Hevasını ilah edinen kimseyi gördün mü? Ona vekil mi olacaksın?
Diyanet Vakfı
Kötü duygularını kendisine tanrı edinen kimseyi gördün mü? Sen (Resulüm!) ona koruyucu olabilir misin?
Kurtubi Tefsiri
Hevâ ve hevesini İlâh edinen kimseyi gördün mü? O kimseye sen mi vekil olacaksın?
“Hevâ ve hevesini ilâh edinen kimseyi gördün mü?” âyeti ile yüce Allah, onların, kalplerinde şirki muhafaza etmelerine rağmen ve onun üzerinde ısrar etmelerinin hayret edilecek bir hal olduğunu peygamberine bildirmektedir. Bununla birlikte onlardan herhangi bir kimse, herhangi bir delil olmaksızın bir taşa yönelip, ibadet edebiliyordu.
el-Kelbî ve başkalan dediler ki: Araplardan herhangi bir kimse bir şeyi hevâ ve hevesiyle sevip ona bağlandı mı Allah’tan başka ona ibadet ederdi. Ondan daha güzelini buldu mu bu sefer birincisini terkeder, daha güzel olanına tapınırdı.
Buna göre âyet;
“Hevâ ve hevesi ile ilâhını edinen kimseyi gördün mü?” anlamındadır. Bu durumda cer edatı (olan be) hazfedilmiş olmaktadır.
İbn Abbâs dedi ki: Hevâ Allah’tan başka kendisine ibadet olunan bir ilâhtır, sonra da bu âyet-i kerîme’yi okudu.
Şair de şöyle demiştir:
“Babasının hakkı için, ibadet eden bir kimseye görünürse o,
Herhangi bir ibadet yerinde dünyadan ayrılmış olana.
Rabbine namaz kılmadan önce, ona namaz kılardı,
Ve bir daha dünyada (hayırlarda) yarışan kimsenin amellerine dönmezdi.”
“Hevâ ve hevesini ilâh edinen kimse” âyetinin hevâ ve hevesine itaat eden kimse, anlamında olduğu da söylenmiştir. el-Hasen’den rivâyete göre; o neyi severse, mutlaka ona tabi olan kimse, diye açıkladığı nakledilmiştir ki, anlam birdir,
“O kimseye sen mi vekil olacaksın?” Onu îmana geri döndürüp bu fesattan çıkartıncaya kadar onu koruyacak ve ona kefil olacak sen misin? Yani hidayet ve sapıklık senin iradene havale edilmiş, bırakılmış değildir. Sana düşen ancak tebliğdir. Bu ifade Kaderiyye’nin kanaatlerini de reddetmektedir.
Diğer taraftan bu âyetin kıtal âyeti ile mensuh olduğu söylendiği gibi, nesh olmadığı da söylenmiştir. Çünkü âyet-i kerîme Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem)’a bir tesellidir.