Şüphesiz ben senin Rabbinim. Ayakkabılarını çıkar. Çünkü sen kutsal Tuvâ vadisindesin.
Okunuşu ve Kelime Anlamı
İnnî (şüphesiz ben) ene (benim) rabbuke (senin Rabbin) fa’hla‘ (öyleyse çıkar) na‘leyke (iki ayakkabını) inneke (şüphesiz sen) bi’l-vâdi (vadidesin) el-mukaddesi (kutsal) Tuvâ (Tuvâ).
Mukatil Tefsiri
Allah, Musa’ya ayaklarındaki ayakkabılarını çıkarmasını emretti. Çünkü Musa’nın ayakkabıları, usulüne uygun şekilde kesilmemiş ölü bir eşeğin derisinden yapılmıştı. Bunun üzerine Musa ayakkabılarını çıkardı ve vadinin öte tarafına attı. Şüphesiz sen kutsal Tuva vadisindesin (Tâhâ 12) ifadesindeki kutsal vadi, temizlenmiş ve arındırılmış vadi anlamına gelir. Tuva ise bu vadinin adıdır.
Taberi Tefsiri
Âlimler, Allah’ın Musa’ya ayakkabılarını çıkarmasını emretmesinin sebebi konusunda görüş ayrılığına düşmüşlerdir. Bazıları, ayakkabılarının ölmüş bir eşeğin derisinden yapılmış olması sebebiyle Allah’ın ona bu emri verdiğini söylemiştir. Çünkü Allah, Musa’nın bu ayakkabılarla kutsal vadiye basmasını istememiş ve vadinin bereketinin kendisine temas etmesini dilemiştir. Bu görüşü söyleyenlerin rivayetleri şöyledir: Muhammed bin Beşşar bize anlattı; dedi ki: Abdurrahman bize anlattı; dedi ki: Süfyan bize Asım’dan, o da Ebu Kılâbe’den, o da Kâ’b’dan şöyle rivayet etti: Kâ’b, bazı kimselerin namaz kılarken ayakkabılarını çıkardıklarını gördü ve Allah Resulü de böyle mi yapardı, diye sordu. Bunun üzerine kendisine, Ayakkabılarını çıkar. Çünkü sen kutsal Tuvâ vadisindesin (Tâhâ 12) ayeti okundu. Kâ’b şöyle dedi: Musa’nın ayakkabıları ölmüş bir eşeğin derisindendi. Allah, kutsallığın onun ayaklarına temas etmesini istedi. İbn Humeyd bize anlattı; dedi ki: Yahya bin Vâdıh bize anlattı; dedi ki: Hüseyin bize Yezid’den, o da İkrime’den, Ayakkabılarını çıkar (Tâhâ 12) ifadesi hakkında şöyle rivayet etti: Musa’nın ayakkabıları ölmüş bir eşeğin derisinden yapılmıştı. Bişr bize anlattı; dedi ki: Yezid bize anlattı; dedi ki: Sa’d bize Katade’den şöyle rivayet etti: Bize Musa’nın ayakkabılarının eşek derisinden yapılmış olduğu anlatıldı. Bunun üzerine Musa ayakkabılarını çıkardı ve sonra ateşin yanına geldi. Hasan bize anlattı; dedi ki: Abdürrezzak bize haber verdi; dedi ki: Ma’mer bize Katade’den, Ayakkabılarını çıkar (Tâhâ 12) ifadesi hakkında şöyle rivayet etti: Ayakkabıları eşek derisindendi. Bu sebeple kendisine onları çıkarması söylendi. Kasım bize anlattı; dedi ki: Hüseyin bize anlattı; dedi ki: Haccac bana İbn Cüreyc’den şöyle rivayet etti: Ömer bin Atâ bana İkrime’den haber verdi. Ebu Süfyan da Ma’mer’den, o da Câbir el-Cu’fî’den, o da Ali bin Ebu Talib’den, Ayakkabılarını çıkar (Tâhâ 12) ifadesi hakkında şöyle rivayet etti: Ayakkabıları eşek derisinden yapılmıştı. Bu sebeple kendisine onları çıkarması söylendi. İbn Cüreyc, Katade de aynı şeyi söyledi, dedi.
Başkaları ise Musa’nın ayakkabılarının sığır derisinden yapılmış olduğunu, fakat Allah’ın vadinin bereketinin kendisine ulaşması için onun çıplak ayaklarıyla yere basmasını istediğini söylemiştir. Bu görüşü söyleyenlerin rivayetleri şöyledir: Kasım bize anlattı; dedi ki: Hüseyin bize anlattı; dedi ki: Haccac bana anlattı; dedi ki: İbn Cüreyc şöyle söyledi: Hasan, Musa’nın ayakkabılarının sığır derisinden yapılmış olduğunu, fakat Allah’ın onun ayaklarının doğrudan toprağın bereketine temas etmesini istediğini söyledi. Çünkü o yer iki defa kutsal kılınmıştı. İbn Cüreyc şöyle dedi: Mücahid’e, Musa’nın ayakkabılarının eşek derisinden veya ölmüş bir hayvanın derisinden yapıldığını ileri sürüyorlar, denildi. Mücahid, Hayır, ona ayaklarının doğrudan toprağın bereketine temas etmesi emredildi, dedi. Yakub bana anlattı; dedi ki: Ebu Bişr, yani İbn Uleyye, şöyle dedi: İbn Ebu Necih’i, Ayakkabılarını çıkar. Çünkü sen kutsal Tuvâ vadisindesin (Tâhâ 12) ayeti hakkında şöyle söylerken işittim: Bunun anlamı, ayaklarını vadinin bereketine doğrudan temas ettir, demektir.
Ebu Cafer şöyle dedi: Bana göre bu iki görüşten doğruya en yakın olanı, Allah’ın Musa’ya ayakkabılarını çıkarmasını, kutsal bir vadi olması sebebiyle ayaklarının doğrudan vadinin bereketine temas etmesi için emrettiğini söyleyenlerin görüşüdür. Bu açıklamayı daha doğru kabul etmemizin sebebi, indirilen ayetin açık ifadesinde Musa’ya ayakkabılarını eşek derisinden yapılmış olmaları veya necis olmaları sebebiyle çıkarmasının emredildiğine dair herhangi bir delilin bulunmamasıdır. Ayrıca bu konuda sözü kesin delil kabul edilecek bir kimseden gelen bir haber de yoktur. Buna karşılık ayakkabılarını çıkarma emrinin hemen ardından gelen Çünkü sen kutsal vadidesin sözü, Allah’ın ona ayakkabılarını bizim açıkladığımız sebeple çıkarmasını emrettiğini açıkça göstermektedir. Bununla birlikte Bişr’in bize anlattığı şu rivayet sahih olsaydı başka bir görüşe yönelmezdik: Bişr bize anlattı; dedi ki: Halef bin Halife bize Humeyd bin Abdullah bin Haris’ten, o da İbn Mesud’dan, o da Allah’ın Peygamberi’nden şöyle rivayet etti: Allah’ın Musa ile konuştuğu gün Musa’nın üzerinde yünden bir cübbe, yünden bir örtü, yünden bir şalvar ve usulüne uygun kesilmemiş bir eşeğin derisinden yapılmış iki ayakkabı vardı. Ancak bu rivayetin isnadında incelenmesi ve doğruluğunun araştırılması gereken bir durum bulunmaktadır.
Âlimler, Şüphesiz ben senin Rabbinim ifadesinin okunuşunda da görüş ayrılığına düşmüşlerdir. Medine ve Basra kıraat âlimlerinden bazıları, Kendisine seslenildi: Ey Musa! Şüphesiz ben senin Rabbinim ifadesindeki şüphesiz anlamındaki kelimenin ilk harfini üstünlü okumuşlardır. Onların bu okuyuşuna göre söz konusu kelime, kendisine seslenildi fiiline bağlı olarak özne konumundadır. Çünkü onlara göre ifadenin anlamı, kendisine bu sözle seslenildi, şeklindedir. Medine ve Kufe kıraat âlimlerinin çoğunluğundan bazıları ise bu kelimeyi esreli okuyarak, Kendisine seslenildi: Ey Musa! Şüphesiz ben senin Rabbinim, şeklinde okumuşlardır. Bu okuyuşta kelime yeni bir cümlenin başlangıcıdır. Buna göre anlam, Ona şöyle denildi: Ey Musa! Şüphesiz ben senin Rabbinim, şeklindedir. Ebu Cafer şöyle dedi: Bize göre bu iki okuyuş arasında doğruya daha yakın olan, kelimenin esreli okunmasıdır. Çünkü Ey Musa! şeklindeki seslenme ifadesi, kendisine seslenildi fiiliyle şüphesiz anlamındaki kelimenin arasına girmiş ve fiilin bu kelime üzerinde etkili olmasını engellemiştir. Kendisine seslenildi fiilinin bu kelime üzerinde etkili olabilmesi için onun Ey Musa! ifadesinden önce gelmesi gerekirdi. Böyle bir durumda söz, Kendisine şöyle seslenildi: Ey Musa! Şüphesiz ben senin Rabbinim, biçiminde olurdu. Ancak Musa kelimesinden sonra gelen şüphesiz kelimesi üzerinde kendisine seslenildi fiilinin herhangi bir etkisi bulunmamaktadır.
Yüce Allah’ın Çünkü sen kutsal vadidesin sözünün anlamı, sen temizlenmiş ve bereketli kılınmış bir vadidesin, demektir. Bu konuda şu rivayetler bulunmaktadır: Ali bana anlattı; dedi ki: Abdullah bize anlattı; dedi ki: Muaviye bana Ali’den, o da İbn Abbas’tan, Çünkü sen kutsal vadidesin (Tâhâ 12) ifadesi hakkında şöyle rivayet etti: Bunun anlamı, bereketli kılınmış vadidesin, demektir. Kasım bize anlattı; dedi ki: Hüseyin bize anlattı; dedi ki: Haccac bana İbn Cüreyc’den şöyle rivayet etti: Mücahid, Çünkü sen kutsal Tuvâ vadisindesin (Tâhâ 12) ayeti hakkında şöyle dedi: Bu vadi iki defa kutsal ve bereketli kılınmıştır. Yunus bana anlattı; dedi ki: İbn Vehb bize haber verdi; dedi ki: İbn Zeyd, Çünkü sen kutsal Tuvâ vadisindesin (Tâhâ 12) ayeti hakkında şöyle dedi: Bunun anlamı, sen bereketli vadidesin, demektir.
Tefsir âlimleri, Tuvâ kelimesinin açıklaması konusunda da görüş ayrılığına düşmüşlerdir. Bazıları bunun anlamının, sen kutsal vadiyi geçtin, olduğunu söylemiştir. Bu görüşe göre Tuvâ kelimesi, geçmek veya katetmek anlamındaki fiilden türemiş bir mastardır ve cümlede aynı kökten gelen bir fiil bulunmadığı hâlde mastar olarak kullanılmıştır. Buna göre ifadenin anlamı, sen kutsal vadiyi bir geçişle geçtin, şeklindedir. Bu görüşü söyleyenlerin rivayeti şöyledir: Muhammed bin Sa’d bana anlattı; dedi ki: Babam bana anlattı; dedi ki: Amcam bana anlattı; dedi ki: Babam bana, o da kendi babasından, o da İbn Abbas’tan, Çünkü sen kutsal Tuvâ vadisindesin (Tâhâ 12) ayeti hakkında şöyle rivayet etti: Burada kastedilen kutsal topraktır. Musa geceleyin bu vadiden geçmiş ve onu katetmişti. Arapçada, Geceleyin şu vadiyi katettim, denilir. Musa da vadinin yukarı kısmına çıkmıştı.
Başkaları ise Tuvâ kelimesinin iki defa anlamına geldiğini söylemiştir. Onlara göre Musa’ya Rabbi iki defa seslenmiştir. Bu görüşe göre de Tuvâ kelimesi, kendisiyle aynı kökten gelen bir fiil bulunmadığı hâlde mastar olarak kullanılmıştır. Çünkü onlara göre ifadenin anlamı, Ey Musa! Kendisine iki defa, iki ayrı seslenişle seslenildi, şeklindedir. Bu görüşü savunanlardan bazıları, Tuvâ kelimesinin iki defa anlamına geldiğini göstermek için Adiy bin Zeyd el-İbâdî’nin şu şiirini delil göstermiştir:
Ey beni kınayan kadın! Yerinde olmayan kınaman, tekrar tekrar sürdürdüğün sapkınlığın yüzünden iki defa üzerime yöneldi.
Başkaları bu şiirdeki iki defa anlamındaki kelimeyi başka bir biçimde rivayet etmişlerdir. Bu kelime de bir defadan sonra bir defa daha, yani tekrar tekrar anlamına gelmektedir. Onlara göre iki kelime aynı anlama sahiptir. Bu görüşü söyleyenlerin rivayeti şöyledir: Bişr bize anlattı; dedi ki: Yezid bize anlattı; dedi ki: Said bize Katade’den, Ayakkabılarını çıkar. Çünkü sen kutsal Tuvâ vadisindesin (Tâhâ 12) ayeti hakkında şöyle rivayet etti: Bize bu vadinin iki defa kutsal kılındığı ve adının Tuvâ olduğu anlatılırdı.
Başkaları ise bunun anlamının, Tuvâ’nın iki defa kutsal kılınmış olması olduğunu söylemiştir. Bu görüşü söyleyenlerin rivayeti şöyledir: Kasım bize anlattı; dedi ki: Hüseyin bize anlattı; dedi ki: Haccac bana anlattı; dedi ki: İbn Cüreyc şöyle söyledi: Hasan, Bu vadi iki defa kutsal kılınmıştır, dedi.
Başkaları ise Tuvâ’nın vadinin adı olduğunu söylemiştir. Bu görüşü söyleyenlerin rivayetleri şöyledir: Ali bin Davud bana anlattı; dedi ki: Abdullah bize anlattı; dedi ki: Muaviye bana Ali’den, o da İbn Abbas’tan, Tuvâ (Tâhâ 12) kelimesi hakkında şöyle rivayet etti: Bu, vadinin adıdır. Muhammed bin Amr bana anlattı; dedi ki: Ebu Asım bize anlattı; dedi ki: İsa bize anlattı. Haris de bana anlattı; dedi ki: Hasan bize anlattı; dedi ki: Verkâ bize anlattı. Bunların tamamı İbn Ebu Necih’ten, o da Mücahid’den şöyle rivayet etti: Tuvâ, vadinin adıdır. Yunus bana anlattı; dedi ki: İbn Vehb bize haber verdi; dedi ki: İbn Zeyd, Kutsal Tuvâ vadisindesin (Tâhâ 12) ifadesi hakkında şöyle dedi: Musa’nın bulunduğu ve Allah tarafından kendisine olanların gerçekleştiği vadinin adı Tuvâ’dır. Bu vadi Tur Dağı civarındadır.
Başkaları ise bunun Allah’ın Musa’ya vadiye ayaklarıyla basmasını emretmesi anlamına geldiğini söylemiştir. Bu görüşü söyleyenlerin rivayetleri şöyledir: Muhammed bin Mansur et-Tûsî bize anlattı; dedi ki: Salih bin İshak bize Cafer bin Burkan’dan, o da İkrime’den, o da İbn Abbas’tan, Yüce Allah’ın Ayakkabılarını çıkar. Çünkü sen kutsal Tuvâ vadisindesin (Tâhâ 12) sözü hakkında şöyle rivayet etti: Bunun anlamı, vadiye ayaklarınla bas, demektir. İbn Humeyd bize anlattı; dedi ki: Yahya bize anlattı; dedi ki: Hasan bize Yezid’den, o da İkrime’den, Tuvâ (Tâhâ 12) kelimesi hakkında şöyle rivayet etti: Vadiye ayaklarınla bas, demektir. Muhammed bin Amr bana anlattı; dedi ki: Ebu Asım bize anlattı; dedi ki: İsa bize anlattı. Haris de bana anlattı; dedi ki: Hasan bize anlattı; dedi ki: Verkâ bize anlattı. Bunların tamamı İbn Ebu Necih’ten, o da Said bin Cübeyr’den, Allah’ın Tuvâ (Tâhâ 12) sözü hakkında şöyle rivayet etti: Kâbe’ye yalın ayak girdiğin gibi bu toprağa da yalın ayak bas. Bunun sebebi vadinin bereketidir. Kasım bize anlattı; dedi ki: Hüseyin bize anlattı; dedi ki: Haccac bana İbn Cüreyc’den, o da Mücahid’den, Tuvâ (Tâhâ 12) kelimesi hakkında şöyle rivayet etti: Toprağa yalın ayak bas, demektir.
Kıraat âlimleri bu kelimenin okunuşunda da görüş ayrılığına düşmüşlerdir. Medine kıraat âlimlerinden bazıları Tuvâ kelimesini ilk harfi ötreli ve sonunda tenvin bulunmadan okumuşlardır. Anlaşıldığı kadarıyla onlar bu kelimeyi vadinin bulunduğu bölgenin adı kabul etmişlerdir. Nitekim bir şair şöyle demiştir:
Kahramanların birbirlerini yardımsız bıraktığı Huneyn’de onlar peygamberlerine yardım ettiler ve onun gücünü artırdılar.
Şair burada Huneyn kelimesini tenvinli kullanmamıştır. Çünkü onu vadinin değil, yerleşim yerinin adı kabul etmiştir. Eğer onu vadinin adı kabul etseydi kelimeyi tenvinli kullanırdı. Nitekim kıraat âlimleri, Huneyn gününde, çokluğunuz sizi kendinize hayran bıraktığında (Tevbe 25) ayetini tenvinli okumuşlardır. Bir başka şair de şöyle demiştir:
Biz, insanların ve cinlerin arasında konuk ağırlama bakımından en cömert ve Hira’nın içinde en büyük ateşe sahip olanlar değil miyiz?
Şair burada Hira kelimesini tenvinli kullanmamıştır. Hira bir dağ olduğu hâlde şair onu yerleşim yerinin adı kabul etmiştir. Aynı şekilde Tuvâ kelimesini tenvinsiz okuyanlar da onu bölgenin adı kabul etmişlerdir.
Kufe kıraat âlimlerinin çoğunluğu ise Tuvâ kelimesini ilk harfi ötreli ve tenvinli okumuşlardır. Bu şekilde okuyanlar da kelimenin anlamı konusunda, daha önce tefsir âlimleri arasında açıkladığımız görüş ayrılıklarına sahiptirler. Kelimeyi katetmek anlamındaki fiilin mastarı olarak kabul edenler açısından onun tenvinli okunmasında herhangi bir güçlük yoktur. Kelimeyi vadinin adı kabul edenler ise onu tenvinli okurlar. Çünkü vadi adı eril kabul edilir, dişil değildir. Ayrıca kelimenin kökünün son harfi yâ olduğundan bu durum onun telaffuzunu hafifletir ve kelimenin tenvin almasını sağlar. Nitekim Yüce Allah, Huneyn gününde (Tevbe 25), buyurmuştur. Çünkü Huneyn bir vadinin adıdır ve vadi kelimesi erildir.
Ebu Cafer şöyle dedi: Bana göre bu iki okuyuş arasında doğruya daha yakın olan, kelimenin ilk harfini ötreli ve sonunu tenvinli okuyanların okuyuşudur. Çünkü eğer Tuvâ vadinin adıysa, daha önce açıkladığımız sebeplerden dolayı tenvin alması gerekir. Eğer bir mastar veya açıklayıcı bir kelimeyse yine tenvin alması gerekir. Bana göre Tuvâ, vadinin adıdır. Durum böyle olduğuna göre bu kelime, vadi kelimesine bağlı olarak tamlayan hâlindedir.
Hz.Ateist Tefsiri
Henüz eklenmedi…