Eğer kimseyi bulamazsanız, girmeyin; izin verilsin size. “Geri dönün!” dense, dönün; bu sizin için daha temizliktir. Allah yaptıklarınızı bilir.
Diyanet Vakfı
Orada hiçbir kimse bulamadınızsa, size izin verilinceye kadar oraya girmeyin. Eğer size, «Geri dönün!» denilirse, hemen dönün. Çünkü bu, sizin için daha nezih bir davranıştır. Allah, yaptığınızı bilir.
Kurtubi Tefsiri
Eğer onlarda kimse bulamazsanız, size izin verilinceye kadar oralara asla girmeyin. Eğer size: “Geri gidin” denilirse, geri dönüp gidin. Bu sîzin İçin daha temizdir. Allah sizin ne yaptığınızı çok iyi bilir.
Bu âyete dair açıklamalarımızı dört başlık halinde sunacağız:
1- Eğer Evlerde Kimse Yoksa:
“Eğer onlarda kimse bulamazsanız” âyetinde geçen
“onlarda… bulamazsanız” btıyruğundaki zamir “başkasına ait olan evler”e aittir.
Taberî’nin, Mücahid’den naklettiğine göre o şöyle demiştir: “Eğer onlarda kimse bulamazsanız” âyeti, eğer sizin o evlerde eşya ve ihtiyacınız yoksa demektir. Taberî bu yorumu zayıf kabul etmiştir, gerçekten de bu açıklama oldukça zayıftır. Mücahid sanki, içinde kimsenin bulunmadığı ve mesken olarak kullanılmayan evlere orada ihtiyacı veya eşyası bulunanın izinsiz olarak girebileceği kanaatinde olduğunu gösteriyor gibidir. Yine onun görüşüne göre “meta1” lâfzı yaygı ve örtü kabilinden ev eşyası olmalıdır. Bütün bu açıklamalar zayıftır.
Sahih olan, bu âyet-i kerîmenin kendisinden önceki âyetlerle ve hadislerle alakalı bulunduğudur. İfadenin takdiri de şöyledir; Ey îman edenler! Sizler kendinizin olmayan evlere izin istemeden ve selâm vermeden girmeyiniz. Şayet size izin verilecek olursa giriniz, aksi takdirde geri dönünüz. Nitekim Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem)ın Sa’d’den İzin istemesiyle yaptığı bu olmuştu. Ebû Mûsa’nın da Ömer (radıyallahü anh)a karşı davranışı böyle olmuştu. Şayet sizler o evlerde size izin verecek kimse bulamayacak olursanız, izin alıncaya kadar da girmeyiniz, demek olur.
Taberî senedini kaydederek Katade’den şöyle dediğini nakletmektedir: Muhacirlerden bir adam dedi ki: Bütün ömrüm boyunca bu âyet-i kerîmenin gereğini uygulayayım diye uğraşıp durdum. İstedim ki, kardeşlerimden izin istediğim biri bana; Geri dön desin de ben de yüce Allah’ın:
“Bu sizin için daha temizdir” âyeti ile amel edip memnuniyetle geri döneyim.
2- Kapının Açık Yada Kapalı Olması İzin İsteme Gereğini Etkilemez:
Kapının kapalı ya da açık olması arasında hiçbir fark yoktur. Çünkü şeriat ev sahibinin izni ile açılmadıkça evin içerisine girmeyi haram kılmak suretiyle bu yolu kapatmış bulunmaktadır. O bakımdan kişiye düşen, hem eve gelirken, hem geri dönerken evin içinde ne olduğunu bilmeyecek bir şekilde kapıya gelip izin almaya çalışmaktır. İlim adamlarımızın rivâyet ettiklerine göre Ömer b. el-Hattâb şöyle demiştir: Bir evin İçindekilerle güzünü dolduran bir kimse fâsıklık etmiş olur.
Sahih(-i Buhârî)nın, Sehl b. Sa’d’dan kaydettiği rivâyete göre bir adam Resûlüllah (sallallahü aleyhi ve sellem)ın kapısındaki bir delikten içeriyi gördü. Resûlüllah (sallallahü aleyhi ve sellem)ın elinde de saçlarını taradığı demir ya da tahtadan bir ucu sivri bir tarak vardı. Resûlüllah (sallallahü aleyhi ve sellem) ona: “Senin içeri doğru baktığını bilsem, bunu gözüne batırırdım. Çünkü yüce Allah’ın izin istemeyi emretmiş olması görmekten ötürüdür.” Buhârî, Libâs 75, İstizan 11, Diyât 23; Müslim, Âdâb 40, 41; Ebû Dâvûd, Edeb 126; Tirmizî, İstizan 17; Nesâî, Kasame 47; Dârimî, Diyât 23; Müsned, V, 330, 335
Enes’ten rivâyet edildiğine göre Resûlüllah (sallallahü aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur; “Bir adam izinsiz bir şekilde seni görecek olursa, sen de attığın bir çakıl taşı ile onun gözünü çıkartacak olursan, bundan dolayı senin için bir vebal söz konusu değildir, ” Buhârî, Diyât 23; Müslim, Âdâb 44; Nesâî, Kasame 4H; Müsned, II, 243
3- Küçüğün de Büyüğün de İzin Alması Geçerlidir:
İzin istemenin eve girmenin şartı olduğu sabit olduğuna göre; şunu da belirtelim ki küçüğün de büyüğün de izin atması caizdir. Enes b. Malik daha ergenlik yaşına gelmeden önce Resûlüllah (sallallahü aleyhi ve sellem)ın huzuruna girmek üzere izin isterdi. Ashab-ı Kiramın oğulları ve kölelerine karşı tutumları da bu idi. Yüce Allah’ın izniyle sûrenin sonlarında buna dair daha geniş açıklamalar gelecektir.
4- Ne Yaparsanız Allah Bilir:
“Allah sizin ne yaptığınızı çok iyi bilir” âyeti evlerin içindekini görmek kastı ile tecessüsde bulunup masiyet maksadıyla ev halkının haberi olmadan içeri giren, helâl ve câiz olmayan şeylere bakmak ve buna benzer günah işleme kastında olan diğer kimseler için bir tehdittir.