed b. Sa‘d bana rivayet etti, dedi ki: Babam bana rivayet etti, dedi ki: Amcam bana rivayet etti, dedi ki: Babam bana babasından, o da İbn Abbâs’tan Yahudiler Üzeyir Allah’ın oğludur sözü hakkında şöyle rivayet etti: Onların Üzeyir Allah’ın oğludur demelerinin sebebi, Üzeyir’in Ehl-i Kitap arasında bulunması ve Tevrat’ın onların yanında olmasıydı. Allah’ın dilediği kadar onunla amel ettiler, sonra onu zayi ettiler ve hak olmayan şeylerle amel etmeye başladılar. Tâbût da onların arasındaydı. Allah onların Tevrat’ı zayi ettiklerini ve hevâlarına göre hareket ettiklerini görünce Tâbût’u onlardan kaldırdı, Tevrat’ı onlara unutturdu ve onu kalplerinden sildi. Ardından Allah onların üzerine bir hastalık gönderdi, karınları boşaldı ve öyle oldu ki adam yürürken ciğeri dışarı çıkıyordu. Böylece Tevrat’ı unuttular ve o kalplerinden silindi. Üzeyir de onların arasındaydı. Tevrat kalplerinden silindikten sonra Allah’ın dilediği kadar bir süre bu hâlde kaldılar. Üzeyir daha önce onların âlimlerindendi. Üzeyir Allah’a dua etti, yalvardı ve göğsünden silinen Tevrat bilgisini kendisine geri vermesini istedi. O Allah’a yalvararak namaz kılarken Allah’tan bir nur indi ve içine girdi; böylece Tevrat’tan içinden gitmiş olan şey kendisine geri döndü. Bunun üzerine kavmi arasında ilan ederek ey kavmim, Allah bana Tevrat’ı verdi ve onu bana geri çevirdi dedi. Sonra onu asıp kendilerine öğretmeye başladı ve Allah’ın dilediği kadar bir süre onlara öğretmeye devam etti. Daha sonra Tâbût, kendilerinden uzaklaştıktan sonra geri geldi. Tâbût’u görünce içinde bulunanları Üzeyir’in kendilerine öğrettiği şeylerle karşılaştırdılar ve ikisini aynı buldular. Bunun üzerine Allah’a yemin olsun ki Üzeyir’e bu ancak Allah’ın oğlu olduğu için verilmiştir dediler.
Muhammed b. Hüseyin bana rivayet etti, dedi ki: Ahmed b. Mufaddal bize rivayet etti, dedi ki: Esbât bize Süddî’den Yahudiler Üzeyir Allah’ın oğludur sözü hakkında şöyle rivayet etti: Bunu söylemelerinin sebebi Amâlika’nın onlara üstün gelmesi, onları öldürmesi ve Tevrat’ı almasıydı. Hayatta kalan âlimleri de Tevrat kitaplarını dağlara gömdüler. Üzeyir ise dağların tepelerinde ibadet eden genç biriydi ve yalnızca bayram gününde aşağı inerdi. Bu genç ağlayıp Rabbim, İsrailoğullarını âlimsiz bıraktın derdi. Ağlamaya devam etti, hatta kirpikleri döküldü. Bir defasında bayram için aşağı indi. Geri dönerken mezarlardan birinin yanında kendisine görünmüş bir kadın gördü. Kadın ağlıyor ve beni doyuranım, beni giydirenim diye feryat ediyordu. Üzeyir ona yazıklar olsun sana, bu adamdan önce seni kim doyuruyor, giydiriyor, suluyor ve sana fayda veriyordu diye sordu. Kadın Allah dedi. Üzeyir Allah diridir, ölmemiştir dedi. Kadın ey Üzeyir, İsrailoğullarının âlimlerinden önce âlimlere kim öğretiyordu diye sordu. Üzeyir Allah dedi. Kadın öyleyse niçin onlar için ağlıyorsun dedi. Üzeyir kendisine karşı delil getirildiğini anlayınca arkasını dönüp gitti. Kadın ona seslenerek ey Üzeyir, yarın sabah olunca falanca nehre git, orada yıkan, sonra çıkıp iki rekât namaz kıl; sana yaşlı bir adam gelecek, sana ne verirse al dedi. Sabah olunca Üzeyir o nehre gitti, orada yıkandı, sonra çıkıp iki rekât namaz kıldı. Yaşlı adam geldi ve ağzını aç dedi. Üzeyir ağzını açtı; adam ona büyük bir kor parçasına benzeyen, cam gibi birleşmiş bir şeyi üç kez ağzına bıraktı. Üzeyir geri döndüğünde insanların Tevrat’ı en iyi bilenlerinden biri olmuştu. Ey İsrailoğulları, size Tevrat’ı getirdim dedi. Onlar ey Üzeyir, sen yalancı değildin dediler. Bunun üzerine Üzeyir her parmağına bir kalem bağladı ve bütün parmaklarıyla yazarak Tevrat’ın tamamını yazdı. Âlimler geri döndüklerinde Üzeyir’in durumunu kendilerine anlattılar. Bunun üzerine o âlimler dağlarda gömdükleri Tevrat nüshalarını çıkardılar; bunlar kaplara konulup gömülmüştü. Bunları Üzeyir’in Tevrat’ıyla karşılaştırdılar ve aynısını buldular. Bunun üzerine Allah sana bunu ancak sen O’nun oğlu olduğun için verdi dediler.
Kıraat âlimleri bu ifadenin okunuşunda ihtilaf etmişlerdir. Medine kıraat âlimlerinin geneli ile Mekke ve Kûfe kıraat âlimlerinden bazıları Üzeyir kelimesini tenvinsiz okumuşlardır. Mekke ve Kûfe kıraat âlimlerinden bazıları ise Üzeyir kelimesini tenvinli okumuşlardır. Bu okuyuşu savunanlara göre Üzeyir, yabancı bir isim olmakla birlikte hafifliği sebebiyle çekime girer; ayrıca burada Allah’a nispet edilen bir tamlamanın parçası değildir. Bu, Zeyd b. Abdullah denilmesine benzer. Oğul kelimesi burada haber konumundadır. Eğer Üzeyir Allah’a nispet edilmiş olsaydı ve oğul kelimesi de haber olsaydı yine doğru olan çekimli ve tenvinli okumak olurdu; kaldı ki burada kendi babasından başkasına nispet edilmektedir. Üzeyir kelimesini tenvinsiz okuyanlara gelince, oğul kelimesindeki ilk harf sakin olduğu ve tenvin de sakin bulunduğu için iki sakin harf yan yana gelmiş, tenvini harekelendirmek ağır görüldüğünden birincisi düşürülmüştür. Nitekim recez söyleyen şair şöyle demiştir: Beni emire karşı iyilik sahibi, mızrakla da saldırgan ve hücum eden biri olarak bulacaksın; Gutayf es-Sülemî kaçtığı zaman. Burada da ardından gelen sakin harf sebebiyle nun düşürülmüştür. Ebû Cafer dedi ki: Bana göre bu iki kıraatten doğruya en yakın olanı Üzeyir kelimesini tenvinli okuyanın kıraatidir. Çünkü Araplar oğul kelimesi isim için sıfat olduğunda ismi tenvinlemezler; nitekim bu Zeyd b. Abdullah’tır derler. Burada ise onların amacı Üzeyir’in Allah’ın oğlu olduğunu haber vermektir, oğul kelimesini Üzeyir’in sıfatı yapmak değildir. Dolayısıyla oğul burada Üzeyir’in haberidir; çünkü Allah’ın kendilerinden bu sözü naklettiği kimseler Üzeyir’in böyle olduğunu haber vermişlerdir, her ne kadar bunu söylemekle Allah’a karşı yalan söylemiş ve iftira etmiş olsalar da.
Hristiyanlar da Mesih Allah’ın oğludur dediler. Bu, onların ağızlarıyla söyledikleri sözleridir. Kendilerinden önce inkâr edenlerin sözlerine benziyorlar sözüyle Yahudilerin Üzeyir Allah’ın oğludur sözü kastedilmektedir. Yani bunların Allah hakkında yalan söylemeleri, O’na iftira etmeleri ve Mesih’i Allah’ın oğlu olarak nispet etmeleri, Yahudilerin Allah hakkında yalan söylemeleri, O’na iftira etmeleri ve Üzeyir’i Allah’ın oğlu olarak nispet etmelerine benzemektedir. Allah’ın çocuğunun olması uygun değildir; O bundan münezzehtir. Aksine göklerde ve yerde ne varsa O’nundur ve hepsi O’na boyun eğmektedir (Bakara 116). Tefsir ehli de bu hususta bizim söylediğimize benzer şeyler söylemiştir. Bunu söyleyenlerin rivayetleri şöyledir: Müsenna bana rivayet etti, dedi ki: Ebû Sâlih bize rivayet etti, dedi ki: Muâviye bana Ali’den, o da İbn Abbâs’tan kendilerinden önce inkâr edenlerin sözlerine benziyorlar sözü hakkında şöyle rivayet etti: Yani benziyorlar. Bişr bize rivayet etti, dedi ki: Yezîd bize rivayet etti, dedi ki: Saîd bize Katâde’den kendilerinden önce inkâr edenlerin sözlerine benziyorlar sözü hakkında şöyle rivayet etti: Hristiyanlar kendilerinden önceki Yahudilerin sözlerine benzediler. Muhammed b. Hüseyin bana rivayet etti, dedi ki: Ahmed b. Mufaddal bize rivayet etti, dedi ki: Esbât bize Süddî’den kendilerinden önce inkâr edenlerin sözlerine benziyorlar sözü hakkında şöyle rivayet etti: Hristiyanlar, Yahudilerin Üzeyir hakkındaki sözlerine benziyorlar. Kâsım bize rivayet etti, dedi ki: Hüseyin bize rivayet etti, dedi ki: Haccâc bize İbn Cüreyc’den kendilerinden önce inkâr edenlerin sözlerine benziyorlar sözü hakkında şöyle rivayet etti: Hristiyanlar Yahudilerin sözlerine benziyorlar. Muhammed b. Sa‘d bana rivayet etti, dedi ki: Babam bana rivayet etti, dedi ki: Amcam bana rivayet etti, dedi ki: Babam bana babasından, o da İbn Abbâs’tan kendilerinden önce inkâr edenlerin sözlerine benziyorlar sözü hakkında şöyle rivayet etti: Putperestlerin söyledikleri gibi söylediler. Bunun anlamının, sözleriyle Lât, Uzzâ ve üçüncüsü Menât diyen din mensuplarının sözlerini taklit etmeleri olduğu da söylenmiştir.
Kıraat âlimleri benziyorlar kelimesinin okunuşunda da ihtilaf etmişlerdir. Hicaz ve Irak kıraat âlimlerinin geneli bunu hemzesiz okumuştur. Âsım ise hemzeli okumuştur ve bu Sakîf lehçesidir. İkisi de Arapçada kullanılan iki ayrı söyleyiştir; falancaya şu hususta benzedim ve onunla aynı yönde hareket ettim anlamında iki farklı fiil kullanılır. Ebû Cafer dedi ki: Bu hususta doğru olan kıraat hemzesiz okumaktır; çünkü şehirlerin kıraat âlimleri arasında yaygın olan kıraat budur ve fasih dil de budur.
Allah onlara lanet etsin sözüne gelince, İbn Abbâs’tan bunun anlamı hakkında şu rivayet nakledilmiştir: Müsenna bana rivayet etti, dedi ki: Ebû Sâlih bize rivayet etti, dedi ki: Muâviye bana Ali’den, o da İbn Abbâs’tan Allah onlara lanet etsin sözü hakkında şöyle rivayet etti: Allah onlara lanet etsin demektir. Kur’an’da bu kökten gelen her ifade lanet anlamındadır. İbn Cüreyc ise bu hususta şöyle demiştir: Kâsım bize rivayet etti, dedi ki: Hüseyin bize rivayet etti, dedi ki: Haccâc bana İbn Cüreyc’den Allah onlara lanet etsin sözü hakkında şöyle rivayet etti: Burada Hristiyanlar kastedilmektedir; bu, Arapların kullandığı bir sözdür. Arap dilini bilenler ise bunun anlamının Allah onları öldürsün olduğunu söylerler. Araplar bir kimseye beddua ederken Allah seni kahretsin anlamında başka bir benzer söyleyiş de kullanırlar ve bunun Allah seni öldürsün ifadesinden daha hafif olduğunu söylerler. Yine Allah seni yaşattığı müddetçe bedbaht etsin anlamında benzer kalıplar kullanırlar. Onlara göre Allah onlara lanet etsin ifadesinin anlamı, kahrolsun o yalancılar (Zâriyât 10) ve hendek sahipleri kahrolsun (Burûc 4) ifadeleriyle aynıdır ve hayret bildiren bir anlam taşır. Eğer onların söylediği gibiyse bu, kıyasa aykırı olarak gelmiş nadir sözlerdendir; çünkü karşılıklı fiil kalıbı çoğunlukla iki taraf arasında gerçekleşen fiiller için kullanılır, falancayla çekiştim ve onunla savaştım denilmesi gibi. Onlar ayrıca Allah seni afiyette kılsın sözünün, Allah seni kötülükten bağışlasın ve uzak tutsun anlamında dua olarak kullanıldığını da söylemişlerdir.
Nasıl da haktan çevriliyorlar sözü ise, hangi yöne sürüklenip saptırılıyorlar, hak kendilerine açıklandığı hâlde ondan nasıl çevriliyorlar anlamındadır. Bunun açıklamasını ve delillerini kitabımızın daha önceki bölümlerinde zikretmiştik.
Hz.Ateist Tefsiri
Henüz eklenmedi…