Muhammed b. Ömer el-Vâkıdî’den, o da Abdurrahman b. Ebî’z-Zinâd’dan naklettiğine göre: Osman öldürüldüğünde eyalet valileri şunlardı:
1- Mekke’de: Abdullah b. el-Hadramî
2- Tâif’te: el-Kāsım b. Rebîa es-Sekafî
3- San‘a’da: Ya‘lâ b. Münye
4- el-Cened’de: Abdullah b. Ebî Rebîa
5- Basra’da: Abdullah b. Âmir b. Küreyz. Ancak o görevinden ayrılmıştı ve Osman onun yerine kimseyi atamamıştı.
6- Kûfe’de: Saîd b. el-Âs. O şehirden çıkarılmıştı ve yeniden girmesine izin verilmemişti.
7- Mısır’da: Abdullah b. Sa‘d b. Ebî Serh. Osman’la görüşmek için geldiğinde Muhammed b. Ebî Huzeyfe orada yönetimi ele geçirmişti. Abdullah b. Sa‘d Mısır’da kendi yerine es-Sâib b. Hişâm b. Amr el-Âmirî’yi bırakmıştı; fakat Muhammed b. Ebî Huzeyfe onu da şehirden çıkardı.
8- Şam’da: Muâviye b. Ebî Süfyân.
Bana yazılı olarak es-Serî’den, o da Şuayb’dan, o da Seyf’ten, o da Ebû Hârise ile Ebû Osman’dan nakledildiğine göre: Osman öldüğünde Şam’da yönetim Muâviye’nin elindeydi. Muâviye’nin yardımcıları şunlardı:
• Humus’ta: Abdurrahman b. Hâlid b. Velîd
• Kınnesrîn’de: Habîb b. Mesleme
• Ürdün’de: Ebû’l-A‘ver b. Süfyân
• Filistin’de: Alkame b. Hakîm el-Kinânî
• Deniz kuvvetlerinin başında: Abdullah b. Kays el-Fezârî
• Adalet işlerinden sorumlu: Ebû’d-Derdâ
Bana yazılı olarak es-Serî’den, o da Şuayb’dan, o da Seyf’ten, o da Atiyye’den nakledildiğine göre: Osman öldüğünde Kûfe’deki görevliler şunlardı:
• İbadet ve namaz işlerinden sorumlu: Ebû Mûsâ el-Eş‘arî
• Sevâd bölgesinin vergi gelirlerinden sorumlu: Câbir b. Amr el-Müzenî (aynı zamanda Kûfe yanındaki bentlerin sorumlusuydu) ve Simâk el-Ensârî
• Ordu kumandanı: el-Ka‘kā‘ b. Amr
Kûfe’ye bağlı bölgelerin yöneticileri ise şunlardı:
1- Karkîsiya’da: Cerîr b. Abdullah
2- Azerbaycan’da: el-Eş‘as b. Kays
3- Hulvân’da: Uteybe b. en-Nahhâs
4- Mâh bölgesinde: Mâlik b. Habîb
5- Hemedan’da: en-Nusayr
6- Rey’de: Saîd b. Kays
7- İsfahan’da: es-Sâib b. el-Akra‘
8- Mesebedân’da: Hubeyş
Devlet hazinesinin sorumlusu Ukbe b. Amr idi. Osman öldürüldüğünde onun adına adalet işlerini Zeyd b. Sâbit yürütüyordu.
Osman’ın Hutbelerinden Alıntılar
Bana yazılı olarak es-Serî’den, o da Şuayb’dan, o da Seyf’ten, o da el-Kāsım b. Muhammed’den, o da Avn b. Abdullah b. Utbe’den nakledildiğine göre: Osman’a biat edildikten sonra halka şu sözlerle hitap etti:
“Şunu bilin ki ağır bir yük bana verildi ve ben bunu kabul ettim. Ben bir yenilik çıkaran değil, önceki yolu takip eden olacağım. Yüce Allah’ın kitabı ve peygamberinin sünneti dışında siz benden üç şey isteyebilirsiniz:
Birincisi: Üzerinde ittifak ettiğiniz ve yerleşmiş olan konularda benden öncekilerin yolunu takip etmem.
İkincisi: Üzerinde açık bir ittifak bulunmayan meselelerde salih ve hayırlı insanların yoluna uymam.
Üçüncüsü: Zaruri gördüğünüz durumlar dışında size karşı zor kullanmamam.
Dünya insanların gözünde cazip gösterilmiş yeşil bir çayır gibidir ve birçok kişi ona yönelir. Dünyaya dayanmayın ve ona güvenmeyin; çünkü güvenilecek bir şey değildir. Bilin ki dünyayı geride bırakmayan kimseyi o da geride bırakmaz.”
Bana yazılı olarak es-Serî’den, o da Şuayb’dan, o da Seyf’ten, o da Bedr b. Osman’dan, o da amcasından nakledildiğine göre: Osman’ın toplu bir cemaat önünde yaptığı son hutbe şöyleydi:
“Yüce Allah size bu dünyayı ancak onunla ahireti arayasınız diye verdi. Ona dayanmanız için vermedi. Dünya yok olacak, ahiret ise kalıcıdır. Geçici olan şeyler sizi kalıcı olandan alıkoymasın. Geçip giden yerine kalıcı olanı tercih edin. Çünkü dünya kesilecektir ve yolculuğumuz Allah’adır. Allah’tan korkun. O’ndan korkmak, O’nun azabına karşı bir kalkandır ve O’na yaklaşmanın yoludur. İlahi gazaptan sakının. Cemaatinize bağlı kalın, düşman gruplara ayrılmayın. Allah’ın üzerinizdeki nimetini hatırlayın: Siz düşmandınız, O kalplerinizi birleştirdi ve O’nun nimeti sayesinde kardeş oldunuz.”
Osman Kuşatma Altındayken Mescidde Halka Namazı Kıldıranlar
Muhammed b. Ömer el-Vâkıdî’den, o da Rebîa b. Osman’dan nakledildiğine göre: Müezzin Sa‘d el-Karaz o gün Ali b. Ebî Talib’e gelip, “İnsanlara kim namaz kıldıracak?” diye sordu. Ali, “Hâlid b. Zeyd’i çağır” dedi. Müezzin onu çağırdı ve Hâlid b. Zeyd insanlara namaz kıldırdı. O gün Ebû Eyyûb el-Ensârî’nin adının Hâlid b. Zeyd olduğu ilk defa açıkça bilindi. Birkaç gün namazı o kıldırdı; daha sonra bu görevi Ali üstlendi.
Muhammed’den, o da Abdurrahman b. Abdülaziz’den, o da Abdullah b. Ebû Bekir b. Hazm’dan nakledildiğine göre: Müezzin Osman’a gelip namaza çağırdı. Osman, “Ben namaza çıkmayacağım; git başkasına söyle” dedi. Müezzin Ali’ye geldi. Ali de Sehl b. Huneyf’i görevlendirdi. Osman’ın son kuşatmasının başladığı gün Sehl b. Huneyf insanlara namaz kıldırdı. Bu, zilhicce ayının hilalinin görüldüğü geceydi. Sehl b. Huneyf Kurban Bayramı gününe kadar insanlara namaz kıldırdı. O gün bayram namazını Ali kıldırdı. Daha sonra Osman öldürülünceye kadar namazı Ali kıldırmaya devam etti.
Vâkıdî’den, o da Abdullah b. Nâfi‘den, o da babasından, o da İbn Ömer’den nakledildiğine göre: Osman kuşatma altındayken Ebû Eyyûb birkaç gün insanlara namaz kıldırdı. Daha sonra cuma ve bayram namazlarını Ali kıldırdı ve Osman öldürülünceye kadar bu böyle devam etti.