Ölü iken dirilttiğimiz, kendisine insanlar arasında yürüyeceği bir nur verdiğimiz kimse, karanlıklar içinde olup ondan hiç çıkamayan kimse gibi midir? Kâfirlere yaptıkları böyle süslenmiştir.
Diyanet Vakfı
Ölü iken dirilttiğimiz ve kendisine insanlar arasında yürüyebileceği bir ışık verdiğimiz kimse, karanlıklar içinde kalıp ondan hiç çıkamayacak durumdaki kimse gibi olur mu? İşte kafirlere yaptıkları böyle süslü gösterilmiştir.
Kurtubi Tefsiri
Ölü iken kendisini dirilttiğimiz, insanlar arasında ona onunla yürümesi için nûr verdiğimiz kimse, İçinden çıkamayacağı karanlıklarda kalan kimse gibi midir? Kâfirlere, işledikleri işleri böylece süslü gösterildi.
Yüce Allah’ın:
“Ölü iken kendisini dirilttiğimiz” anlamındaki âyetinde yer alan; Kimse… mi” deki “vav” harfini Cumhûr üstün olarak okumuştur. Başına da soru hemzesi gelmiştir. el-Müseyyebî, Nal’i’ b. Ebi Nuaym’den, “vav” harfini sakin olarak okuduğunu rivâyet etmektedir. en-Nehhâs der ki: Bunun manaya hamledilmiş olması da mümkündür. Yani, dikkatle bakın ve düşünün ben, Allah’tan başka bir hakim mi arayacakmışım? (114. âyet-i kerimeye işaret etmektedir).
“Vav” harfinin sakin olarak kıraatinin şu anlama geldiği söylenmiştir: O, nutfe İken ölü idi. Biz de ona ruh üflemek suretiyle onu dirilttik. Bu açıklamayı İbn Bahr nakletmektedir. İbn Abbâs da şöyle demektedir; Kâfir iken kendisine hidayet verdiğimiz kimse gibi midir?… Âyet-i kerîme, Hamza b. Abdulmuttalib ile Ebû Cehii hakkında nâzil olmuştur.
Zeyd b. Eslem ve es-Süddî,
“kendisini dirilttiğimiz” ile kastedilen Ömer (radıyallahü anh)’dır.
“Karanlıklarda kalan kimse” ise, Ebû Cehil’dir -Allah’ın laneti üzerine olsun- demektedir.
Doğrusu; bunun, mü’min ve kâfir herkes hakkında umumi olduğudur. Şöyle de açıklanmıştır: Cahilliği sebebiyle ölü iken kendisini ilim ile dirilttiğimiz kimse… Kimi ilim ehli de bu açıklamanın doğruluğuna delalet eden Basralı şairlerden birisine ait şu beyitleri nakletmektedir:
“Bilgisizlik, bilgisizler için ölümden önce bir ölümdür,
Cesetleri kabirlerden önce kabirdir onların
İlimle hayat bulmamişsa bir kişi ölüdür,
Artık öldükten sonra dirilişe kadar onun için diriliş olmaz.”
“Nûr” hidayet ve imanı ifade eder. el-Hasen ise Kur’ân demektir, diye açıklamıştır. Hikmet anlamına geldiği söylendiği gibi, yüce Allah’ın:
“Nurlarını önlerinde ve sağlarında koşar görürsün” (el-Hadid, 57/2) âyeti ile:
“Bize bakın da sizin nurunuzdan aydınlanalım” (el-Hadid, 57/13) âyetinde sözü geçen nurdur, diye de açıklanmıştır.
“İnsanlar arasında ona, onunla” yani o nûr ile
“yürümesi için nûr verdiğimiz kimse… karanlıklarda kalan kimse gibi midir?” Bu âyette yer alan;
“Kimse gibi midir” âyeti, anlamında olup, buradaki (ikinci “gibi” anlamını veren): fazladan gelmiştir. Meselâ, konuşma esnasında; Ben senin gibisine ikram ederim,” ifadesi Sana ikram ederim” anlamındadır. Yüce Allah’ın “Cezası…öldürdüğü hayvanın benzeri bir hayvan…” (el-Mâide, 5/95) ile;
“O’nun gibi hiç bir şey yoktur” (eş-Şûra, 42/11) âyeti da böyledir.
Anlamın şöyle olduğu da söylenmiştir: Hiç böylesinin misali karanlıklarda bulunan kimsenin misali gibi olur mu?
ile Gibi, aynı anlamdadır.
“Kâfirlere işledikleri işler böylece süslü gösterildi.” Yani şeytan onlara putlara ibadeti süslü gösterdi ve kendilerine müslümanlardan daha üstün oldukları vehmini verdi.