Bu hususta mezhebimize göre; ne zaman ki devenin yaşına göre vacip olduğu vakit develeri arasında bu hayvan bulunamayacak olursa, bu durumda yaşı daha büyük olanı verir ve iki koyun ya da yirmi dirhem gümüş de üzerine alır. Yahut da o yaştan daha düşüğünü verir ve üzerine de iki koyun yahut da yirmi dirhem gümüş verir. Çünkü zekat ya da cezea hakkında vacip olan yaşın en asgarisi budur. Bu hayvandan daha büyüğünü çıkarıp da vermez ancak, yanında bir şeyi vermek suretiyle telafi etmeksizin bunu çıkarmasıyla mal sahibi bundan razı olursa başka. O zaman bunu kabul eder. Nitekim hayvanların yaşça büyüğü, düşüğü, koyun ve dirhemler hakkında tercih etme hakkı mal sahibine aittir. Bunu, Nehai, İmam Şafii ve İbn Munzir söylemiştir.
Bu hususta İshak ise ihtilaf etmiştir. Çünkü Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Her kim yanında bulunan develerinin sayısı bir cezea zekat nisabına ulaşır, develeri arasında cezea bulunmaz da hıkka bulunursa, o kimseden hıkka kabul edilir. Mal sahibi bu hıkka ile birlikte noksanı telafi etmek için iki koyun vermek mal sahibi için kolay olursa ya iki koyun verir yahut da yirmi dirhem gümüş verir. Bir kimsenin malik olduğu develeri bir hıkka zekat nisabına ulaşır; develeri arasında hıkka bulunmaz da cezea bulunursa, o kimseden cezea kabul edilir ve zekat memuru bu cezea ile birlikte mal sahibine yirmi dirhem gümüş yahut da iki koyun verir. Her kimin malik olduğu develerin zekatı bir hıkka zekat nisabına ulaşır, yanında da sadece bintu lebun bulunursa ondan bintu lebun kabul edilir. Bu durumda, mal sahibi ya iki koyun ya da yirmi dirhem verir. Yine her kimin develerinin zekatı bir bintu lebun zekat nisabına ulaşır; develeri içinde hıkka bulunursa, mal sahibinden bu hıkka kabul edilir. Ve zekat memuru mal sahibine ya yirmi dirhem ya da iki koyun verir. Yine her kimin develerinin zekatı bir bintu lebun zekat nisabına ulaşır; develeri arasında bintu lebun bulunmaz da bintu mehad bulunursa, o kimseden de zekat olarak bintu mehad kabul edilir. Ve mal sahibi bintu mehad’ın beraberinde ya yirmi dirhem yahut da iki koyun verir.”
Sevri; bu durumda iki koyun yahut da on dirhem gümüş çıkartıp verir, demiştir. Rey ashabı ise şöyle der: Üzerine farz olan kıymeti öder ya da vacip olan yaşın altındaki hayvanı verip, ikisi arasındaki farkı dirhemler vermek suretiyle telafi eder.
“Bu konuda gelen haberin hadisin, sahih ve sabit olan bir nas olduğu ve dolayısıyla da başka bir görüşe iltifat edilemeyeceği” şeklinde cevap verilmiştir.
Develerden başkasında telafi etme yoktur. Çünkü nas, bunlar hakkında gelmiştir ve develerden başkasına dair bir mana söz konusu değildir. Çünkü en pahalı ve en kıymetli olan hayvan da zaten devedir. Bunun yanında koyunların farziyeti, yaş durumlarına göre değişiklik arz etmektedir. Bir de sığırların zekatı hakkında, iki farzın arasında söz konusu olan durum ile develer hakkındaki iki farz arasındaki durum da farklılık arz etmektedir. Onun için kıyas edilmeleri de mümkün değildir. Zira sığırın ya da koyunun zekat farizası ulaşmayacak olur da bunun yerine altında bir hayvan verilecek olursa bu caiz olmaz. Şayet daha büyük bir hayvan verilecek olursa, bu durumda telafi olmaksızın gönül hoşluğu ile nafile olarak onu verirse, bu ondan kabul edilir. Bunu almayacak olursa şayet, o zaman -malının dışından olmak üzere- onun satın alınmasına kefil olunur.