İmam Ahmed’den nakledildiğine göre say yapmadan hac tamam olmaz. Bu, İmam Mâlik ve İmam Şafii’nin de görüşüdür. Zira Hz. Aişe şöyle demiştir:
“Allah’ın Elçisi (sallallahu aleyhi ve sellem) ve Müslümanlar Safa ile Merve arasında say ettiler; bu bir sünnettir.”
Ve yine şöyle der:
“Ömrüm hakkı için, Safa ile Merve arasında say yapmayanın haccı tamam olmaz.”
Bir başka lafızda şöyle geçer:
“Allah Teâlâ böyle bir kimsenin ne haccını ne de umresini tamam saymaz.”
(Buhârî ve Müslim)
Hz. Âişe (radıyallahu anha) yine şöyle demiştir:
“Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem), Safa ile Merve arasında say yapmayı sünnet kılmıştır. Dolayısıyla kimse bu say’ı terk etmemelidir.”
Ve Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur:
“Say ediniz. Çünkü Allah Teâlâ say yapmayı üzerinize farz kıldı.”
Ancak İmam Ahmed’den diğer bir rivayete göre say, sadece sünnettir; terk edilirse dem (kan cezası) gerekmez. Çünkü Yüce Allah şöyle buyurmuştur:
“Her kim Beytullah’ı ziyaret eder veya umre yaparsa, Safa ile Merve arasında say etmesinde ona bir günah yoktur.”
(Bakara: 158)
Bu ayette, günahın kaldırılmış olması, say’ın vacip olmadığını göstermektedir. Zira bu, mubah bir fiil konumundadır. Say’ın sünnet oluşu da aynı ayette geçen “Safa ile Merve Allah’ın nişanelerindendir” ifadesiyle sabittir.
el-Kâdî İyaz şöyle demiştir:
Say vaciptir, ancak bir rükün değildir. Terk edilirse dem gerekir. Bu görüş, Hasan, Ebu Hanife ve Sevrî mezhebine aittir.
el-Muvaffak da şöyle demiştir:
Evla olan da budur. Çünkü say’ın vacip olduğunu söyleyenler, yalnızca genel anlamda vacip olduğunu belirtmişlerdir; yani onsuz haccın tamamlanmayacağını söylememişlerdir. Ayrıca Hz. Aişe’nin bu konudaki görüşü, sahabeden ona muhalefet edenlerin görüşleriyle çatışmaktadır.
Binti Ebu Ticare’nin rivayetinde geçen “Say ediniz. Çünkü Yüce Allah say yapmayı üzerinize yazdı” hadisindeki “yazdı” ifadesi de say’ın vacip olduğuna delalet etmektedir.
Ayet-i kerime ise, insanların cahiliye döneminde Safa ile Merve arasında say ettikleri ve İslam geldikten sonra burada say etmelerinde bir sakınca olup olmadığı konusunda duydukları tereddüt üzerine nazil olmuştur.