Biz onlardan önce nice nesilleri helak ettik. Onlar feryat ederek yardım istediler, fakat artık kaçıp kurtulma zamanı değildi.
Okunuşu ve Kelime Anlamı
Kem (nice) ehleknâ (helak ettik) min kablihim (onlardan önce) min karnin (nesilleri) fe-nâdev (sonra feryat ettiler) ve-lâte (ama değildi) hîne (zamanı) menâs (kurtuluşun).
Mukatil Tefsiri
Ardından yüce ve ulu Allah onları korkutarak şöyle buyurdu: Biz onlardan önce, yani Mekke inkârcılarından önce, geçmiş ümmetlerden nice nesilleri dünyada azapla helak ettik. Onlar, dünyada azap üzerlerine indiğinde feryat ettiler. Fakat artık kurtulma zamanı değildi ifadesi, artık orada kalıp kurtulabilecekleri bir zamanın bulunmadığı anlamına gelir. Böylece Allah, Muhammed’i yalanlamamaları için onları korkutmuştur.
Taberi Tefsiri
Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Biz, elçimiz Muhammed’in kendilerine tarafımızdan getirdiği hakikati yalanlayan bu Kureyş müşriklerinden önce nice nesilleri helak ettik. Nice nesiller ifadesinden maksat, onlardan önce yaşamış olan ümmetlerdir. Bu ümmetler de kendilerine Allah katından getirilenleri tebliğ eden elçilerini yalanlamakta Kureyş müşriklerinin izlediği yolu izlemişlerdi. Onlar feryat ettiler ifadesinin anlamı şudur: Allah’ın azabı üzerlerine indiğinde ve onun vereceği cezayı gözleriyle gördüklerinde, cezadan kaçmak ve acı verici azaptan kurtulmak amacıyla Rablerine yüksek sesle yalvardılar, bağırıp çağırdılar ve tövbe ederek kendisinden yardım istediler. Fakat artık kaçıp kurtulma zamanı değildi ifadesi ise bunun artık tövbe ederek azaptan kaçabilecekleri veya kurtulabilecekleri bir zaman olmadığı anlamına gelir. Çünkü azap hükmü onlar hakkında kesinleşmişti. Tövbenin kendilerine fayda vermeyeceği bir zamanda tövbe etmişler ve bağışlanma talebinin kabul edilmeyeceği bir zamanda bağışlanma istemişlerdi. Ayette geçen menâs kelimesi, nev s kökünden türetilmiş bir isimdir. Arapların dilinde bu kök, geri çekilmek ve uzaklaşmak anlamına gelir. Menâs ise kaçılacak ve sığınılacak yer demektir. İmruülkays’ın şu şiirinde de bu anlamda kullanılmıştır: Selma senden uzaklaştığında onu hatırladığın için mi geri çekiliyor, ona doğru bir adım atmaktan vazgeçiyor ve sonra ileri atılıyorsun? Şair burada geri çekilmek veya ileri gitmek anlamını kastetmektedir. Araplar, Bir kimse benden uzaklaşıp gitti, demek istediklerinde nâsanî fulân ifadesini kullanırlar. Bir kimse beni geçip öne geçti, demek istediklerinde ise bâsanî fulân derler. Bir kimsenin ülkede dolaşıp gitmesini anlatmak için de dâd harfiyle nâda fil bilâd ifadesini kullanırlar. Ferrâ, Ukayl kabilesinden bir kişinin kendisine şu şiiri okuduğunu nakletmiştir: İshak ve onun yaşlı babası yaşadıkları sürece kaybettiğim kimseyi önemsemem ve uzaklaşmak bana zor gelmez. Eğer o kadın örtünün kenarından süssüz bir şekilde görünseydi, üzerinde hiçbir süs bulunmayan bir ceylandır, derdim. Şiirde geçen hıdâd kelimesi, süs ve ziynet eşyası anlamına gelir. Tefsir âlimleri de bu konuda bizim söylediğimize benzer açıklamalarda bulunmuşlardır. Bu görüşü dile getirenlerin rivayetleri şöyledir: Bize İbn Beşşâr rivayet etti ve şöyle dedi: Bize Abdurrahman rivayet etti ve şöyle dedi: Bize Süfyân, Ebu İshak’tan, o Temîmî’den, o da İbn Abbas’tan rivayet etti. İbn Abbas, Fakat artık kaçıp kurtulma zamanı değildi (Sâd 3) ayeti hakkında, Bu, artık sıçrayıp uzaklaşma veya kaçma zamanı değildir, demiştir. Bize Ebu Küreyb rivayet etti ve şöyle dedi: Bize İbn Atıyye rivayet etti ve şöyle dedi: Bize İsrâil, Ebu İshak’tan, o da Temîmî’den rivayet etti. Temîmî şöyle dedi: İbn Abbas’a, Allah’ın Fakat artık kaçıp kurtulma zamanı değildi (Sâd 3) sözünün anlamı hakkında ne dersin? diye sordum. O da, Bu, artık sıçrayıp uzaklaşma veya kaçma zamanı değildir. Azap o topluluğu yakalamıştır, dedi. Bize İbn Humeyd rivayet etti ve şöyle dedi: Bize Hakkâm, Anbese’den, o Ebu İshak el-Hemedânî’den, o da Temîmî’den rivayet etti. Temîmî şöyle dedi: İbn Abbas’a, Allah’ın Fakat artık kaçıp kurtulma zamanı değildi (Sâd 3) sözünü sordum. O da, Bu, artık sıçrayıp uzaklaşma veya kaçma zamanı değildir, dedi. Bana Muhammed bin Saîd rivayet etti ve şöyle dedi: Bana babam rivayet etti ve şöyle dedi: Bana amcam rivayet etti ve şöyle dedi: Bana babam, kendi babasından, o da İbn Abbas’tan rivayet etti. İbn Abbas, Fakat artık kaçıp kurtulma zamanı değildi (Sâd 3) ayeti hakkında, Bu, artık sıçrayıp uzaklaşma veya kaçma zamanı değildir, demiştir. Bana Ali rivayet etti ve şöyle dedi: Bize Abdullah rivayet etti ve şöyle dedi: Bana Muâviye, Ali’den, o da İbn Abbas’tan rivayet etti. İbn Abbas, Fakat artık kaçıp kurtulma zamanı değildi (Sâd 3) ifadesi hakkında, Artık yardım isteme zamanı değildir, demiştir. Bana Muhammed bin Amr rivayet etti ve şöyle dedi: Bize Ebu Âsım rivayet etti ve şöyle dedi: Bize İsa rivayet etti. Ayrıca bana Hâris rivayet etti ve şöyle dedi: Bize Hasan rivayet etti ve şöyle dedi: Bize Verkâ rivayet etti. Bunların tamamı İbn Ebu Necîh aracılığıyla Mücahid’den, Allah’ın Fakat artık kaçıp kurtulma zamanı değildi (Sâd 3) sözü hakkında rivayette bulunmuşlardır. Mücahid, Bu, artık kaçma zamanı değildir, demiştir. Bize Bişr rivayet etti ve şöyle dedi: Bize Yezid rivayet etti ve şöyle dedi: Bize Saîd, Katâde’den rivayet etti. Katâde, Onlar feryat ettiler, fakat artık kaçıp kurtulma zamanı değildi (Sâd 3) ayeti hakkında şöyle dedi: O topluluk, seslenmenin fayda vermeyeceği bir zamanda feryat ederek yardım istedi. Allah’ın azabını gözleriyle gördüklerinde tövbe etmek istediler, fakat tövbeleri kabul edilmedi.
Bize Muhammed bin Hüseyin rivayet etti ve şöyle dedi: Bize Ahmed bin Mufaddal rivayet etti ve şöyle dedi: Bize Esbât, Süddî’den rivayet etti. Süddî, Fakat artık kaçıp kurtulma zamanı değildi (Sâd 3) ayeti hakkında şöyle dedi: Azap üzerlerine indiğinde artık tövbeye geri dönemediler ve azaptan kaçamadılar. Bana Hüseyin’den nakledildiğine göre Hüseyin şöyle dedi: Ebu Muâz’ın şöyle söylediğini işittim: Bize Ubeyd rivayet etti ve şöyle dedi: Dahhâk’ın, Onlar feryat ettiler, fakat artık kaçıp kurtulma zamanı değildi (Sâd 3) ayeti hakkında şöyle dediğini işittim: Bu, artık kaçma zamanı değildir, anlamına gelir. Bana Yunus rivayet etti ve şöyle dedi: Bize İbn Vehb haber verdi ve şöyle dedi: İbn Zeyd, Fakat artık kaçıp kurtulma zamanı değildi (Sâd 3) ayeti hakkında şöyle dedi: Artık kendilerini kurtarabilecekleri ve azaptan çıkabilecekleri bir kurtuluş zamanı değildi. Fakat artık kaçıp kurtulma zamanı değildi ifadesindeki hîn kelimesinin üstünlü okunmasının sebebi, lât edatının leyse edatına benzetilmesidir. Bu kullanımda gizli bir isim bulunduğu kabul edilmiştir. Basralı dil bilgisi âlimlerinden bazıları, lât ile birlikte hîn kelimesinin ötreli okunduğunu da nakletmişlerdir. Bazılarının, Artık kurtulma zamanı değildir ifadesindeki hîn kelimesini ötreli okuduklarını ileri sürmüşlerdir. Böylece bunu leyse edatının kullanımı gibi değerlendirmişlerdir. Sanki leyse denilmiş ve zaman anlamındaki kelime gizli bırakılmıştır. Bu konuda şu şiir örnek gösterilmiştir: Bizden barış istediler, fakat artık zamanı değildi. Biz de onlara, artık kalma zamanı değildir, diye cevap verdik. Bu şiirde evân kelimesi esreli okunmuş ve ona bağlı olan zaman anlamındaki hîn kelimesi gizli kabul edilmiştir. Çünkü lât edatı yalnızca zaman bildiren ifadelerle birlikte kullanılır. Bu görüşü savunan dil bilgisi âlimi, lât edatının yalnızca hîn kelimesiyle birlikte kullanılabileceğini söylemiştir. Kûfeli dil bilgisi âlimlerinden bazıları ise Araplardan bir kısmının lât edatını kendisinden sonraki kelimeye tamlama yoluyla bağlayarak o kelimeyi esreli okuduklarını söylemişlerdir. Buna örnek olarak, Artık pişmanlık saati değildir, anlamındaki lât sâati mendem ifadesini nakletmişlerdir. Burada saat anlamındaki kelime esreli okunmuştur. Ancak dil bilgisi bakımından esas kullanım, bu edatın kendisinden sonraki kelimeyi üstünlü okutmasıdır. Çünkü lât, leyse anlamındadır. Bu konuda şu şiir de nakledilmiştir: Leyla’nın sevgisini artık zamanı olmadığı hâlde hatırladı. Oysa saçlarına aklar düşmüş ve yaşlılık yakınlık bağını koparmıştı. Aynı dil bilgisi âlimi şöyle dedi: Bazıları bana şu şiiri de okudular: Bizden barış istediler, fakat artık zamanı değildi. Biz de onlara, artık kalma zamanı değildir, diye cevap verdik. Burada evân kelimesi esreli okunmuştur. Bu görüşe göre lât edatı bütün zaman ifadeleriyle birlikte kullanılabilir. Kur’an’ın, Artık kaçıp kurtulma zamanı değildi, şeklindeki okunuşunda nerede durulacağı konusunda da görüş ayrılığına düşülmüştür. Arap dili âlimlerinden bazıları, lât kelimesinin sonunda bulunan tâ harfi üzerinde durulması, ardından hîn menâs ifadesiyle okumaya devam edilmesi gerektiğini söylemişlerdir. Onlara göre bu kelimenin aslı, mâ anlamında olumsuzluk bildiren lâ edatıdır. Olumsuzluk bildiren in edatına tâ harfi eklendiği gibi lâ edatına da tâ harfi eklenmiştir. Nitekim Araplar sümme edatına tâ ekleyerek sümmet, rubbe edatına tâ ekleyerek rubbet demişlerdir. Diğer bazı âlimler ise burada lâ edatına eklenmiş bir hâ harfi bulunduğunu ve bu sebeple durulduğunda kelimenin lâh şeklinde okunması gerektiğini söylemişlerdir. Çünkü bu hâ harfi, durma sırasında kullanılmak üzere eklenmiştir. Nitekim Arapların şu şiirinde de benzer bir kullanım bulunmaktadır: Yardım edecek kimsenin bulunmadığı zamanda yardım edenler ve yiyecek verecek kimsenin bulunmadığı zamanda yiyecek verenler. Bu görüşe göre kelime sonraki ifadeye bağlanarak okunduğunda hâ harfi tâ harfine dönüşmektedir. Bazı âlimler ise lâ kelimesi üzerinde durulması ve ardından tehîn şeklinde okumaya başlanması gerektiğini söylemişlerdir. Onlara göre tâ harfi, hîn, evân ve el-ân kelimelerinin başında bulunmalıdır. Bu görüşlerine delil olarak şairin şu sözünü göstermişlerdir: Cümâne, esir alınma gününden önce dönüp git. İddia ettiğin gibi şimdi bizimle bağını sürdür. Onlara göre burada kendisine hâ veya tâ harfi eklenebilecek bir lâ edatı bulunmamaktadır. Ayrıca ayetteki lât hîn ifadesinin anlamının leyse hîn, yani artık zamanı değildir, olduğunu söylemişlerdir. Arapların sözlerinde lât şeklinde bir kelimenin bulunmadığını da ileri sürmüşlerdir. Bize göre bu konuda doğru olan görüş şudur: Lâ, mâ ve in gibi olumsuzluk bildiren bir edattır. Kendisine tâ harfi bağlandığında, Arapların başka edatlarda yaptıkları gibi, bitişik okunuşta tâ harfiyle kullanılır. Ancak Araplar, uzatmalı lâ edatını bu şekilde yalnızca zaman ifadeleriyle birlikte kullanmışlar, başka ifadelerle kullanmamışlardır. Arapların sözlerinde lât kelimesini bulamadığını söyleyen kişinin bu gerekçesi doğru değildir. Bu sebeple, Artık zamanı değildir ifadesinin böyle yorumlanmasına karşı ileri sürdüğü itirazın bir dayanağı bulunmamaktadır. Çünkü Araplar bir kelimeyi bir yerde belirli bir biçimde kullanırken başka bir yerde farklı biçimde kullanabilirler. Böyle bir kullanımın doğru kabul edilmesi, dil kuralları bakımından uzak bir ihtimal değildir. Nitekim Araplar, Gördüm, anlamındaki raeytü kelimesini hemzeli söyledikleri hâlde, Onu görüyorum, anlamındaki erâhü kelimesini hemzesiz kullanmışlardır. Bunun sebebi, bu kullanımın dillerinde yerleşmiş olmasıdır. Aynı şekilde bazı harfler bir yerde belirli bir biçimde kullanılırken başka bir yerde farklı biçimde kullanılmaktadır. Bu da Arapların kendi aralarında yerleşmiş olan dil kullanımlarından kaynaklanmaktadır.
Şairin, İddia ettiğin gibi şimdi bizimle bağını sürdür, anlamındaki sözünü delil gösteren kişinin yorumuna gelince, bu kişi kelimenin açıklamasında yanılmıştır. Şairin bu sözle kastettiği anlam, Senin şimdi iddia ettiğin gibi bizimle bağını sürdür, şeklindedir. Şair, sen anlamındaki ente kelimesinin başındaki hemzeyi düşürmüştür. Böylece iddia ettin anlamındaki zeamti kelimesinin sonundaki tâ harfi, ente kelimesindeki sakin nûn harfiyle karşılaşmış ve nûn harfi telaffuzdan düşmüştür. Ente kelimesinin tâ harfi ise kalmıştır. Ardından şimdi anlamındaki el-ân kelimesinin hemzesi de düşürülmüştür. Böylece kelime telaffuzda telân biçimine dönüşmüştür. Gerçekte ikinci tâ harfi el-ân kelimesinden ayrı bir harftir. Çünkü bu harf, ente kelimesinin tâ harfidir. Bu kişinin, İmam adı verilen mushaf nüshasında tâ harfinin hîn kelimesine bitişik yazıldığını gördüğünü ileri sürmesine gelince, Müslümanların çeşitli şehirlerinde bulunan mushaflar, İslam toplumu için delil ve esas kabul edilir. Bu mushafların tamamında tâ harfi hîn kelimesinden ayrı yazılmıştır. Bu sebeple, Artık kaçıp kurtulma zamanı değildi ifadesinde lât kelimesinin sonunda durulmasını tercih ettik.
Hz.Ateist Tefsiri
Henüz eklenmedi…