Ancak Rabbinin merhamet ettikleri başka. Onları bunun için yarattı. Rabbinin, Cehennemi cinlerden ve insanların hepsinden mutlaka dolduracağım, sözü tamamlanmıştır.
Okunuşu ve Kelime Anlamı
İllâ (ancak) men (kimseler ki) rahime (merhamet etti) rabbuke (Rabbin) ve-li-zâlike (ve bunun için) halekahum (onları yarattı) ve-temmet (ve tamamlandı) kelimetu (sözü) rabbike (Rabbinin) le-emleenne (elbette dolduracağım) cehenneme (cehennemi) mine (-den) l-cinneti (cinlerden) ve-n-nâsi (ve insanlardan) ecma‘în (hep birlikte).
Mukatil Tefsiri
Ardından Allah onlardan bir kısmını istisna ederek, Ancak Rabbinin merhamet ettikleri müstesnadır, buyurdu. Bunlar tevhid ehlidir; onlar din konusunda ihtilafa düşmezler. O, onları bunun için yaratmıştır; yani Allah onları rahmet için yaratmıştır. Buradaki rahmetten maksat İslam’dır.
Rabbinin sözü tamamlanmış ve kesinleşmiştir; yani din konusunda ihtilafa düşenler hakkında azap hükmü kesinleşmiştir. Kesinleşen bu söz Allah’ın, Cehennemi cinlerden ve insanlardan, onların hepsinden mutlaka dolduracağım, sözüdür. Yani Allah cehennemi bu iki topluluğun her ikisinden de dolduracaktır.
Taberi Tefsiri
Onları bunun için yarattı, sözüne gelince; tefsir ehli bunun yorumunda ihtilaf etmiştir. Bazıları bunun anlamının, Onları ihtilaf için yarattı, olduğunu söylemiştir. Bunu söyleyenlerin rivayetleri şöyledir: Ebu Küreyb bize rivayet etti ve dedi ki: Veki bize rivayet etti. İbn Veki de bize rivayet etti ve dedi ki: Babam bize Mübarek bin Fudale’den, o da Hasan’dan rivayet etti. Hasan, Onları bunun için yarattı, ifadesi hakkında, İhtilaf için, dedi. Yakub bana rivayet etti ve dedi ki: İbn Uleyye bize rivayet etti ve dedi ki: Mansur bin Abdurrahman bize rivayet etti. Mansur şöyle dedi: Hasan’a, Onları bunun için yarattı, ifadesini sordum. Hasan, Bunları cenneti için, şunları cehennemi için yarattı; bunları rahmeti için, şunları azabı için yarattı, dedi. İbn Veki bize rivayet etti ve dedi ki: İbn Uleyye bize Mansur’dan, o da Hasan’dan bunun benzerini rivayet etti. Müsenna bana rivayet etti ve dedi ki: Muallâ bin Esed bize rivayet etti ve dedi ki: Abdülaziz bize Mansur bin Abdurrahman’dan, o da Hasan’dan buna benzer bir rivayet nakletti. Müsenna dedi ki: Haccac bin Minhâl bize rivayet etti ve dedi ki: Hammad bize Halid el-Hazzâ’dan rivayet etti. Halid, Hasan’ın bu ayetteki, Onları bunun için yarattı, ifadesi hakkında, Bunları bunun için, şunları da bunun için yarattı, dediğini nakletti. Muhammed bin Beşşar bize rivayet etti ve dedi ki: Hevze bin Halife bize rivayet etti ve dedi ki: Avf bize Hasan’dan rivayet etti. Hasan, Onları bunun için yarattı, ifadesi hakkında, Allah’ın rahmetine erenlere gelince, onlar kendilerine zarar verecek bir ihtilafa düşmezler, dedi. Müsenna bana rivayet etti ve dedi ki: Abdullah bin Salih bize rivayet etti ve dedi ki: Muaviye bana Ali’den, o da İbn Abbas’tan rivayet etti. İbn Abbas, Onları bunun için yarattı, ifadesi hakkında, Onları iki grup olarak yarattı: Bir gruba merhamet eder ve onlar ihtilaf etmezler; bir gruba ise merhamet etmez ve onlar ihtilaf ederler. İşte, Onlardan kimi bedbaht, kimi de mutludur (Hûd 105), sözünün anlamı budur, dedi. Haris bana rivayet etti ve dedi ki: Abdülaziz bize rivayet etti ve dedi ki: Süfyan bize Talha bin Amr’dan, o da Atâ’dan rivayet etti. Atâ, Onlar ihtilaf etmeye devam edeceklerdir, ifadesi hakkında, Yahudiler, Hristiyanlar ve Mecusilerdir, dedi; Ancak Rabbinin merhamet ettikleri başka, ifadesi hakkında, Allah’ın İslam üzere kıldığı kimselerdir, dedi; Onları bunun için yarattı, ifadesi hakkında ise, Mümin ve kâfir olarak, dedi. Yunus bana rivayet etti ve dedi ki: Eşheb bize haber verdi. Malik’e, Onlar ihtilaf etmeye devam edeceklerdir; ancak Rabbinin merhamet ettikleri başka. Onları bunun için yarattı, ayeti soruldu. Malik, Onları iki grup olmaları için yarattı: Bir grup cennette, bir grup alevli ateştedir, dedi.
Başkaları ise bunun anlamının, Onları rahmet için yarattı, olduğunu söylemişlerdir. Bunu söyleyenlerin rivayetleri şöyledir: Ebu Küreyb bana rivayet etti ve dedi ki: Veki bize rivayet etti. İbn Veki de bize rivayet etti ve dedi ki: Babam bize Hasan bin Salih’ten, o Leys’ten, o da Mücahid’den rivayet etti. Mücahid, Onları bunun için yarattı, ifadesi hakkında, Rahmet için, dedi. İbn Humeyd ve İbn Veki bize rivayet ettiler ve dediler ki: Cerir bize Leys’ten, o da Mücahid’den rivayet etti. Mücahid, Onları bunun için yarattı, ifadesi hakkında, Rahmet için, dedi. Müsenna bana rivayet etti ve dedi ki: Himmânî bize rivayet etti ve dedi ki: Şerik bize Husayf’tan, o da Mücahid’den bunun benzerini rivayet etti. Müsenna bana rivayet etti ve dedi ki: Süveyd bize rivayet etti ve dedi ki: İbn Mübarek bize Şerik’ten, o Leys’ten, o da Mücahid’den bunun benzerini haber verdi. Müsenna dedi ki: İshak bize rivayet etti ve dedi ki: Abdurrahman bin Sa‘d bize rivayet etti ve dedi ki: Ebu Hafs bize Leys’ten, o da Mücahid’den bunun benzerini haber verdi; ancak, Onları rahmet için yarattı, dedi. Muhammed bin Abdüla‘lâ bana rivayet etti ve dedi ki: Muhammed bin Sevr bize Ma‘mer’den, o da Katade’den rivayet etti. Katade, Onları bunun için yarattı, ifadesi hakkında, Onları rahmet için yarattı, dedi. İbn Veki bize rivayet etti ve dedi ki: Ebu Muaviye bize adını zikrettiği birinden, o Sabit’ten, o da Dahhak’tan rivayet etti. Dahhak, Onları bunun için yarattı, ifadesi hakkında, Rahmet için, dedi. Kasım bize rivayet etti ve dedi ki: Hüseyin bize rivayet etti ve dedi ki: Haccac bana İbn Cüreyc’den rivayet etti. İbn Cüreyc dedi ki: Hakem bin Ebân bana İkrime’den haber verdi. İkrime, Onları bunun için yarattı, ifadesi hakkında, Hak ehlini ve hakka tâbi olanları rahmeti için yarattı, dedi. Sa‘d bin Abdullah bana rivayet etti ve dedi ki: Hafs bin Ömer bize rivayet etti ve dedi ki: Hakem bin Ebân bize İkrime’den, o da İbn Abbas’tan rivayet etti. İbn Abbas, Onlar ihtilaf etmeye devam edeceklerdir; ancak Rabbinin merhamet ettikleri başka. Onları bunun için yarattı, ifadesi hakkında, Onları rahmet için yarattı; onları azap için yaratmadı, dedi.
Bu iki görüşten doğruya daha yakın olan, Onları bedbahtlık ve mutluluk bakımından ihtilaf etmeleri için yarattı, diyen görüştür. Çünkü Yüce Allah yarattıklarından iki sınıfı zikretmiştir: Bunlardan biri ihtilaf ve batıl ehli, diğeri ise hak ehlidir. Ardından, Onları bunun için yarattı, buyurmuş ve bu sözüyle iki sınıfın da durumunu kapsamıştır. Böylece her iki grubun da yaratıldığı şeye kolaylaştırıldığını haber vermiştir.
Bir kimse şöyle sorarsa: Eğer bunun yorumu senin söylediğin gibiyse, Rableri onları bunun için yaratmış olduğuna göre ihtilaf edenlerin ihtilaflarından dolayı kınanmamaları, nimetlerden yararlandırılanların ise kınanan kimseler olmaları gerekmez mi?
Ona şöyle cevap verilir: Sözün anlamı senin düşündüğünden farklıdır. Bunun anlamı şudur: İnsanlar dinleri ve milletleri konusunda batıl üzere ihtilaf etmeye devam edeceklerdir; ancak Rabbinin merhamet ettiği, kendisini hakka ve hakkın bilgisine hidayet ettiği kimseler başka. Allah, onları yaratmadan önce onlar hakkındaki geçerli ve kuşatıcı bilgisi gereğince, aralarında mümin ve kâfirin, bedbaht ve mutlunun bulunacağını bilerek onları yaratmıştır. Buna göre, Onları bunun için yarattı, ifadesindeki edat “üzere” anlamındadır. Nitekim bir kimseye, Bana yaptığın iyilik üzere sana ikram ettim, denilebildiği gibi, Bana yaptığın iyilik sebebiyle sana ikram ettim, de denilir.
Rabbinin, Cehennemi cinlerden ve insanların hepsinden mutlaka dolduracağım, sözü tamamlanmıştır, ifadesine gelince; bu, Allah’ın onlar hakkındaki ezelî bilgisi sebebiyledir. Çünkü Allah onların kendisini inkâr etmeleri ve emrine karşı gelmeleri sebebiyle cehenneme girmeyi hak edeceklerini önceden bilmiştir. Rabbinin sözü tamamlanmıştır, ifadesi bir yemin mahiyetindedir. Nitekim bir kimsenin, Yeminim olsun ki seni mutlaka ziyaret edeceğim veya, Karar verdim, mutlaka sana geleceğim, demesi gibidir. Bundan dolayı bu ifade yemin cevabında kullanılan tekit edatıyla gelmiştir.
Cinlerden, sözüne gelince; bunlar Âdemoğullarının gözlerinden gizlenmiş olan varlıklardır. İnsanlardan, ifadesiyle ise Âdemoğulları kastedilmektedir. Cinlere bu adın, onların “cinân” üzerinde bulunmaları sebebiyle verildiği de söylenmiştir. Bunu söyleyenlerin rivayetleri şöyledir: İbn Veki bize rivayet etti ve dedi ki: Abdullah bize İsrail’den, o Süddî’den, o da Ebu Malik’ten rivayet etti. Ebu Malik şöyle dedi: Onlara cin denilmesinin sebebi, “cinân” üzerinde bulunmalarıdır; meleklerin hepsi de bu anlamda cinlerdendir. İbn Veki bize rivayet etti ve dedi ki: Abdullah bize İsrail’den, o Süddî’den, o da Ebu Malik’ten rivayet etti. Ebu Malik, Cinler meleklerdir, dedi. Ebu Malik’in bu sözünün anlamı şudur: İblis meleklerdendi, cinler de onun soyundandır; ona göre melekler de cin diye adlandırılmaktadır. Bunun açıklamasını kitabımızın önceki bölümlerinde daha önce yapmıştık.
Hz.Ateist Tefsiri
Henüz eklenmedi…