Bu yılda Ömer b. el-Hattâb, Irak ordularına, Pers ordularını nerede bulurlarsa arasınlar diye emir verdi.
Basra ve çevresindeki bölgelerde bulunan Müslüman askerlerin bir kısmına Fars, Kirman ve İsfahan bölgesine yürümelerini; Kûfe çevresi ve bölgelerinde bulunanların bir kısmına da İsfahan, Azerbaycan ve Rey üzerine yürümelerini emretti. Bazıları, Ömer’in bunu 18 yılında yaptığını söylemiştir. Seyf b. Ömer’in rivayeti de budur.
Bu Yılda Meydana Gelen Olaylar: Daha Önce Anılan Şekilde Ömer’in İki Orduya Verdiği Emirler
es-Serî – Şuayb – Seyf – Muhammed, Talha, el-Mühelleb, Amr ve Saîd rivayetine göre:
Ömer, Yezdicerd’in her yıl kendisine karşı savaş açtığını görünce ve kendisine, onu ülkesinden çıkarıncaya kadar bunun süreceği söylenince, orduya İran içlerine girip Yezdicerd’in hükümranlık mülkünü elinden alma izni verdi. Böylece Nihâvend zaferinden sonra Basralı ve Kûfeli orduların kumandanlarını sevk etti.
Sa‘d b. Ebî Vakkas’ın Kûfe’ye kumandan tayin edilmesiyle Ammâr b. Yâsir’in tayini arasında iki kumandan daha vardı: Nihâvend savaşının onun zamanında gerçekleştiği Abdullah b. Abdullah b. İtbân ve iç bölgelere girme emrinin onun zamanında verildiği Ziyâd b. Hanzala, ki o Benî Abd b. Kusayy’ın halîfiydi.
Abdullah b. Abdullah görevden alındı ve başka bir yere gönderildi. Onun yerine muhacirlerden Ziyâd b. Hanzala tayin edildi. Fakat o kısa bir süre görev yaptı ve ısrarla görevden alınmayı istedi. Bunun üzerine görevden alındı ve yerine Ammâr b. Yâsir tayin edildi.
Ömer, Basra ordusunu Abdullah b. Abdullah ile, Kûfe ordusunu da Ebû Mûsâ el-Eş‘arî ile takviye etti; onun yerine de Ömer b. Sürâka’yı Basra’ya tayin etti.
Ömer’den Kûfe’deki bazı kişilere sancaklar geldi. Bu sancaklardan biri Nu‘aym b. Mukarrin’e geldi. Hemedan halkı barışı bozmuştu. Bunun üzerine Ömer ona, “Allah sana zafer verirse, Hemedan’a yürü; sonra da ötesine, Horasan’a doğru ilerle” diye emir verdi.
Utbe b. Ferkad ile Bükeyr b. Abdullah’ı da Azerbaycan üzerine gönderdi ve onları oranın başında bıraktı. Memleketi ikisi arasında böldü. Birine Hulvân’dan kuvvet alıp ordunun sağ kanadını, diğerine de Musul’dan kuvvet alıp sol kanadını oluşturmasını emretti. Böylece biri diğerinin sağında, öteki de diğerinin solunda bulunuyordu.
Ömer, Abdullah b. Abdullah’a da bir sancak göndererek onu İsfahan üzerine sevk etti. O cesur, kahraman, önde gelen sahâbîlerden biri ve Ensar’ın ileri gelenlerinden olup Benî Esed’den Benî’l-Huble’nin halîfiydi. Ömer onu Basra’dan Ebû Mûsâ ile takviye etti ve Basra kumandanlığına da Ömer b. Sürâka’yı tayin etti.
Abdullah b. Abdullah hakkındaki rivayet şöyledir:
Ömer, Nihâvend zaferini duyunca daha ileriye girme izni vermeyi kararlaştırdı. Bunun üzerine ona yazarak Kûfe’den çıkıp Medâin’de konaklamasını, insanları seçerek değil gönüllü olarak çağırmasını ve bunun yapıldığını kendisine bildirmesini emretti. Ömer onu İsfahan’a göndermeyi düşünüyordu.
Onun çağrısına cevap verenler arasında Abdullah b. Verkâ er-Riyâhî ile Abdullah b. el-Hâris b. Verkâ el-Esedî de vardı. Bilgisiz kimseler, Verkâ adının geçmesinden dolayı bunlardan birini Abdullah b. Büdeyl b. Verkâ el-Huzâî sanmışlardır. Çünkü Verkâ’nın onun dedesi olduğunu zannetmişlerdir. Oysa Abdullah b. Büdeyl b. Verkâ, Sıffîn’de öldürüldüğünde yirmi dört yaşındaydı; Ömer zamanında ise henüz genç bir delikanlıydı.
Ömer, Abdullah’ın yola çıktığını duyunca Kûfe’ye Ziyâd b. Hanzala’yı gönderdi. Askerlerin yola çıkıp iç bölgelere girdiklerini haber alınca da Ammâr’ı tayin etti ve Allah’ın şu sözünü okudu:
“Yeryüzünde hor görülenlere lütufta bulunmak, onları önderler yapmak ve onları mirasçılar kılmak istiyoruz.”
Ziyâd b. Hanzala, daha önce Sa‘d’ın kumandanlığı sırasında Kûfe kadılığına gönderilmişti. Bu görev, Selmân ile Abdurrahman b. Rebîa görevden alındıktan sonra, Abdullah b. Mes‘ûd Hîre’den gelinceye kadar onda kalmıştı.
Nu‘mân ve Süveyd b. Mukarrin, Ömer tarafından Fırat ve Dicle ile sulanan arazilerin başına getirilmişlerdi. Fakat onlar, “Bizi, giderek bize süslü bir fahişe gibi cazip görünmeye başlayan bu görevden kurtar” diyerek görevden alınmayı istediler. Bunun üzerine Ömer onları görevden aldı ve yerlerine Huzeyfe b. Esîd el-Gıfârî ile Câbir b. Amr el-Müzenî’yi tayin etti.
Onlar da görevden alınmayı isteyince onları da azletti; yerlerine Huzeyfe b. Yemân ile Osman b. Huneyf’i tayin etti. Huzeyfe’yi Dicle ile sulanan yerler ve ötesine, Osman’ı da Fırat ile sulanan ve Kûfe ile Basra Sevâd’ına ait bütün araziye tayin etti.
Ömer, Kûfe askerlerine yazıp, Ammâr b. Yâsir’i kendilerine kumandan olarak gönderdiğini, Abdullah b. Mes‘ûd’u da muallim ve idarî yardımcı olarak tayin ettiğini bildirdi. Ayrıca Huzeyfe b. Yemân’ı Dicle ile sulanan yerler ve ötesine, Osman b. Huneyf’i de Fırat ile sulanan yerlere tayin ettiğini bildirdi.