Sonra onu aşağıların aşağısına çevirdik.
Okunuşu ve Kelime Anlamı
Summe ردednahu (sonra onu çevirdik) esfele safilin (en aşağıların aşağısına)
Mukatil Tefsiri
Yani gençlikten ve güzel görünüşten sonra onu ihtiyarlığa döndürdük. Kaşları düşer, gençliği gider, aklı zayıflar, kuvveti azalır, sesi değişir ve görüntüsü bozulur. Sonunda ondan daha çirkin bir hale gelen başka bir şey kalmaz. Allah gençlikten daha güzel bir şey yaratmamıştır.
Taberi Tefsiri
Tefsir ehli bu sözün tefsirinde ihtilaf etmiştir. Bazıları bunun “sonra onu ömrün en düşkün çağına döndürdük” anlamına geldiğini söylemiştir. İbn Müsenna, İbn Ebî Adiyy’den, o Dâvûd’dan, o İkrime’den, o İbn Abbas’tan nakletmiştir: “Ömrün en düşkün çağına.” İbn Humeyd, Hakkâm b. Selm’den, o Amr’dan, o Âsım’dan, o Ebû Rezîn’den, o İbn Abbas’tan nakletmiştir: “Ömrün en düşkün çağına.” Muhammed b. Sa‘d, babasından, o amcasından, o babasından, o da kendi babasından, o İbn Abbas’tan nakletmiştir: “Ömrün en düşkün çağına döndürülür; yaşlanır, aklı gider. Peygamber döneminde bazı kimseler ömrün en düşkün çağına döndürülmüşlerdi. Akılları zayıflayınca Peygambere onların durumu soruldu. Bunun üzerine Allah, onların akılları gitmeden önce yaptıkları amellerin ecirlerinin kendilerine ait olduğunu bildirerek mazeretlerini indirdi.” Yakub, İbn Uleyye’den, o Ebû Recâ’dan nakletmiştir: İkrime’ye “Sonra onu aşağıların en aşağısına çevirdik” soruldu, o da “Ömrün en düşkün çağına döndürüldüler” dedi. İbn Beşşar, Müemmel ve Abdurrahman’dan; ikisi de Süfyan’dan, o Hammâd’dan, o İbrahim’den nakletmiştir: “Ömrün en düşkün çağına.” İbn Humeyd, Mihran’dan, o Süfyan’dan, o Hammâd’dan, o İbrahim’den bunun benzerini nakletmiştir. Ebû Küreyb, Vekî’den, o Süfyan’dan, o Hammâd’dan, o İbrahim’den bunun benzerini nakletmiştir. İbn Abdüla‘lâ, İbn Sevr’den, o Ma‘mer’den, o Katade’den nakletmiştir: “Onu ihtiyarlığa döndürdük.” Bişr, Yezid’den, o Said’den, o Katade’den nakletmiştir: “İhtiyarlık.” Yakub, Mu‘temir’den, o Hakem’den, o İkrime’den nakletmiştir: “İhtiyar yaşlı kimse; eğer Allah onun sonunu yaptığı amellerin en güzeliyle bitirmişse, yaşlılığı ona zarar vermez.” Başkaları ise bunun “sonra onu en çirkin surette ateşe döndürdük” anlamına geldiğini söylemiştir. Ebû Küreyb, Vekî’den, o Ebû Cafer er-Râzî’den, o Rebî b. Enes’ten, o Ebû Âliye’den nakletmiştir: “En kötü surette, domuz suretinde.” İbn Humeyd, Mihran’dan, o Süfyan’dan, o İbn Ebî Necih’ten, o Mücahid’den nakletmiştir: “Ateştir.” Ebû Küreyb, Vekî’den, o Süfyan’dan, o İbn Ebî Necih’ten, o Mücahid’den nakletmiştir: “Ateşe.” İbn Beşşar, Abdurrahman’dan, o Süfyan’dan, o İbn Ebî Necih’ten, o Mücahid’den nakletmiştir: “Ateşte.” Müemmel, Süfyan’dan, o İbn Ebî Necih’ten, o Mücahid’den nakletmiştir: “Ateşe.” Bişr, Yezid’den, o Said’den, o Katade’den nakletmiştir: Hasan, “Onun barınağı cehennemdir” demiştir. İbn Abdüla‘lâ, İbn Sevr’den, o Ma‘mer’den, o Katade’den nakletmiştir: Hasan, “Ateştedir” demiştir. Yunus, İbn Vehb’den, o İbn Zeyd’den nakletmiştir: “Ateşe.” Bu konuda bana göre en doğru ve ayetin tefsirine en uygun görüş, “Sonra onu ömrün en düşkün çağına, ihtiyarlıktan ve yaşlılıktan akılları gitmiş bunakların yaşına döndürdük” diyenlerin görüşüdür. Bu durumda o, ömrün gerilemesi ve aklın gitmesi bakımından aşağıların en aşağısındadır. Bunu doğruya daha yakın görmemizin sebebi şudur: Yüce Allah, Âdemoğlunu yaratmasını ve onu hâlden hâle çevirmesini, ölümden sonra diriltmeye gücünü inkâr edenlere delil olarak haber vermiştir. Nitekim ardından “Bundan sonra dini sana ne yalanlatır?” demektedir; yani bu delillerden sonra. Bir anlamı inkâr eden topluluğa, yine onların inkâr ettiği bir şeyle delil getirilmesi imkânsızdır. Her topluluğa delil, reddedemeyecekleri, gördükleri ve hissettikleri yahut görmeseler de kabul ettikleri şeylerle olur. Durum böyle olunca, Allah’ın ahirette kendilerini tehdit ettiği ateşi inkâr eden bu kavim, gençlikten ve kuvvetten sonra ihtiyarlık ve bunaklık hâline düşenleri ise görmekteydi. Böylece Allah’ın onlara, yaratmasını hâlden hâle çevirmesini ve onları güzel biçim, gençlik ve güç hâlinden ihtiyarlığa, zayıflığa, ömrün tükenmesine ve bunaklığın meydana gelmesine aktarmasını delil getirdiği anlaşılmıştır.
Hz.Ateist Tefsiri
Henüz eklenmedi…