İnkar edenler dediler: “Rabbimiz, bizi saptıran o iki kişiyi —cinlerden ve insanlardan— bize göster, onları ayaklarımızın altına alalım, en aşağılık olanlardan olsunlar.”
Diyanet Vakfı
Kafirler cehennemde: Rabbimiz! Cinlerden ve insanlardan bizi saptıranları bize göster de aşağılanmışlardan olsunlar diye onları ayaklarımızın altına alalım! diyecekler.
Kurtubi Tefsiri
Kâfirler diyecekler ki: “Rabbimiz, cin ve insanlardan bizi saptıran iki kişiyi bize göster ki, en aşağılarda olanlardan olsunlar diye onları ayaklarımızın altına alalım.”
“Kâfirler diyecekler ki” âyetinde cehennemde söyleyeceklerini kastetmektedir. Yüce Allah burada bunu (“dediler” diye) mazi lâfzı ile zikretmekle birlikte, maksat gelecekte diyecekleridir.
“Rabbimiz, cin ve insanlardan bizi saptıran o iki kişiyi bize göster” sözleri ile iblis ve kardeşini öldüren Âdem’in oğlunu kastetmektedirler. Bu açıklama İbn Abbâs, İbn Mes’ûd ve başkalarından nakledilmektedir. Bu görüşün lehine şu merfû’ hadis de delil teşkil eder: “Zulmen öldürülen herbir müslümanın günahından bir pay da mutlaka ilk (katil olan) Âdem oğlunun üzerine konulur. Çünkü öldürme işini ilk başlatan odur.” Bu hadisi Tirmizî rivâyet etmiştir. Buhari, I, 431 (muallak bir hadis olarak), III, 1213, VI, 2669; Müslim, III, 1303; Nesâî, VII, 81; İbn Mace, II, 873; Müsned, I, 383, 430, 433
Bunun saptırıcıların türü anlamında kullanıldığı da söylenmiştir. Tesniye olarak gelmesi ise türlerin farklı oluşundan ötürüdür.
“…ki” ateşin en alt basamağında
“olsunlar diye onları ayaklarımızın altına alalım.” Onları ayakları altına almakla yüreklerini soğutsunlar diye bu istekte bulunacaklardır. Yüce Allah’tan sapıtmalarına sebeb olan cin ve insanlardan bu varlıkların üzerindeki azâbı kat kat arttırmasını isteyeceklerdir.
İbn Muhaysın, Ebû Amr’dan es-Susî, İbn Amir, Ebû Bekr ve el-Mufaddal:
“Bize göster” anlamındaki âyeti; şeklinde “ra” harfini sakin olarak okumuşlardır. Yine Ebû Amr’dan “ra” harfini (esresini) gizlice (belli belirsiz, ihtilas ile) çıkardığı da rivâyet edilmiştir. Diğerleri ise kesresini açıkça (işba’ ile) çıkarmışlardır. Buna dair açıklamalar daha önceden el-A’raf Sûresi’nde (asıl nüshalarda böyle olmakla birlikte doğrusu el-Bakara Sûresi, 2/128. âyetin tefsirinde) geçmiş bulunmaktadır.