İstenilen şeyin yemin etmekle beri olması

Haklar konusunda istenilen şeyin yemin etmekle beri olduğu meşru yeminler, ilim adamlarının genelinin görüşüne göre “billahi ” şeklinde yapılan yeminlerdir. Ancak İmam Malik yapılan yeminde “bi/lahi/lezf ıa ilahe i/lôhu ” şeklinde yemin edilmesini de uygun görmüştür.
Hakim eğer “billahi” şeklinde yemine etmesin isterse, bu yeterli gelir. Her halükarda ilim ehli arasında, zaman, mekan ve lafızlar hakkında sert ve ağır bir ifadenin kullanılmasın vacip olmayacağında bir ihtilaf yoktur.
Müslüman olsun, kafir olsun, adil veya fa.sık olsun, erkek yahut kadın olsun tüm davacılar hakkında yemin konusu meşru’ dur.
Bütün yeminlerde kesinlik ifadesinin bulunması gerekir, ancak “ğayr (dışında ve haricinde) ” anlamını bildiren fillerin olumsuz durumu hariç; zira bunlar ilmin nefyi (bilgi sahibi olmadığına) dair söylenmektedir.
Bunu, Ebu Hanife, İmam Malik ve İmam Şafii söylemiştir. Bir fiilin bizzat kendisini kapsaması mümkün iken, başka bir fiilde ise bunu kapsaması mümkün değildir. Dolayısıyla şahitlik konusunda ayrıldıkları gibi yemin konusunda da birbirlerinden ayrılmış olmaktadırlar. Zira bu, akitlerde kesinlik bildirmesine imkan veren hususlarda kesinlik bildiren ifadelerdir.
Zan konusunda ise mülk ve neseplerde kesinlik bildirmesi mümkün olmayan şeylerde, ilmin nefyi (bilgi sahibi olmadığı) konusunda ise -filan ve filandan başka varisi olmadığına dair şahitlik etmesi gibi- üzerinde menfiliği ile kapsanması mümkün olmayan şeylerde söz konusu olmaktadır.
Bu sabit olduğuna göre, yemin edeceği zaman kesinlik üzere (kesin ifadelerle) yemin eder, ister nefy veya ispat olsun, fark etmez. Başkasının fiiline taalluk eden konulara gelince, eğer bu ispat olursa mesela, ikrar ettiğini veya sattığına dair iddiada bulunur ve buna dair bir şahid getirecek olursa, o zaman bu şahid ile birlikte kesinlik üzere yemin eder. Eğer ilmin nefyi üzere yemin ederse, mesela, borcun olduğuna, gasp veya cinayetin söz konusu olduğuna dair yemin ederse, o vakit ilmin nefyine (bilgi sahibi olmadığına) dair yemin eder, başka tür yeminde bulunmaz.