“Kesin olarak biliniz ki, beni çağırdığınız şeylerin ne dünyada ne ahirette bir çağrısı yoktur. Dönüşümüz Allah’adır. Aşırı gidenler ateş halkıdır.”
Diyanet Vakfı
Gerçek şu ki, sizin beni davet ettiğiniz şeyin dünyada da ahirette de davete değer bir tarafı yoktur. Dönüşümüz Allahadır, aşırı gidenler de ateş ehlinin kendileridir.
Kurtubi Tefsiri
“Elbette beni kendisine davet ettiğiniz şeylerin dünyada ve ahirette herhangi bir daveti yoktur. Dönüşümüz muhakkak Allah’adır. Şüphesiz haddi aşanlar da ateşin dostlarıdır.
“Elbette, şüphesiz…” lâfzına dair açıklamalar daha önceden (Hud, 11/22. âyetin tefsirinde) geçmiş bulunmaktadır. Gerçekten, muhakkak, şüphesiz, elbette anlamındadır.
“Beni kendisine davet ettiğiniz şeylerin” âyetindeki: ” Şeyler” lâfzı: ” Kimse” anlamındadır.
“Dünyada ve ahirette herhangi bir daveti yoktur.” ez-Zeccâc’ın açıklamasına göre onun fayda sağlayacak şekilde yapılacak duayı kabulü söz konusu olmayacaktır. Başkası da şöyle açıklamıştır: Onun ilâh olmasını gerektirecek herhangi bir daveti yoktur.
el-Kelbî de şöyle açıklamıştır: Onun dünyada da, ahirette de şefaati olmaz.
Fir’avun önceleri insanları putlara ibadet etmeye çağırıyordu. Sonra onları ineklere tapmaya davet etti. Bir ineğe gençken ibadet ediliyor, yaşlandı mı boğazlanmasını emrediyordu. Sonra ibadet edilsin diye bir başka ineğin getirilmesini emrediyordu. Aradan uzunca bir zaman geçtikten sonra bu sefer: En yüce rabbiniz benim, diye ortaya çıktı.
“Şüphesiz haddi aşanlar da ateşin dostlarıdır.” Katade ve İbn Şîrîn müşrikleri kastetmektedir, demişlerdir. Mücahid ve en-Nehaî ise bunlar beyinsizler ve haksız yere kanları döken kimselerdir diye açıklamışlardır. İkrime bunlar zorbalar ve büyüklük taslayan kimselerdir diye açıklamıştır. Bunların Allah’ın sınırlarını aşan kimseler oldukları da söylenmiştir. Bu ise daha önce geçen açıklamaları kapsamaktadır.
Bu âyette geçen (……..)’ler, harf-i cerrin düşürülmesi ile nasb mahallindedir. Sîbeveyh’in, el-Halil’den naklettiğine göre ise:
“Elbette” lâfzı daha önce geçen ifadeleri reddetmek anlamında olduğundan ötürü ” Sizin beni kendisine davet ettiğiniz şeyin… olması gerekir” takdiri ile ref mahallinde olması da mümkündür.
“Kendisine davet ettiğiniz şeyin batıl olması icab etmiştir, dönüş Allah’a aittir, haddi aşanların cehennemin arkadaşları olması da vacibtir.” demiş gibidir.