Ve biz hepimiz dikkatli bir topluluğuz.
Diyanet Vakfı
«Biz ise, elbette uyanık (ve yekvücut) bir cemaatız.» (diyor ve dedirtiyordu).
Kurtubi Tefsiri
“Biz ise uyanık ve tedbirli bir topluluğuz.”
“Biz ise uyanık ve tedbirli bir topluluğuz.” Yani biz tedbirimizi almış, silahlarımızı kuşanmış, hazırlıklı bir topluluğuz. “Uyanık ve tedbirli” âyeti diye de okunmuştur. Her ikisi de çekinen, korkan kimseler demektir. el-Cevherî dedi ki: Bu lâfız; ve şeklinde “zel” harfi ötreli olarak da okunmuştur. Bunu da el-Ahfeş nakletmiştir. Bununla birlikte; “Hazırlıklı ve tedbirli kimseleriz” anlamında, buna karşılık; “Korkan, çekinen kimseleriz” anlamındadır.
en-Nehhâs dedi ki: okuyuşu Medindiler ile Ebû Amr’ın okuyuşudur, Kûfeliler İse; diye okumuşlardır. Bu okuyuş Abdullah b. Mes’ûd ile İbn Abbâs’Un da geldiği bilinen bir okuyuştur. Noktasız “dal” ile okuyuşu ise Ebû Abbad’ın okuyuşudur. Bunu da el-Mehdevî, İbn Ebi Ammar’dan, el-Maverdî ve es-Sa’lebî ise Sumayt b. Aclan’dan nakletmişlerdîr. en-Nehhâs dedi ki: Ebû Ubeyde’nin kanaatine göre ile aynıdır. (Uyanık ve tedbirli kimseleriz anlamındadır). Sîbeveyh’in görüşü de budur ve Sîbeveyh “O kimse Zeyd’e karşı tedbirlidir” ifadesini uygun görmüştür. Nitekim; “Zeyd’den çekinir, ona karşı tedbirlidir” denilmesi gibi. Sîbeveyh şu beyiti de zikreder:
“Asla, zarar vermeyen işlerden korkar (onlara karşı tedbirli davranır),
Bununla birlikte takdirlerden kendisini kurtaramayacak şeylere (kadere karşı) güvenlik duyar.”
Ebû Amr el-Cermî’nin görüşüne göre; O Zeyd’den çekinir, ona karşı tedbirlidir” denilerek; in hazfedilmesi caizdir. Ancak nahivcilerin çoğunluğu; ile arasında fark gözetirler. el-Kisaî, el-Ferrâ’ ve Muhammed b. Yezid bunlardandır. Bunların kanaatine göre; Yaratılışında hazer bulunandır, yani uyanık ve müteyakkız bulunan kimse demektir. Eğer fiilin anlamı bu ise, bu teaddi etmez (geçişsizdir.)
‘in anlamı ise hazırlıktı ve tedbirli demektir. İşte önceki ilim adamlarından tefsir böylece gelmiştir.
Abdullah b. Mes’ûd’un yüce Allah’ın:
“Biz îse uyanık ve tedbirli bir topluluğuz” âyeti hakkında şöyle dediği zikredilmektedir: Bizler silahları bulunan, araç ve gereçleri olan kimseleriz. İşte bu da o anlamın aynısıdır.
Anlamın şöyle olduğu da söylenmiştir; Bizim silahlarımız var, onların ise silahlan yok. O bu sözleriyle onları (etrafındakileri) Savaşa teşvik ediyordu.
“Dal” harfi ile; şeklindeki okuyuşa gelince, bu Arapların, “Dopdolu (iri) göz” ifadelerinden türetilmiştir. Yani biz onların kini ile doluyuz, anlamındadır. Şairin şu beyiti de bu kabildendir:
“Ve bir göz ki; geniş mi geniş, oldukça iridir,
Onun kapakları âdeta sonuna kadar varılıp açılmıştır.”
Dilbilginlerinin naklettiğine göre bir kimse eğer etine dolgun ise onun hakkında; “(………): Etine dolgun adam” denilir. Buna göre anlamın silahla dolup taşmak (çokça silahı bulunmak) şeklinde olması da mümkündür. el-Mehdevî dedi ki: “Güçlü, kuvvetli kimse” demektir.