Sizi topraktan, sonra nutfeden, sonra alakadan yaratan O’dur. Sonra sizi çocuk olarak çıkarır, sonra güçlü çağınıza ulaşasınız, sonra yaşlılar olasınız diye. İçinizden kimileri daha önce vefat eder. Belirlenmiş bir süreye ulaşasınız ve aklınızı kullanasınız diye.
Diyanet Vakfı
Sizi topraktan, sonra meniden, sonra alakadan (aşılanmış yumurtadan) yaratan sonra bebek olarak çıkaran, sonra sizi güçlü kuvvetli bir çağa erişmeniz, sonra da ihtiyarlamanız -ki içinizden daha önce vefat edenler de vardır- ve belli bir vakte ulaşmanız için sizi yaşatan Odur. Umulur ki düşünürsünüz.
Kurtubi Tefsiri
O ki sizi topraktan, sonra bir nutfeden, sonra (sülük gibi) bir kan pıhtısından yaratan, sonra sizi bir bebek olarak çıkarandır. Sonra güçlü çağınıza ulaşmanız, sonra da ihtiyar olmanız için (yaşatandır). Sizden kiminiz daha öncesinden vefat eder, belirli bir ecele ulaşmanız için ve belki akıl erdirirsiniz diye.
“O ki sizi topraktan, sonra bir nutfeden, sonra (sülük gibi) bir kan pıhtısından yaratan, sonra sizi bir bebek olarak çıkarandır.” Sizi bebekler olarak dünyaya getirendir. Buna dair açıklamalar daha önceden (el-Hac, 22/5. âyet, 12. başlıkta) geçmiş bulunmaktadır.
“Sonra güçlü çağınıza ulaşmanız…” Bu çağ gücün ileri derecesine ulaştığı, aklın da tam anlamıyla olgunlaştığı bir haldir. Buna dair açıklamalar da daha önceden el-En’am Sûresi’nde (6/151-153- âyetler, 11. başlıkta) geçmiş bulunmaktadır.
“Sonra da ihtiyar olmanız için” âyetindeki
“ihtiyarlar” anlamına gelen lâfzı “şın” harfi ötrelidir. Bu Nafî’, İbn Muhaysın, Hafs, Hişam, Yakub ve Ebû Amr’ın asla uygun olarak okuduğu şekildir.
Çünkü bu kelime (tekili olan şeyh kelimesi): veznindeki kelimenin çoğuludur, “Kalp, kalpler, baş, başlar” gibi.
Diğerleri ise “ya” harfine riayet olmak üzere “şın” harfini esreli olarak okumuşlardır. Her iki okuyuş da çokluk çoğuludur. Az sayıdaki çoğul için: denilir. Aslı ise; şeklindedir. “Fels ve felsler” gibi. Şu kadar var ki “ye” harfinde hareke ağır gelir. (Bundan dolayı “ye”den sonra med harfi olarak “elif” ilave edilmiştir.)
Bu lâfız tekil olarak; diye de okunmuştur. Yüce Allah’ın
“bebek olarak” anlamındaki; (vût) lâfzı gibi, anlamı ise “sizden herbiriniz (bu şekilde olur)” demektir. Tekil olarak kullanılması ise maksadın, türün durumunu açıklamak olduğundan dolayıdır.
“es-Sihah”da şöyle denilmektedir:
“Yaşlı”nın çoğulu, şekillerinde gelir. “Yaşlı kadın” demektir. Abid (b. el-Abras) dedi ki:
“Sanki o ölür korkusuyla yavrusunu bekleyen bir yaşlı dişidir.”
“Adam yaşlandı, yaşlanır, yaşlanmak” denilirken (mastarı) asla uygun olarak harekeli söylenir. “Yaşlılık” demektir. “Ye” aslı itibariyle harekelidir, fakat sakin okunmuştur. Çünkü Arapçada “fa’lul” vezninde bir kelime yoktur. “Yaşlandı, yaşlanmak” demektir. “Ona saygıdan dolayı ona şeyh (yaşlı adam) diye seslendim” anlamındadır. Küçültme ismi ile şeklinde “şın” harfi kesreli olarak söylenir, diye kullanılmaz.
en-Nehhâs dedi ki: Eğer şair mecbur kalırsa: (……..) diyebilir. (……..) ile demek gibi. Ancak bunun bu şeklinin kullanılması ” Göz” kelimesinde kullanılması güzeldir, zira kelime olarak müennesdir.
“Yaşlı (şeyh)” kırk yaşını geçmiş olan kimseye denilir.
“Sizden kiminiz daha önceden vefat eder” âyeti hakkında Mücahid şöyle demektedir, yani yaşlanmadan önce veya düşük olması halinde bu hallerden geçmeden önce ölür, demektir.
“Belirli bir ecele ulaşmanız için” âyeti hakkında da Mücahid: Ölüm herkes içindir demiştir.
“Ulaşmanız için” lâfzındaki “lam”, lam-ı akıbet (sonuçta ulaşılacak hali bildirmek için)dir.
“Ve belki akıl erdirirsiniz diye” bunu aklınızla kavrayarak O’ndan başka hiçbir ilâh olmadığını bilirsiniz diye.