Orada sizin için geçimlikler kıldık ve sizin rızık verici olmadığınız kimseler için de.
Diyanet Vakfı
Orada hem sizin için hem de rızıkları size ait olmayanlar için (gerekli) geçim vasıtaları yarattık.
Kurtubi Tefsiri
Orada hem sizin için hem de rızıklarını temin edemeyeceğiniz kimseler için birçok geçim kaynakları yarattık.
“Orada hem sizin için, hem de rızıklarını temin edemeyeceğiniz kimseler için bir çok geçim kaynakları yarattık.” Geçim kaynaklarından kasıt, kendileri vasıtasıyla geçimlerini sağladıkları yiyecek ve içecek şeylerdir. “(…….): Geçim kaynakları’nın tekili; kelimesidir, Cerir’in şu beyiti de bu anlamdadır:
“Zevd’in ailesinin geçimini bana yüklüyorsun
Ben ince açılmış ekmekler ile ona katık olacak zeytinyağlı hardalı nerden bulayım?”
Kelimenin aslı ise “ya” harfi harekeli olarak “mefile” vezninde olmak üzere; şeklindedir. Buna dair açıklamalarımız daha önceden el-A’raf Sûresi’nde (7/10. âyetin tefsirinde) geçmiş bulunmaktadır.
Buradaki
“geçim kaynakları”nın giyecek elbiseler olduğu da söylenmiştir. Bu açıklamayı da el-Hasen yapmıştır. Bunun hayal süresince rızkın esbabında tasarruf olduğu da söylenmiştir. el-Mâverdi, zahir (kuvvetli) görünen budur, demiştir.
“Hem de rızık kaynaklarını teinin edemeyeceğiniz kimseler” ile binekler ve davarlar kastedilmektedir. Bu açıklamayı Mücahid yapmıştır. Yine ona göre burada kasıt yüce Allah’ın haklarında
“onları da sizi de Biz rızıklandırırız” (el-İsra, 17/31 ) diye buyurduğu köleler ile çocuklardır. “(……..) “Kimse” kelimesinin bir arada bulunmaları halinde köleleri ve binekleri kapsaması mümkündür. Çünkü aklı eren varlıklar ile ermeyen varlıklar bir arada bulunduklarında aklı eren varlıklar tağlib edilir. Yani Biz orada sizin için geçim kaynaklan, köleler, cariyeler, binekler ve çocuklar ihsan ettik, Onları rızıklandıran Bizleriz. Onların rızkını siz veremezsiniz- Bu açıklamaya göre “kimse” kelimesi nasb mahallindedir. Bu anlamdaki açıklamayı Mücahid ve başkaları yapmıştır.
Bununla evcil olmayan hayvanların kastedildiği de söylenmiştir. Saîd der ki: Mansur bize: “hem de rızıklarım temin edemeyeceğiniz kimseler” âyetini okudu ve: Bunlar evcil olmayan hayvanlardır, dedi. Bu açıklamaya göre, “kimse” anlamındaki edat, aklı ermeyen varlıklar hakkında kullanılmış, demektir. Yüce Allah’ın
“Onlardan kimisi karnı üzerinde yürür” (en-Nûr, 24/45) âyetinde olduğu gibi.
Bu durumda; Sizin için” âyetinde yer alan “kef” ile “mim” harfine atf ile cer mahallinde demek olur. Ancak Basralılara göre bu pek uygun değildi’. Zira onlara göre zahir ismin zamire -harf-i cer tekrarlanmaksızın- atfedilmesi câiz değildir. Mesela; Ona ve Zeyd’e uğradım” denilir ama aynı anlamda; demek ancak şiirde câiz olabilir. Nitekim şair şöyle demiştir:
“Bu gün kalkmış bizi hicvediyor ve bize sövüyorsun
Haydi git; senin yaptığına da günlerin getirdiğine de hayret edilecek bir taraf kalmamıştır.”
Bu anlamdaki açıklamalar daha önce el-Bakara ile en-Nisâ sûrelerinde geçmiş bulunmaktadır.