İlim ehli, kısası affetmenin caizliği ve bunun daha faziletli olacağı noktasında icma etmiştir. Bunun da temeli kitap ve sünnete dayanmaktadır. Nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: “Yaralar da kısastır (Her yaralama misli ile cezalandırılır). Kim bunu (kısası) bağışlarsa kendisi için o kefaret olur.” (Mâide Suresi: 45)
Enes’ten nakledildiğine göre, kendisi şöyle demiştir: “Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem)’e kısası gerektiren bir suçlu getirildiğinde, onun ancak affetmeyi tavsiye ettiğini gördüm.”
Bunun yanında gelen diğer bir hadiste, er-Rabî‘ bint Nadr cariyesinin dişini kırınca ve olay üzerine Nebî (sallallahu aleyhi ve sellem) kısası emredince, topluluk onu affetti.
Kısas, nesep ve sebep açısından, erkek, kadın, küçük, büyük tüm verese sahiplerinin bir hakkıdır. O vakit onlardan katili affedecek olanın affı geçerli olur ve kısas da düşer. Bu, içlerinde Sevrî, Ebû Hanîfe ve İmam Şâfiî’nin de yer aldığı ilim ehlinin çoğunluğunun görüşüdür.
Şüphesiz Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem)’in: “Bundan böyle her kimin bir kimsesi öldürülürse, o ölenin ailesi/velisi şu iki şeyden birisini seçer: Ya öldürür yahut da (af ederek) onlardan diyet alır.” hadisinin genel manası da bunu ifade eder.
Dolayısıyla hadis, genel anlamda bütün ailesini/velisini ve kadının da ailesini kapsamına almış olur.
Buna dair delil yine Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem)’in şu buyruğudur:
“Ailem hususunda bana ezası ulaşan bir şahıstan dolayı bana kim yardım eder? Vallahi ben, ailem hakkında hayırdan başka bir şey bilmiş değilim. Bu iftiracılar bir adamın da ismini ortaya koydular ki, bu zat hakkında da ben hayırdan başka bir şey bilmiyorum. Bu ismi söyleyen kimse şimdiye kadar benimle beraber olmak müstesna, ailemin yanına girer değil.”
(Burada Hz. Âişe annemiz kastedilmektedir.)
Zeyd b. Vehb’in rivayet ettiğine göre, bir adamı öldüren kimsenin durumu Hz. Ömer’e getirildi. Maktulün velileri ise katilin öldürülmesini talep ettiler. Bunun üzerine katilin aynı zamanda karısı da olan maktulün kız kardeşi: “Ben kocamın bu hakkını affettim.” dedi. Hz. Ömer de bu hadise üzerine adamı öldürmeyip onu serbest bıraktı.
Çünkü diyete varis olan —asabe gibi— kısasa da varis olur. Buna göre bazı veliler affedecek olurlarsa, bazı haklarında olduğu gibi bu affı da geçerli olur.
Evliliğin gitmiş olması, kısas hakkına engel değildir. Aynı şekilde diyet hakkına da engel olmaz ve diğer miras haklarını da ortadan kaldırmaz. Hepsiyle beraber onun da bir hakkının olduğu, buna müşterek olduğu sabit olursa, o vakit bu hakkı düşürecek kimselerden bunun düşürülmüş olmasıyla da hakkı düşmüş olur. Çünkü onun da buna ait hakkı vardır ve bunda tasarruf etmeye o da ehildir.
el-Hasen, Leys ve Evzâî ise: Kadınların bu hususta affetme yetkileri yoktur, demişlerdir. İmam Mâlik’ten meşhur gelen görüşe göre bu durum, özellikle asabeler için varisler hakkında söz konusudur. Bu, aynı zamanda İmam Şâfiî’den de bir görüşü oluşturur. Çünkü bu, ayıbı def etmek için sabit olduğundan dolayı bu —nikahtaki velayet gibi— ancak asabelere has olur.
Onlardan gelen üçüncü görüşe göre, bu özelliklere kan-koca dışında sadece nesepten olan yakınlar hak sahibi olur. Ancak buna, geçen açıklamalarla cevap verilmiştir. Kadın bu bağlamda hak sahiplerinden birisidir; dolayısıyla düşürmesiyle kısas da düşer, o tıpkı erkek gibi değerlendirilir.
Onlardan birisi katili affedecek olursa, diğerlerinin diyetten hakları olur. İster mutlak olarak affetmiş olsun, isterse diyete bırakmış olsun, fark etmez. Bunu, Ebû Hanîfe ve İmam Şâfiî söylemiştir.
el-Muvaffak der ki: Kısasın düşmesi (sâkıt olması) noktasında ikisine muhalefet edenlerin olduğunu bilmiyorum. Zira ona ait kısastan olan hakkı rızası dışında sâkıt olmuştur. Öyleyse ona bedel gerekir. Bu da, katilin kanının bir kısmına varis olmasına yahut ölmesine benzer.