Sura üfürülür ve onlar kabirlerinden kalkarak Rablerine koşarlar.
Diyanet Vakfı
Nihayet Sura üfürülecek. Bir de bakarsın ki onlar kabirlerinden kalkıp koşarak Rablerine giderler.
Kurtubi Tefsiri
Sûr’a da üfürüldüğünde hemen kabirlerinden Rabblerine doğru süratle gidecekler.
“Sûr’a üfürüldüğünde” âyetinde sözü geçen Sûr’a üfürmek, yeniden yaratılış için ikinci üfürüştür. Daha önceden Neml Sûresi’nde (en-Neml, 27/87-90. âyetlerin tefsirinde) sadece iki üfürüş olduklarını, üçüncü üfürmenin sözkonusu olmadığını açıklamış idik. Bu âyet-i kerîme de buna delalet etmektedir.
el-Mubarek b. Fedale, el-Hasen’den şöyle dediğini nakletmektedir: Rasûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “İki üfürüş arasında kırk yıl vardır. Birincisinde yüce Allah herbir canlıyı öldürecek, ikincisi ile bütün ölüleri Allah diriltecek.” Bu manada olmak üzere: Buhârî, IV, 1813, 1881; Müslim, IV, 2270.
Katade der ki: (“Suver”) “suret”in çoğuludur. Suretlere ve ruhlara üfürüldüğünde demektir. Suretin çoğulunun “suver” şeklinde gelmesi binanın surunun çoğulunun da “(sin harfi ile) suver” gelmesi gibidir. el-Accac der ki:
“Nice yüksek duvar ile korunmuş kimseye,
Surun üst taraflarını aşarak vardım.”
Ebû Hüreyre’den: “Suretlere üfürüldüğünde” diye okuduğu da rivâyet edilmiştir. en-Nehhâs der ki: Doğrusu buradaki: “Sûr” kelimesinin “vav” harfinin sakin (med harfi) olarak okunmasıdır; (bu da) karn (boynuz) anlamındadır. Rasûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem)’dan gelen rivâyet ile böyledir. Ayrıca Arap dilinde de bu şekliyle bilinen bir telaffuzdur. Nitekim dilciler şu mısraları zikrederler:
“İki ordunun karşı karşıya geldiği sabah tosladık onlara biz,
O su birikintilerinin (yakınında kopan) tozları arasında hırıltı çıkaran (atlar)la,
Şiddetli bir şekilde tosladık onlara ki, iki boynuzun toslaması gibi değildi bu.”
Bu hususa dair yeterli açıklamalar daha önce En’am Sûresi’nde (6/73- âyetin tefsirinde) geçmiş bulunmaktadır.
“Hemen kabirlerinden…” âyetindeki kabirler anlamındaki; kelimesi, (peltek) “se” yerine “fe” ile diye de okunmuştur. Bunu da ez-Zemahşerî zikretmiştir. Kahire; denildiği gibi (……..) de denilir. Ancak fasih söyleyiş “peltek se” iledir, çoğulu da; ile …diye gelir. el-Mütenehhil el-Hüzelî der ki:
“(Oradaki) kabirlerle ve inişli çıkışlı yerlerin dibindeki,
Kilimlerdeki çizgileri andıran alametlerle tanıdım.”
Kabir edindi, demektir. “Rabblerine doğru süratle gidecekler” çıkacaklar demektir. Bu açıklamayı İbn Abbâs ve Katade yapmıştır. İmruu’l-Kays’ın şu mısraında da bu anlamdadır:
“Elbiselerimi senin elbiselerinden sıyırıp çıkar, sen de sıyrılırsın.”
Çocuğa “nesil” denilmesi de buradan gelmektedir. Çünkü o da annesinin karnından çıkar.
“Hızlıca çıkarlar” diye de açıklanmıştır. ile Hızlıca yol almak” demektir. Kurdun yürüyüşüne bu ismin verilişi buradan gelmektedir. Şair (Lebid) şöyle demiştir:
“Yakın yerde akşamı etmiş kurdun hızlıca koşusu gibi,
Ki gece üzerine soğuk yaptığından kaçmış olan.”
Kurt hızlıca koştu, koşar” denilir ki bu da: babındandır. Bunun muzari’inin şeklinde geldiği de söylenmiştir. Bu da hızlıca yürümek demektir. Âyet hızlıca kabirlerinden çıkarlar, demektir. Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle buyurulmaktadır:
“Sizin yaratılmanız ve öldükten sonra diriltilmeniz ancak bir can(ı yaratıp diriltmek) gibidir.” (Lukman, 31/28);
“Darmadağın çekirgeler gibi kabirlerden çıkarlar.” (el-Kamer, 54/7) Mearic Sûresi’nde de:
“O gün onlar sanki dikilmiş putlara süratle gidiyorlarmış gibi kabirlerinden hızlıca çıkarlar.” (el-Mearic, 70/1) diye buyurulmaktadır ki, burada da hızlıca giderler, demektir.
Rivâyette kaydedildiğine göre ashab şöyle demiştir: Biz Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem)’a zayıflığımızdan ötürü şikayette bulunduk. O da bize: “Size nesli tavsiye ediyorum” diye buyurdu İbn Huzeyme, Sahih, IV, 139. Çabuk yürümenizi tavsiye ediyorum, demektir. Çünkü bu insana güç verir.