Bu yılda, Vakıdî’nin rivayetine göre Bişr b. Velid’in kış seferi gerçekleşti; o, Velid öldükten sonra geri döndü.
Bu yılda, bütün siyer âlimlerinin söylediğine göre, Velid b. Abdülmelik Cumadelahire ayının ortasında, Cumartesi günü (Şubat sonu 715) vefat etti.
Hilafet süresi hakkında ihtilaf edilmiştir.
İbn Vehb – Yunus – Zührî’ye göre: Velid on yıldan bir ay eksik süreyle hüküm sürdü.
Ahmed b. Sabit – İshak b. İsa – Ebu Ma’şer’e göre: Velid’in hilafeti dokuz yıl yedi ay sürdü.
Hişam b. Muhammed dedi ki: Velid’in yönetimi sekiz yıl altı ay sürdü.
Vakıdî dedi ki: Onun hilafeti dokuz yıl sekiz ay iki gece sürdü.
Onun yaşı hakkında da ihtilaf edilmiştir.
Muhammed b. Ömer dedi ki: Dımaşk’ta kırk altı yıl altı aylıkken öldü.
Hişam b. Muhammed dedi ki: Kırk beş yaşında öldü.
Ali b. Muhammed dedi ki: Kırk iki yaş ve birkaç ayında öldü.
Ali dedi ki: Velid, Deyr Murra’da öldü; Babü’s-Sagir dışında defnedildi. Ayrıca Feradis kabristanında defnedildiği de söylenmiştir. Kırk yedi yaşında öldüğü de rivayet edilmiştir.
Ali’nin rivayetine göre onun on dokuz oğlu vardı: Abdülaziz, Muhammed, Abbas, İbrahim, Tammam, Halid, Abdurrahman, Mübeşşir, Mesrur, Ebu Ubeyde, Sadaka, Mansur, Mervan, Anbese, Ömer, Ravh, Bişr, Yezid ve Yahya.
Abdülaziz ile Muhammed’in annesi Ümmü’l-Benin bint Abdülaziz b. Mervan’dır. Ebu Ubeyde’nin annesi Fezâriyye bir kadındı. Diğerleri ise farklı annelerdendi.
Yaptıklarının Bazılarına Dair Rivayet
Ömer [b. Şebbe] – Ali rivayet etti: Şamlılara göre Velid b. Abdülmelik, halifeleri arasında en layık olanıydı. O, mescitler inşa etti—Şam Mescidi ve Medine Mescidi—minberler kurdu, halka ihsanlarda bulundu ve cüzzam hastalarına vererek onların insanlardan dilenmemelerini emretti; her sakata bir hizmetçi, her köre bir rehber tahsis etti. Onun döneminde büyük fetihler gerçekleşti: Musa b. Nusayr Endülüs’ü fethetti, Kuteybe Kaşgar’ı fethetti ve Muhammed b. Kasım Hind’i fethetti.
[Ravi] devam etti: Velid bazen sebzecinin yanına uğrar, bir demet yeşillik alır ve “Bu ne kadar?” derdi. Sebzeci “Bir fels” derdi. Velid de “İçine biraz daha koy” derdi.
[Ravi] devam etti: Benî Mahzum’dan bir adam ona gelip borcu hakkında yardım istedi. Velid, “Eğer buna layıksan, evet” dedi. Mahzumlu, “Ey Emirü’l-Müminin, sana olan yakınlığım varken nasıl layık olmayayım?” dedi. Velid, “Kur’an okudun mu?” diye sordu. “Hayır” dedi. Bunun üzerine Velid, yanına yaklaşmasını söyledi. Adam yaklaşınca elindeki değnekle onun sarığını düşürdü ve birkaç kez vurdu. Sonra birine, “Bunu yanında tut; Kur’an okuyuncaya kadar ondan ayrılmasına izin verme” dedi.
Osman b. Yezid b. Halid b. Abdullah b. Halid b. Esid ona gelip, “Ey Emirü’l-Müminin, borcum var” dedi. Velid, “Kur’an okudun mu?” diye sordu. “Evet” dedi. Velid ondan Enfal suresinden on ayet ve Tevbe suresinden on ayet okumasını istedi. O da okudu. Bunun üzerine Velid, “Evet, senin borcunu ödeyeceğiz ve bununla akrabalık bağımızı da gözetmiş olacağız” dedi.
[Ravi] devam etti: Velid hastalandı ve bayıldı. Günün büyük bir kısmını yanında bulunanlar tarafından ölü sanılacak şekilde geçirdi. Onun için ağlandı ve resmi ulaklar ölüm haberini götürmek üzere yola çıktılar. Haber Haccac’a ulaştığında “Biz Allah’a aidiz ve O’na döneceğiz” dedi. Bir ip getirilmesini istedi; eline bağlandı ve bir direğe tutturuldu. “Allah’ım, beni bana merhamet etmeyecek birine bırakma; ne çok senden, onun ölümünden önce benim ölümümü istemiştim” diyerek dua etmeye başladı. Bu haldeyken Velid’in kendine geldiği haberi ulaştı.
Ali dedi ki: Velid kendine gelince, “Emirü’l-Müminin’in iyileşmesine en çok sevinecek olan kimse Haccac’tır” dedi. Ömer b. Abdülaziz, “Senin iyileşmenle Allah’ın bize olan lütfu ne büyüktür! Gözümde canlanıyor: Haccac’tan sana bir mektup gelecek ve orada, iyileştiğin haberi ulaşınca secdeye kapandığını, kölelerini azat ettiğini ve hediyeler dağıttığını yazacak” dedi. Birkaç gün sonra gerçekten böyle bir mektup geldi.
Ali dedi ki: Haccac, Velid’e zamanla ağır gelmeye başlamıştı. Velid’in bir hizmetçisi şöyle dedi: Bir gün öğle yemeği için Velid’i yıkıyordum. Elini uzattı, su dökmeye başladım; dalgındı, su akıyordu ama konuşamıyordum. Sonra suyu yüzüme sıçrattı ve “Uyukluyor musun?” dedi. Başını kaldırıp, “Dün gece ne olduğunu bilmiyor musun?” dedi. “Hayır” dedim. “Yazık sana! Haccac öldü” dedi. Ben de “Biz Allah’a aidiz ve O’na döneceğiz” dedim. “Sus” dedi, “Efendin için artık elinde koklayacağı bir elma bile olsa hoşuna gitmezdi.”
Ali dedi ki: Velid bina yapmaya ve imar faaliyetlerine düşkündü. Onun zamanında insanlar bir araya geldiklerinde birbirlerine binaları ve yapıları sorarlardı. Sonra Süleyman başa geçti; o ise kadınlara ve yemeğe düşkündü, insanlar da birbirlerine cariyeleri ve ilişkileri sorar oldular. Daha sonra Ömer b. Abdülaziz başa geçtiğinde insanlar birbirlerine “Bugün ne kadar Kur’an okuyorsun? Ne kadarını ezberledin? Ne zaman tamamlayacaksın? Bu ay ne kadar oruç tutacaksın?” gibi sorular sorarlardı.
Cerir, Velid için mersiye olarak şöyle dedi:
Ey göz, hatıranın uyandırdığı bol gözyaşlarını dök;
Bugünden sonra gözyaşı biriktirmenin anlamı yok.
Halifenin güzel niteliklerini toprak örttü;
İçinde eğimli bir lahit kazılmış toprak.
Musibet açıkça ortaya çıkınca oğulları,
Ortadaki ayı düşmüş yıldızlar gibiydi.
Hepsi bir aradaydı; ne Abdülaziz,
Ne Ravh ne de Ömer onun kaderini geri çevirebildi.
Ömer – Ali rivayet etti: Velid hacca gitti; Yemen’den Muhammed b. Yusuf da hediyelerle geldi. Ümmü’l-Benin, Velid’e “Ey Emirü’l-Müminin, Muhammed b. Yusuf’un hediyelerini bana ver” dedi. Velid bunların ona verilmesini emretti. Ümmü’l-Benin’in elçileri Muhammed’e ulaştı; fakat o, “Emirü’l-Müminin görüp karar vermedikçe vermem” diyerek reddetti. Çünkü hediyeler çoktu. Ümmü’l-Benin, “Benim bunlara ihtiyacım yok” dedi. Velid “Neden?” diye sordu. O da “Onları insanlardan zorla aldığını ve zulmettiğini duydum” dedi.
Muhammed malları Velid’e getirdi. Velid, “Bunları zorla aldığın bana ulaştı” dedi. Muhammed “Allah korusun” dedi. Bunun üzerine Velid, Kâbe’nin Rüknü ile Makam arasında elli yemin etmesini emretti. Muhammed, bunları zorla almadığına ve zulmetmediğine dair yemin etti. Velid yemini kabul etti ve hediyeleri Ümmü’l-Benin’e verdi. Daha sonra Muhammed b. Yusuf Yemen’de hastalanarak öldü; hastalığı sebebiyle bedeni parçalanmıştı.