O, meyvesini her zaman, Rabbinin izniyle verir. Allah, insanlara örnekler verir, belki düşünürler.
Diyanet Vakfı
(O ağaç), Rabbinin izniyle her zaman yemişini verir. Öğüt alsınlar diye Allah insanlara misaller getirir.
Kurtubi Tefsiri
O ağaç, Rabbinin izniyle her zaman meyvelerini verir. Allah insanlara düşünüp, ibret alsınlar diye misaller verir.
“O ağaç Rabbinin izniyle her zaman meyvelerini verir.” er-Rabî’ dedi ki:
“Her zaman”dan kasıt sabah-akşamdır. İşte mü’minin ameli de aynı şekilde günün başlangıcında ve sonunda yükselir. Bu açıklamayı İbn Abbâs yapmıştır. Yine ondan nakledildiğine göre:
“O ağaç Rabbinin İzniyle her zaman meyvelerini verir” âyeti hakkında dedi ki: Bu Hint cevizi ağacıdır, meyvesiz hiçbir zaman kalmaz. Her ay mahsûl taşır. İşte her zaman Allah rızası için amelde bulunan mü’minin yaptıkları, çeşitli zamanlarda mahsûllerini veren hurma ağacına benzetilmiştir.
ed-Dahhak der ki: Gece gündüz, yaz kış her vakit, her zaman mahsulü yenilir. İşte mü’min de böyledir, o hiçbir zaman hayırdan uzak kalmaz.
en-Nehhâs da der ki: Bu sözler birbirlerine yakındır, birbirleriyle çelişkili değildir. Çünkü oldukça istisna teşkil edenler hariç olmak üzere, bütün dil bilginlerine göre “el-hîn: zaman” kelimesi az süre hakkında da, uzun süre hakkında da kullanılan “vakit” anlamındadır. el-Esmaî de, en-Nâbiğa’nın şu beyitini nakletmektedir:
“(O yılan) kötü zehirinden dolayı rukye yapanlar (tedavi edenler) bu konuda birbirlerini uyardılar;
(bu yılana ilişmeyin, diye) O zehrinin acısı bir zaman gidiyor, bir zaman da geri geliyor.”
İşte burada bu kelimenin “zaman” anlamında olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
Îman mü’minin kalbinde sabit ve sağlamdır, ameli, sözü ve teşbihi ise semaya doğru hurma ağacının dalları gibi yükselir. Îmanın bereket ve mükâfatından kazandıkları ise, senenin bütün zamanlarında hurma ağacının mahsûllerinden sağlanan faydaya benzer. Bu hurma ağa emin meyvesi henüz yeni olduğu sırada, taze iken, sararmaya yüz tutmuşken, sarardıktan sonra, yavaş yavaş kızarmaya başlarken, kuruyup hurma haline gelirken ve henüz tomurcuk halinde iken her halinde faydalıdır.
İbn Abbâs’tan nakledilen bir rivâyette de şöyle denilmektedir: Şüphesiz buradaki ağaç cennetteki ağaçtır, her vakit mahsûl verir.
“Misal” anlamındaki kelime; “…lendirdi” fiilinin mef’ûlüdür. ” Bir söz” ise onun bedelidir, ” Bir ağaç gibidir” ise; “Bir söz” kelimesinden hal olmak üzere nasb mahallindedir. İfadenin takdiri de şöyledir: Güzel bir ağaca benzetilen, güzel bir sözü andırmaktadır.
2- “Hin: Zaman”in Süresi:
Bütün ağaçlar her yıl bir defa mahsul verdiklerine göre yüce Allah’ın:
“Her zaman meyvelerini verir” âyeti aynı zamanda “hîn”in hükmüne dair açıklamayı da ihtiva etmektedir. Bundan dolayı biz (Mâlikîler) şöyle deriz: Bir kimse filan ile bir hîn konuşmayacağına dair yemin edecek olursa ve şu kadar zaman (hîn) diyerek bunu belirlemezse buradaki hîn sene anlamına gelir.
Bir başka yerde de “hîn” kelimesi varid olmuş ve bu kelime ile bundan çok daha uzan bir süre de kastedilmiş bulunuyor. Çünkü yüce Allah:
“İnsan üzerinden öyle uzun süre (hin) geçti ki, o anılmaya değer bir şey değildi.” (el-İnsan, 76/1) “Tefsir”de denildiğine göre bu süre kırk yıldır. İkrime’nin naklettiğine göre bir adam: Bir lıîn’e kadar şu, şu İşi yapacak olursam kölem hür olsun, dedi. Sonra durumu sormak üzere Ömer b. Abdu’l-Aziz’e geldi. O da bana bu hususta sordu, ben de: Kimi hîn vardır ki bunun ne olduğu idrâk edilemez. Yüce Allah’ın:
“Bilmiyorum belki de o sizin için bir imtihandır, bir süreye (hîn’e) kadar bir faydalanmadır.” (el-Enbiyâ, 21/111) Görüşüme göre sen hurma ağacının meyvelerinin toplanması ile bir daha meyve yükleneceği vakte kadar yemininde durmandır, dedim. Sanki bu (Ömer’in) hoşuna gitti. Aynı zamanda Ebû Hanîfe’nin “hîn” hakkında ki görüşü de budur. O İkrime ve diğerlerine uyarak bu altı aylık bir süreyi ifade eder.
“Hin” kelimesiyle ilgili olarak ilim adamlarının değişik görüşlerine dair yeterli açıklamalar bundan önce el-Bakara Sûresi’nde (2/36, âyetin tefsirinde) geçmiş bulunmaktadır. Yüce Allah’a hamdolsun.
“Allah insanlara düşünüp İbret alsınlar diye misaller” benzetmeler yaparak
“verir.” Buna dair açıklamalar da daha önceden geçmiş bulunmaktadır.