Bu yıl meydana gelen olaylar arasında Muhammed b. Harun b. el-Mu‘ammer’in ölümü de vardı. Kendisi, Haricî Musavir’in Kürtlerinden biri tarafından öldürüldü. Samarra’ya gitmekte olan bir gemide yakalanan Muhammed öldürüldü ve kesilen başı Musavir’e gönderildi.
Cemaziye’l-âhir ayında (24 Mart 874 – 21 Nisan 874), Rebia kabilesi Muhammed’in ölümünün intikamını almak istedi. Bunun üzerine Mesrur el-Belhî ve diğer bazı komutanlar Musavir’in üzerine gönderildi.
Yine bu yıl Zenc lideri, Kûfe’nin efendisi olan Ali b. Zeyd el-‘Alevî’yi öldürdü.
Aynı yıl Yakub b. el-Leys, Hasan b. Zeyd et-Talibî ile savaşarak onu mağlup etti ve ardından Taberistan’a girdi.
Güvenilir kaynaklar bana şunu anlattı: Sistan üzerindeki hâkimiyet mücadelesinde Yakub ile Abdullah es-Siczî karşı karşıya gelmiş, Yakub üstün gelmişti. Abdullah ise kaçmayı başarmış ve Nişabur’da Muhammed b. Tahir’e katılmıştı. Yakub Nişabur’a ulaştığında Abdullah kaçıp Hasan b. Zeyd’e sığındı. Bunun üzerine Yakub, daha önce Muhammed b. Tahir ile yaşanan olaylardan sonra, onun peşine düştü.
Taberistan’a girerken İsferâyim ve çevresinden geçti. Orada benim de tanıdığım Badil el-Keşşî adında bir adam yaşıyordu. Hadis toplayan, nafile ibadetlere düşkün ve iyiliği emreden biri olarak tanınırdı. Bölge halkı tarafından çok sevilirdi.
Yakub orada kaldığında Badil’e haber göndererek kendisinin de onun gibi nafile ibadetlerle meşgul olduğunu bildirdi. Ona karşı son derece saygılı davrandı. Ancak Badil ziyaretine geldiğinde onu zincire vurdurdu ve Taberistan’a götürdü. Sâriye’ye yaklaştığında Hasan b. Zeyd onun karşısına çıktı.
Bana ayrıca şöyle anlatıldı: Yakub, Hasan b. Zeyd’e haber göndererek Abdullah es-Siczî’yi kendisine teslim etmesini istedi; böyle yaparsa geri döneceğini, Taberistan’a yalnızca Abdullah için geldiğini, Hasan ile savaşmak istemediğini bildirdi. Ancak Hasan b. Zeyd bunu reddetti.
Bunun üzerine Yakub Hasan’a saldıracağını bildirdi. İki ordu karşılaştı; başlangıçta hiçbir taraf üstünlük sağlayamadı. Ancak sonunda Hasan kaçmak zorunda kaldı ve Şirriz ile Deylem bölgesine yöneldi.
Yakub Sâriye’yi ele geçirdi, ardından Amul’a ilerledi ve halktan bir yıllık vergi topladı. Oradan Hasan b. Zeyd’in peşine düşerek Şirriz’e yöneldi.
Taberistan dağlarına ulaştığında aralıksız yağan şiddetli yağmurlar başladı. Rivayetlere göre bu yağış yaklaşık kırk gün sürdü. İlerlemek son derece zorlaştı. Bana anlatıldığına göre bir dağı aşmayı başardı, fakat iniş ancak adamlarının onu omuzlarında taşımasıyla mümkün oldu; çünkü yük hayvanlarının çoğu telef olmuştu.
Bundan sonra Hasan b. Zeyd’i takip etmeye devam etti ve Şirriz’e ulaştı.
Bu bölgeden biri bana şunu anlattı: Yakub sonunda ulaşmak istediği yola vardı ve orada durdu. Önce tek başına ilerleyerek yolu dikkatle inceledi, sonra geri dönüp askerlerine geri çekilmelerini emretti. Onlara şöyle dedi:
“Eğer bu yoldan başka yol yoksa, Hasan b. Zeyd’i yakalamanın imkânı yoktur.”
Aynı kişi ayrıca bölgedeki kadınların erkeklerine şöyle dediğini aktardı:
“Onu bırakın gelsin. Eğer Yakub bu yola girerse, onu sizin için biz yakalar ve hapsederiz.”
Yakub Taberistan sınırından geri döndüğünde ordusunu yokladı ve rivayete göre kırk bin askerini, ayrıca atlarının, develerinin ve yüklerinin büyük kısmını kaybettiğini gördü.
Rivayete göre Yakub, merkezi yönetime gönderdiği mektupta Hasan b. Zeyd’e karşı yaptığı seferi anlattı. Curcan’dan Tamis’e geçtiğini ve burayı ele geçirdiğini yazdı. Daha sonra Sâriye’ye ulaştığını, ancak Hasan b. Zeyd’in köprüleri yıktırıp geçiş araçlarını kaldırarak ilerlemeyi engellediğini belirtti.
Hasan b. Zeyd, Sâriye kapısı önünde, geniş vadilerle doğal olarak korunan bir konumda bulunuyordu. Deylem lideri Hurşad b. Cilav ona yardım etmiş, Taberistan, Deylem, Horasan, Kum, Cibal, Şam ve Cezire’den toplanan kuvvetlerden oluşan güçlü bir ordu sağlamıştı.
Yakub şöyle dedi:
“Hasan’ı bozguna uğrattım ve daha önce hiç görmediğim kadar çok düşman öldürdüm. Ayrıca Talibîlerden yetmiş kişiyi esir aldım.”
Bu olay Recep ayında (22 Nisan – 21 Mayıs 874) gerçekleşti. Hasan b. Zeyd Deylemlilerle birlikte Şirriz’e geri çekildi.
Bu yıl İslam topraklarının birçok yerinde fiyatlar yükseldi. Bir rivayete göre Mekke’de yaşayanlar, özellikle fiyat artışlarının şiddeti nedeniyle, ibadet amacıyla orada bulunanlar Medine ve diğer yerlere göç ettiler. Maliye görevlisi İbrahim b. Muhammed Burayh de Mekke’den ayrıldı.
Bağdat’ta da fiyatlar yükseldi. Bir kür arpa yüz yirmi dinara, buğday ise yüz elli dinara ulaştı. Bu durum birkaç ay boyunca devam etti.
Bu yıl Arap kabileleri Hıms valisi Mansur’u öldürdü. Onun yerine Baktimur (b. Taştimur) vali olarak atandı.
Yakub b. el-Leys bu yıl Taberistan’dan ayrılarak Rey bölgesine yöneldi. Bana ulaşan bir rivayete göre bunun sebebi şuydu:
Yakub Hasan b. Zeyd’i yendikten sonra Abdullah es-Siczî, el-Salebî’ye sığınarak Yakub’dan korunmak istedi. Yakub ise el-Salebî’ye ya Abdullah’ı kendisine teslim etmesini ya da savaşmayı kabul etmesini teklif etti. Rivayete göre el-Salebî Abdullah’ı teslim etmeyi tercih etti.
Yakub Abdullah’ı öldürdükten sonra el-Salebî’nin bölgesinden ayrıldı.
Bu yıl ayrıca el-‘Alâ b. Ahmed el-Ezdî de öldürüldü.