Hac, kime vacip olur ve bunu yerine getirme imkânına da sahip olursa, bu durumda onu hemen yerine getirmesi gerekmektedir, ertelemesi ise caiz olmaz. Bunu, Ebu Hanife ve İmam Malik söylemiştir. İmam Şafii ise:
“Hac, geniş bir zaman diliminde yapılabilen (hemen yerine getirilmesi gerekmeyen) bir farizadır ve ertelenmesi de kişiye bağlıdır,” demiştir.
Üzerine hac borcu olduğu hâlde kişi ölecek olursa, onun adına hac ve umre yapacak söz konusu kimse/kimselerin araştırılıp bulunması gerekir; ister bu ölen kişi (hayatta iken) bu haccını hep ertelemiş olsun ya da olmasın, fark etmez. Bunu, İmam Şafii söyler. Çünkü İbn Abbas’tan nakledildiğine göre:
“Bir kadın Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem)’e gelerek:
‘Ey Allah’ın Resulü! Annem haccetmeyi adamıştı. Fakat hacc edemeden vefat etti. Ben onun yerine hacc edebilir miyim?’ dedi.
Allah’ın Elçisi de:
‘Evet, hacc edebilirsin. Eğer annenin bir borcu olsaydı, onu ödemeyecek miydin?’
Kadın:
‘Evet,’ deyince, Allah’ın Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem):
‘Sen onun Allah’a olan hac borcunu da ödeyiver. Nitekim borcu ödenmeye en layık olan Yüce Allah’tır.’ buyurdu.”
Çünkü bu, bir haktır ve yerine vekilliğin yapılması söz konusu olabildiğinden, kişinin ölmesi sebebiyle hac farizası -borç konusunda olduğu gibi- kendisinden düşmez. Kaza yapma hususunda umre de hac gibidir. Bu durumda yaptığı hac ve umre, ona ait olan malından yapılır. Çünkü bu, hakkı korunmuş olan bir borçtur; dolayısıyla da ona ait tüm malından alınmak suretiyle yerine getirilir, insanlara borçlu olması gibi.
Ebu Hanife ve İmam Malik ise şöyle demişlerdir: Kişinin ölümü sebebiyle hac farizası sakıt olur. Eğer hac yapılmasını vasiyet etmiş olursa, bu durumda onun malının üçte birlik bölümünden alınıp (onunla yapılır); çünkü bu bedeni bir ibadettir ve -namaz konusunda olduğu gibi- ölmesi hâlinde haccı da sakıt olur.
Bunlara ise geçen açıklamalarla cevap verilmiştir. Namaza gelince bu, niyabet konusuna dâhil olamaz (yani başkasının adına namaz kılınamaz).