Eğer biz, onu göndermeden önce bir azapla helâk etseydik, mutlaka şöyle derlerdi: “Rabbimiz! Bize bir peygamber gönderseydin de, zillete ve rezilliğe düşmeden önce senin ayetlerine uysaydık.”
Diyanet Vakfı
Eğer biz, bundan (Kurandan) önce onları bir azapla helak etseydik, muhakkak ki şöyle diyeceklerdi: Ya Rabbi! Ne olurdu, bize bir elçi gönderseydin de, şu aşağılığa ve rüsvaylığa düşmeden önce ayetlerine uysaydık!
Kurtubi Tefsiri
Biz onları bundan önce bir azap ile helâk etmiş olsaydık, elbette şöyle diyeceklerdi: “Rabbimiz, bize bir peygamber gönderseydin de alçalmadan, rezil olmadan önce âyetlerine uysaydık”
“Biz onları bundan önce” yani Muhammed (sallallahü aleyhi ve sellem)ın peygamber olarak gönderilmesinden ve Kur’ân’ın indirilmesinden önce
“bir azâb ile helâk etmiş olsaydık, elbette” kıyâmet gününde
“şöyle diyeceklerdi: Rabbimîz bize bir peygamber gönderseydin de” yani bize bir peygamber göndermeli değil miydin de
“alçalmadan, rezil olmadan önce âyetlerine uysaydık.”
“Alçalmadan ve rezil olmadan önce” âyetindeki fiiller; “Alçaltılmadan ve rezil edilmeden…” şeklinde meçhul fiil olarak da okunmuştur.
Ebû Said el-Hudrî’nin şöyle dediği rivâyet edilmiştir: Resûlüllah (sallallahü aleyhi ve sellem) fetret döneminde ölen, bunak ve çocukken ölen kimse hakkında şöyle buyurmuştur: “Fetret döneminde ölen der ki: Bana ne bir kitap geldi, ne de bir peygamber. Sonra da: “Biz onları bundan önce bir azap ile helâk etmiş olsaydık. Elbette şöyle diyeceklerdi: Rabbimiz, bize bir peygamber gönderseydin…” Bunak da şöyle diyecek: Rabbim Sen bana kendisi ile hayrı ve şerri kavrayabileceğim bir akıl vermedin. Çocukken ölen de şöyle diyecek: Rabbim ben amel edebilecek bir yaşa gelmedim. Bunun üzerine onların önünde bir ateş yükseltilir. Onlara: Haydi o ateşe gidiniz ve içine giriniz, denilir. (Devamla) Buyurdu ki: Eğer amelde bulunacak çağa gelmiş olsaydı, Allah’ın ilminde mutlu kimselerden olduğu bilinen kişiler o ateşe varacak yahut ona girecek. Allah’ın ilminde amel edecek yaşa geldiği takdirde bedbaht olacağı bilinen kimse ise, onun yanına gitmeyecek. Bunun üzerine şanı yüce ve mübarek olan Allah şöyle buyuracak: Şimdi siz Bana karşı geldiniz, ya peygamberlerim size gelmiş olsaydı, ne yapardınız?”
Bu Ebû Said’den onun bir sözü diye mevkuf olarak rivâyet edilir. Ancak bu hadis(in sıhhati) su götürür. Biz bunu “et-Tezkire” adlı eserimizde açıklamış bulunuyoruz. Çocuklar ve diğerleri âhirette imtihana tabi tutulurlar, diyenler bunu delil göstermişlerdir.
“Uysaydık” anlamındaki fiilin, nasb ile gelmesi tahsis’in cevabı olması dolayısıyladır.
Azâb içerisinde
“alçalmadan” cehennemde de
“rezil olmadan önce âyetlerine” Muhammed (sallallahü aleyhi ve sellem)ın getirdiklerine
“uysaydık.” Bu açıklamayı İbn Abbâs yapmıştır. Şöyle de açıklanmıştır: Dünyada azap ile “alçalmadan” âhirette de âhiret azâbı ile “rezil olmadan önce…”