De ki: Rabbim! Beni doğrulukla girilecek bir yere girdir ve doğrulukla çıkılacak bir yerden çıkar. Bana kendi katından yardım edici bir güç ver.
Okunuşu ve Kelime Anlamı
Ve-kul (ve de ki) rabbi (Rabbim) edhilnî (beni girdir) mudhale (bir girişle) sıdkin (doğruluk) ve-ahricnî (ve beni çıkar) muhrace (bir çıkışla) sıdkin (doğruluk) vec‘al (ve kıl) lî (benim için) min ledunke (kendi katından) sultânen (bir güç ve delil) nasîrâ (yardımcı).
Mukatil Tefsiri
Peygamber geri dönünce Cebrâil ona, Rabbim! Beni Medine’ye doğrulukla girdir, demesini söyledi; yani Yahudilerin istememesine rağmen beni oraya güven içinde girdir. Beni Medine’den Mekke’ye doğrulukla çıkar; yani Mekke kâfirlerinin istememesine rağmen beni güven içinde çıkar ve onlara üstün kıl. Bana kendi katından, yani senin tarafından yardım edici bir güç ver; burada Mekke halkına karşı zafer kastedilmektedir. Yüce Allah bunu ona verdi ve Peygamber Mekke’yi fethetti.
Taberi Tefsiri
Yüce Allah, peygamberine şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! De ki: Rabbim! Beni doğrulukla girilecek bir yere girdir. Tefsir âlimleri, Allah’ın peygamberine kendisini oraya girdirmesini dilemesini emrettiği doğrulukla girilecek yerin ve kendisinden çıkarmasını dilemesini emrettiği doğrulukla çıkılacak yerin ne anlama geldiği konusunda görüş ayrılığına düşmüşlerdir. Bazıları, doğrulukla girilecek yerden maksadın Allah’ın elçisinin hicret ederek gittiği Medine’ye girişi, doğrulukla çıkılacak yerden maksadın ise Medine’ye hicret etmek üzere Mekke’den çıkışı olduğunu söylemişlerdir. Bu görüşü dile getirenlerin rivayetleri şöyledir: Bize İbn Vekî’ ve İbn Humeyd rivayet ettiler; dediler ki: Bize Cerîr, Kâbûs bin Ebû Zabyân aracılığıyla babasından, o da İbn Abbas’tan şöyle rivayet etti: Peygamber Mekke’de bulunuyordu. Ardından kendisine hicret etmesi emredildi. Bunun üzerine yüce Allah, “De ki: Rabbim! Beni doğrulukla girilecek bir yere girdir ve doğrulukla çıkılacak bir yerden çıkar. Bana kendi katından yardım edici bir güç ver” (İsrâ 80) ayetini indirdi. Bize Muhammed bin Abdullah bin Bezî’ rivayet etti; dedi ki: Bize Bişr bin Mufaddal, Avf aracılığıyla Hasan’dan, Allah’ın “Beni doğrulukla girilecek bir yere girdir ve doğrulukla çıkılacak bir yerden çıkar” (İsrâ 80) sözü hakkında şöyle rivayet etti: Mekke’nin inkârcıları Allah’ın elçisini öldürmek, sürgün etmek veya bağlayıp hapsetmek için aralarında plan yaptıklarında ve Allah da Mekke halkıyla savaşılmasını dilediğinde, ona Medine’ye çıkmasını emretti. İşte Allah’ın “Beni doğrulukla girilecek bir yere girdir” sözüyle kastettiği budur. Bize Muhammed bin Abdüla’lâ rivayet etti; dedi ki: Bize Muhammed bin Sevr, Ma’mer aracılığıyla Katâde’den, “Doğrulukla girilecek bir yer” (İsrâ 80) sözü hakkında şöyle rivayet etti: Bununla Medine kastedilmektedir. “Doğrulukla çıkılacak bir yer” sözüyle ise Mekke kastedilmektedir. Bize Bişr rivayet etti; dedi ki: Bize Yezîd rivayet etti; dedi ki: Bize Saîd, Katâde’den, “De ki: Rabbim! Beni doğrulukla girilecek bir yere girdir ve doğrulukla çıkılacak bir yerden çıkar” (İsrâ 80) sözü hakkında şöyle rivayet etti: Allah onu Mekke’den çıkararak Medine’ye hicret ettirdi. Bana Yûnus rivayet etti; dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi; dedi ki: İbn Zeyd, “De ki: Rabbim! Beni doğrulukla girilecek bir yere girdir ve doğrulukla çıkılacak bir yerden çıkar” (İsrâ 80) sözü hakkında şöyle dedi: Doğrulukla girilecek yer, hicret ederek gittiği Medine’dir. Doğrulukla çıkılacak yer ise hicret etmek üzere ayrıldığı Mekke’dir. Bu söz, onun hicret ederek Mekke’den çıktığı sırada söylenmiştir.
Başka âlimler ise bunun anlamının, “Rabbim! Beni doğruluk üzere öldür ve öldükten sonra kıyamet gününde beni mezarımdan doğrulukla çıkar” olduğunu söylemişlerdir. Bu görüşü dile getirenlerin rivayetleri şöyledir: Bana Muhammed bin Sa’d rivayet etti; dedi ki: Bana babam rivayet etti; dedi ki: Bana amcam rivayet etti; dedi ki: Bana babam, kendi babası aracılığıyla İbn Abbas’tan, “De ki: Rabbim! Beni doğrulukla girilecek bir yere girdir…” (İsrâ 80) ayeti hakkında şöyle rivayet etti: Burada girdirmekten maksat ölüm, çıkarmaktan maksat ise ölümden sonraki hayattır.
Başka âlimler ise bunun anlamının, “Beni, kendisiyle görevlendirerek gönderdiğin peygamberlik işine doğrulukla girdir ve beni bu görevden doğrulukla çıkar” olduğunu söylemişlerdir. Bu görüşü dile getirenlerin rivayetleri şöyledir: Bana Muhammed bin Amr rivayet etti; dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet etti; dedi ki: Bize Îsâ rivayet etti. Ayrıca bana Hâris rivayet etti; dedi ki: Bize Hasan rivayet etti; dedi ki: Bize Verkâ rivayet etti. Bunların tamamı, İbn Ebû Necîh aracılığıyla Mücahid’den, “Beni doğrulukla girilecek bir yere girdir” (İsrâ 80) sözü hakkında şöyle rivayet etmişlerdir: Bunun anlamı, beni kendisiyle gönderdiğin emrine ve görevine girdir demektir. “Beni doğrulukla çıkılacak bir yerden çıkar” sözü hakkında da aynı açıklamayı yapmıştır. Bize Kâsım rivayet etti; dedi ki: Bize Hüseyin rivayet etti; dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc aracılığıyla Mücahid’den buna benzer bir açıklama rivayet etti.
Başka âlimler ise “Beni doğrulukla girilecek bir yere girdir” sözünün cennete girdirilmek, “Beni doğrulukla çıkılacak bir yerden çıkar” sözünün ise Mekke’den Medine’ye çıkarılmak anlamına geldiğini söylemişlerdir. Bu görüşü dile getirenlerin rivayetleri şöyledir: Bize Hasan bin Yahyâ rivayet etti; dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi; dedi ki: Bize Ma’mer, Katâde’den şöyle haber verdi: Hasan, “Beni doğrulukla girilecek bir yere girdir” sözünün cennete girdirilmek, “Doğrulukla çıkılacak bir yerden çıkar” sözünün ise Mekke’den Medine’ye çıkarılmak anlamına geldiğini söylemiştir.
Başka âlimler ise bunun anlamının İslam’a doğrulukla girdirilmek olduğunu söylemişlerdir. Bu görüşü dile getirenlerin rivayetleri şöyledir: Bize Sehl bin Mûsâ er-Râzî rivayet etti; dedi ki: Bize İbn Nümeyr, İsmail bin Ebû Hâlid aracılığıyla Ebû Sâlih’ten, “Rabbim! Beni doğrulukla girilecek bir yere girdir” (İsrâ 80) sözü hakkında şöyle rivayet etti: Bunun anlamı, beni İslam’a doğrulukla girdir demektir. “Ve beni doğrulukla çıkılacak bir yerden çıkar” sözünün anlamı ise beni İslam’dan doğrulukla çıkar demektir.
Başka âlimler ise bunun anlamının, “Beni Mekke’ye güven içinde girdir ve oradan güven içinde çıkar” olduğunu söylemişlerdir. Bu görüşü dile getirenlerin rivayetleri şöyledir: Bana Hüseyin’den rivayet edildi; dedi ki: Ebû Muâz’ın şöyle söylediğini işittim: Bize Ubeyd bin Süleyman rivayet etti; dedi ki: Dahhâk’ın, “Rabbim! Beni doğrulukla girilecek bir yere girdir ve doğrulukla çıkılacak bir yerden çıkar” (İsrâ 80) sözü hakkında şöyle söylediğini işittim: Bununla Mekke kastedilmektedir. Peygamber oraya güven içinde girmiş ve oradan güven içinde çıkmıştır.
Bu görüşler arasında ayetin doğru açıklamasına en uygun olanı, “Beni Medine’ye doğrulukla girdir ve Mekke’den doğrulukla çıkar” diyenlerin görüşüdür. Bu görüşün ayetin açıklanmasında daha uygun olduğunu söylememizin sebebi, ayetin hemen öncesinde Allah’ın, “Neredeyse seni bulunduğun yerden çıkarıp uzaklaştırmak için harekete geçireceklerdi. O takdirde senden sonra orada ancak çok kısa bir süre kalabilirlerdi” (İsrâ 76) buyurmuş olmasıdır. Daha önce bu ayetle Mekke halkının kastedildiğini delilleriyle açıklamıştık. Allah’ın elçisini Mekke’den çıkarmak amacıyla müşriklerin yapmak istediklerini bildiren bu açıklamanın hemen ardından söz konusu ayet geldiğine ve Allah da peygamberini Mekke’den çıkardığına göre, “De ki: Rabbim! Beni doğrulukla girilecek bir yere girdir ve doğrulukla çıkılacak bir yerden çıkar” sözünün anlamı açıkça anlaşılmaktadır. Buna göre Allah, peygamberine, müşriklerin kendisini çıkarmaya çalıştıkları şehirden doğrulukla çıkarılmayı ve Allah’ın kendisini götüreceği şehre doğrulukla girdirilmeyi kendisinden dilemesini emretmiştir.
Allah’ın “Bana kendi katından yardım edici bir güç ver” sözüne gelince, tefsir âlimleri bunun açıklaması konusunda görüş ayrılığına düşmüşlerdir. Bazıları, bunun anlamının, “Bana düşmanlık edenlere karşı beni destekleyecek bir hükümranlık ve senin dinini ayakta tutabileceğim, ona kötülük yapmak isteyenleri uzaklaştırabileceğim bir güç ve üstünlük ver” olduğunu söylemişlerdir. Bu görüşü dile getirenlerin rivayetleri şöyledir: Bize Muhammed bin Abdullah bin Bezî’ rivayet etti; dedi ki: Bize Bişr bin Mufaddal, Avf aracılığıyla Hasan’dan, yüce Allah’ın “Bana kendi katından yardım edici bir güç ver” (İsrâ 80) sözü hakkında şöyle rivayet etti: Allah, ona Farsların hükümranlığını ve gücünü ellerinden alıp kendisine vereceğini, aynı şekilde Rumların gücünü ve hükümranlığını da ellerinden alıp kendisine vereceğini vaat etmektedir. Bize Bişr rivayet etti; dedi ki: Bize Yezîd rivayet etti; dedi ki: Bize Saîd, Katâde’den, “Bana kendi katından yardım edici bir güç ver” (İsrâ 80) sözü hakkında şöyle rivayet etti: Allah’ın peygamberi, bu görevi yerine getirmeye ancak bir otorite ve güç sayesinde güç yetirebileceğini biliyordu. Bu nedenle yüce Allah’ın kitabını, Allah’ın belirlediği sınırları ve farzları koruyup desteklemek ve Allah’ın dinini ayakta tutmak için kendisine yardım edecek bir otorite istedi. Şüphesiz yönetim otoritesi, Allah’ın kulları arasında var ettiği bir rahmettir. Böyle bir otorite bulunmasaydı insanlar birbirlerine saldırır, güçlü olanlar zayıf olanları ezip tüketirdi.
Başka âlimler ise bununla apaçık bir delilin kastedildiğini söylemişlerdir. Bu görüşü dile getirenlerin rivayetleri şöyledir: Bana Muhammed bin Amr rivayet etti; dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet etti; dedi ki: Bize Îsâ rivayet etti. Ayrıca bana Hâris rivayet etti; dedi ki: Bize Hasan rivayet etti; dedi ki: Bize Verkâ rivayet etti. Bunların tamamı, İbn Ebû Necîh aracılığıyla Mücahid’den, yüce Allah’ın “Yardım edici bir güç” (İsrâ 80) sözü hakkında şöyle rivayet etmişlerdir: Bunun anlamı apaçık bir delildir. Bize Kâsım rivayet etti; dedi ki: Bize Hüseyin rivayet etti; dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc aracılığıyla Mücahid’den aynı açıklamayı rivayet etti.
Bu konuda doğruya en yakın olan görüş, bunun Allah’ın peygamberine, kendisine karşı haksızlık yapan, tuzak kuran ve Allah’ın kendisine ve kullarına farz kıldığı yükümlülükleri yerine getirmesini engellemeye çalışan kimselere karşı kendisini destekleyecek bir güç vermesini Allah’tan dilemesini emrettiğini söyleyenlerin görüşüdür. Bu görüşün doğruya daha yakın olduğunu söylememizin sebebi, ayetin hemen öncesinde Allah’ın müşriklerin peygamberini Mekke’den çıkarmak için yapmayı tasarladıkları şeyleri haber vermesidir. Yüce Allah, bunu yapmaları hâlinde kısa bir süre içinde azaba uğratılacaklarını kendisine bildirmiştir. Ardından peygamberine, onların arasından doğrulukla çıkarılmayı ve onların kendisine karşı gerçekleştirmeye çalıştıkları girişimlere rağmen başka bir şehre, hem onlara hem de o şehrin halkına karşı doğrulukla girmeyi Allah’tan dilemesini emretmiştir. Ayrıca kendisini çıkardıkları şehrin halkına ve onlara benzeyen herkese karşı kendisini destekleyecek bir güç vermesini Allah’tan istemesini emretmiştir. Kendisine böyle bir güç verildiğinde, hiç şüphesiz apaçık bir delil de verilmiş olacaktır.
Allah’ın “Yardım edici” sözüne gelince, İbn Zeyd bu konuda bizim yaptığımız açıklamaya benzer bir açıklama yapmıştır. Bana Yûnus rivayet etti; dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi; dedi ki: İbn Zeyd, “Bana kendi katından yardım edici bir güç ver” (İsrâ 80) sözü hakkında şöyle dedi: Bunun anlamı, bana yardım edecek bir güç ver demektir. Nitekim Allah, Mûsâ’ya şöyle buyurmuştur: “Seni kardeşinle destekleyip güçlendireceğiz ve ikinize bir güç vereceğiz. Ayetlerimiz sayesinde onlar size ulaşamayacaklar” (Kasas 35). Burada sözlerin dizilişinde öne alma ve sonraya bırakma bulunmaktadır. Asıl anlamı, “İkinize ayetlerimizle bir güç vereceğiz; böylece onlar size ulaşamayacaklar” şeklindedir.
Hz.Ateist Tefsiri
Henüz eklenmedi…