Mervân’a Neden Biat Edildiğinin Açıklaması
Abdülvehhâb b. İbrahim, Osman b. Affan’ın mevlası Ebû Hâşim Muhallad b. Muhammed’den şöyle rivayet etti:
İnsanlar Mervân’ın süvarilerinin Şam’a girdiğini ilan edince, İbrahim b. el-Velîd kaçtı ve gizlendi. Bunun üzerine Süleyman b. Hişam hazinede bulunan her şeyi ele geçirdi, bunları askerleri arasında paylaştırdı ve şehirden ayrıldı. Şehirde bulunan Velîd b. Yezîd’in mevlası olan kimseler, Abdülaziz b. el-Haccâc’ın evine koşup onu öldürdüler. Ardından Yezîd b. el-Velîd’in kabrini açtılar ve cesedini Câbiye Kapısı’na astılar.
Mervân Şam’a girdi ve ‘Aliye’de konakladı. Öldürülmüş olan Velîd b. Yezîd’in iki küçük oğlu ile Yusuf b. Ömer’in cesedi ona getirildi. Mervân onların defnedilmesini emretti. Ebû Muhammed es-Süfyânî zincirler içinde ona getirildi ve Mervân’ı halife olarak selamladı. O güne kadar Mervân’a sadece “emir” denilirdi. Bunun üzerine Mervân ona şöyle dedi:
“Bu da nedir?”
Ebû Muhammed şöyle cevap verdi:
“Her ikisi de (Velîd’in iki oğlu) hilafeti sana bıraktılar.”
Sonra zindanda bulunan el-Hakem’in söylediği bazı beyitleri okudu. Rivayet sahibi şunu da ekler: Her ikisi de büluğa ermişti; el-Hakem çocuk sahibi olmuştu, diğeri ise iki yıl önce ergenliğe ulaşmıştı.
El-Hakem’in şiiri şöyleydi:
Kim Mervân’a benim hâlimi anlatacak,
Ve asil amcamı, orada uzun süre özlem içinde kalan,
Ben zulme uğradım ve kavmim
Velîd’in öldürülmesine ortak oldu.
Kalb (kelb/köpek) kabilesi kanımı ve malımı alacak da
Ben ne ilik ne de yağ elde edeceğim öyle mi?
Mervân ise Benî Nizâr diyarında
Ormanın aslanı gibi, ininde boyun kıran bir aslan gibidir.
Kureyş’ten o gencin öldürülmesi seni etkilemiyor mu?
Müslümanların birliğinin bozulması seni sarsmıyor mu?
Şimdi selamımı Kureyş’e ilet
Ve Cezire’deki Kays’a, hepsine:
Eksik (Nâkıs) Kaderî başımıza geçti
Ve babamızın oğulları arasında savaş çıkardı.
Eğer Süleym’in süvarileri savaşa katılsaydı
Ve Ka‘b’ınkiler de, ben esir olmazdım.
Eğer Benî Temîm’in aslanları katılsaydı
Atalarımızdan kalan mirası satmazdık.
Annem yüzünden bana verdiğiniz sözü mü bozdunuz?
Daha önce de bir cariyenin oğluna biat etmiştiniz.
Keşke dayılarım Kalb olmasaydı
Ve başka bir kavimden olsalardı!
Eğer ben ve veliahtım ölürsek
O zaman Mervân müminlerin emiri olacaktır.
Bunun üzerine Ebû Muhammed şöyle dedi:
“Elini uzat da sana biat edeyim.”
Mervân ile birlikte bulunan Şamlı askerler bunu duydu. İlk biat eden, Humus ileri gelenleriyle birlikte Muâviye b. Yezîd b. el-Hüseyn b. Numeyr oldu. Onlar Mervân’a biat ettiler. Bunun üzerine Mervân onlara askerî bölgeleri için valiler seçmelerini emretti.
Şamlılar Zâmil b. Amr el-Cibrânî’yi,
Humuslular Abdullah b. Şecera el-Kindî’yi,
Ürdün halkı Velîd b. Muâviye b. Mervân’ı,
Filistin halkı ise daha önce Hişam’ın zindanından Mervân’ın kurtardığı, sonra ise ona ihanet eden Sâbit b. Nu‘aym el-Cüzâmî’yi seçtiler.
Onlar Mervân’a biat ederken güçlü sözler ve bağlayıcı yeminler verdiler. Bundan sonra Mervân Harran’daki ikametgâhına çekildi.
Ebû Ca‘fer (et-Taberî) şöyle rivayet eder:
Şam’da işler Mervân b. Muhammed adına düzene girdikten ve o Harran’daki yerine çekildikten sonra, İbrahim b. el-Velîd ile Süleyman b. Hişam eman (güvence) istediler. Mervân da onlara eman verdi.
O sırada Tedmür’de (Palmira) bulunan Süleyman, kardeşleri, ailesi ve orada bulunan mevlası olan Zekvâniyye ile birlikte Mervân’ın yanına geldi ve ona biat ettiler.
Aynı yıl içinde Humus halkı ve Şam’ın bazı diğer bölgelerindeki insanlar Mervân’a karşı isyan ettiler ve Mervân onlarla savaştı.