Kendilerinden önce nice nesilleri helak etmiş olmamız onlara hâlâ açıkça göstermedi mi? Oysa onların yaşadıkları yerlerde dolaşıyorlar. Şüphesiz bunda akıl sahipleri için ibretler vardır.
Okunuşu ve Kelime Anlamı
E-fe-lem yehdi (onlara açıklamadı mı) lehum (onlara) kem (nice) ehleknâ (helak ettik) kablehum (onlardan önce) mine’l-kurûni (nesillerden) yemşûne (yürüyorlar) fî mesâkinihim (onların yurtlarında) inne (şüphesiz) fî zâlike (bunda) le-âyâtin (elbette ayetler vardır) li-uli’n-nuhâ (akıl sahipleri için).
Mukatil Tefsiri
Yüce Allah’ın Kendilerine açıkça belli olmadı mı sözünün anlamı, biz onlara açıklamadık mı, demektir. Kendilerinden önce nice nesilleri helak ettiğimiz ifadesiyle Allah’ın kendilerinden önce yaşamış birçok nesli azapla yok etmesi kastedilmektedir. Onların hâlâ yurtlarında dolaşıyor olmalarına rağmen ifadesinin anlamı, bu kavimlerin yaşadıkları yerlerden geçmeleri ve onların nasıl helak olduklarını görmeleridir. Burada kastedilen kavimler Âd, Semûd, Lût’un kavmi ve Şuayb’ın kavmidir. Şüphesiz bunda akıl sahipleri için ibretler vardır (Tâhâ 128) ifadesinin anlamı, bu kavimlerin dünyada azapla helak edilmelerinde akıl sahibi kimseler için alınacak dersler bulunmasıdır. Böylece onlar da aynı cezaya uğramaktan sakınırlar.
Taberi Tefsiri
Yüce Allah, peygamberi Muhammed’e şöyle buyurmaktadır: Allah’a ortak koşan kavmine, kendilerinden önce gelip geçmiş nice ümmetleri helak etmiş olmamız hâlâ açıkça göstermedi mi? Buradaki yehdi kelimesinin anlamı, açıklamak ve açıkça göstermek, demektir. Yani kendilerinden önce helak ettiğimiz ümmetlerin çokluğu, onların yaşadıkları evlerde ve yurtlarda dolaşan, kendilerine verdiğimiz cezaların izlerini gören bu kimselere, ayetlerimizi inkâr ederek sürdürdükleri davranışların sonunun ne kadar kötü olacağını hâlâ göstermedi mi? Bu ümmetlerin başına gelenlerden öğüt alıp ibret çıkarmaları, boyun eğmeye yönelmeleri, Allah’a ve elçisine iman etmeleri gerekmez mi? Allah’ı inkâr etmeleri sebebiyle, öncekilerin başına gelen felaketlerin benzerinin kendi başlarına da gelmesinden korkmaları gerekmez mi?
Tefsir âlimleri de bu konuda bizim söylediğimize benzer görüşler söylemişlerdir. Bu görüşü söyleyenlerin rivayetleri şöyledir: Bişr bize anlattı; dedi ki: Yezid bize anlattı; dedi ki: Said bize Katade’den, Kendilerinden önce nice nesilleri helak etmiş olmamız onlara hâlâ açıkça göstermedi mi? Oysa onların yaşadıkları yerlerde dolaşıyorlar (Tâhâ 128) ifadesi hakkında şöyle rivayet etti: Çünkü Kureyşliler ticaret yapmak için Şam’a giderlerdi. Bu yolculuklarında Âd, Semûd ve bunlara benzer toplulukların yaşadıkları yerlerden geçer, Yüce Allah’ın onların başına getirdiği felaketlerin izlerini görürlerdi. İşte bu yüzden Allah onlara şöyle demiştir: Bizi inkâr etmeleri sebebiyle bu toplulukların başına getirdiklerimizi görmeleri, kendileri de onların yaptıklarının benzerini yapmaya devam ederken aynı felaketlerin kendi başlarına gelmesinden onları hâlâ sakındırmadı mı?
Ferrâ şöyle derdi: Bu ayette geçen kem kelimesinin, Helak ettik fiili sebebiyle nasb konumunda bulunmasından başka bir ihtimal yoktur. Yine şöyle derdi: Kem kelimesi yalnızca nasb konumunda bulunabilse de cümlenin bütünü, Onlara açıkça göstermedi mi? ifadesi sebebiyle ref konumundadır. Bunun, soru cümlesinde kullanılan, Amr mı yoksa Zeyd mi kalktı, benim için açıklığa kavuştu, sözüne benzediğini söylerdi. Aynı şekilde Allah’ın Onlara dua etmeniz de susmanız da sizin için birdir (A’râf 193) sözüne benzediğini belirtirdi. Ferrâ, bu ifadede sevâ kelimesini ref konumuna getiren, ancak soru yapısı sebebiyle açıkça görünmeyen bir unsur bulunduğunu ileri sürerdi. Şöyle derdi: Eğer Susmanız ve dua etmeniz sizin için birdir, deseydin, cümledeki bu ref durumu açıkça ortaya çıkardı.
Fakat Ferrâ’nın bu konuda söylediği şey, onun ileri sürdüğü gibi değildir. Çünkü kem kelimesi soru edatlarından biri olsa da bu ayette soru sormak amacıyla kullanılmamıştır. Aksine nitelendirilen isimlerin yerinde kullanılmıştır. İfadenin anlamı, daha önce açıkladığımız gibidir: Kendilerinden önce, yaşadıkları yerlerde dolaştıkları nice nesilleri helak etmiş olmamız onlara hâlâ açıkça göstermedi mi? Yahut, Helak edilen nesiller onlara hâlâ yol göstermedi mi? demektir.
Abdullah’ın kıraatinde bu ifadenin, Onlara, kendilerinden önce helak ettiklerimiz hâlâ açıkça göstermedi mi? şeklinde okunduğu da nakledilmiştir. Buna göre Abdullah’ın kıraatindeki men kelimesinin yerinde bulunan kem kelimesi, Onlara açıkça göstermedi mi? ifadesi sebebiyle ref konumundadır. Bu, ifadenin dil bilgisi bakımından en açık açıklaması ve anlam bakımından en doğru yorumudur. Bununla birlikte Ferrâ’nın söylediği de uzak bir ihtimal olsa bile dil bilgisi bakımından mümkün bir açıklama ve yorum yoludur.
Yüce Allah’ın Şüphesiz bunda akıl sahipleri için ibretler vardır sözüne gelince, bunun anlamı şudur: Bu kimselerin kendilerinden önce peygamberlerini yalanlayan ümmetlerin başına getirdiğimiz felaketlerden ve Allah’ı inkâr etmeleri sebebiyle kendilerine verdiğimiz ibretlik cezalardan geriye kalan izleri bizzat görmelerinde, akıl sahipleri için ayetler vardır. Yani bunlarda deliller, ibretler ve öğütler bulunmaktadır. Akıl sahipleri ifadesiyle, kavrayış ve akıl sahibi olan, aklı, anlayışı ve dini kendisini zarar verecek davranışlara girişmekten alıkoyan kimseler kastedilmektedir.
Tefsir âlimleri de bu konuda bizim söylediğimize benzer görüşler söylemişlerdir. Bu görüşü söyleyenlerin rivayetleri şöyledir: Ali bana anlattı; dedi ki: Ebu Salih bize anlattı; dedi ki: Muaviye bana Ali’den, o da İbn Abbas’tan, Akıl sahipleri için (Tâhâ 128) ifadesi hakkında şöyle rivayet etti: Bunun anlamı, takva, yani Allah’tan sakınmadır.
Bişr bize anlattı; dedi ki: Yezid bize anlattı; dedi ki: Said bize Katade’den, Şüphesiz bunda akıl sahipleri için ibretler vardır (Tâhâ 128) ifadesi hakkında şöyle rivayet etti: Bunlar, günahlardan sakınan kimselerdir.
Hz.Ateist Tefsiri
Henüz eklenmedi…