Ölçülmeyen ve tartılmayan eşyalarda söz konusu olan vadenin haramlığı noktasında dört görüş gelmiştir:
Birincisi: Eşit ya da fazla olsun, cinsi ile yahut başkasıyla olsun bunlardan hiçbirisiyle vadeli şekilde satmak haram olmaz. Ancak: “İllet yiyilecek eşyalardadır.” sözümüz bunun dışında kalır. Şüphesiz vade, yiyecek eşyalarda haram olurken, başkasında haram olmaz. Bu, Şafii mezhebine aittir. Çünkü Abdullah b. Amr’ın hadisi buna işaret etmektedir: “Allah’ın Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) kendisine bir ordu teçhiz etmesini emretti. Ancak develer tükendi, (tüm askere yetişmedi.) Bunun üzerine Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem), genç zekat develeri karşılığında deve almasını emretti. Zekat develeri gelinceye kadar iki deveye karşılık bir deve alırdı.” Çünkü her ikisi de bir mal olup bunlarda fazlalık faizi cereyan etmez. Dolayısıyla bunlarda vade faizi de cereyan etmez; tıpkı dinara karşılık ticaret eşyası almak gibidir.
İkincisi: Cinsi ile satılan tüm mallarda vade haram olur. Mesela: hayvana karşılık hayvanı satmak ve elbiseye karşılık da elbise satmak gibi. Bunların dışında ise haram söz konusu olmaz. Bu, Ebu Hanife’nin mezhebine göredir. Çünkü bu minvalde Semura tarafından şöyle nakledilmiştir: “Nebi (sallallahu aleyhi ve sellem), hayvana karşılık hayvanı vade (veresiye) ile satmaktan men etmiştir.” Çünkü cinsi fazlalık faiz illetinin bir vasfını oluşturmaktadır; bu sebeple -ölçü ve tartı da olduğu gibi- vade şeklinde satışı haram olur.
Üçüncüsü: Sadece cinsi ile fazlalık şeklinde satıldığında vade haram olur; ama misli misline olursa o zaman vade/veresiye haram olmaz. Çünkü Cabir’in rivayet ettiğine göre Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdular: “Peşin olarak iki hayvanı bir hayvan karşılığında satmakta bir beis yoktur, fakat vadeli olarak satışı uygun değildir.”
İbn Ömer hadisinde ise şöyle geçmişti: “Bunun üzerine bir adam ayağı kalkıp: ‘Ey Allah’ın Resulü! Adamın birisi bir ata karşılık birçok atı ve deve yavrusuna karşılık yaşlı bir deveyi satsa buna ne dersiniz?’ diye sordu. Allah’ın Elçisi (sallallahu aleyhi ve sellem): ‘Elden ele (yani peşin) olursa bir sakıncası yoktur.’ buyurdu.” Bu ise mefhum açısından misli misliyle olduktan sonra vadeli satışın mübahlığını göstermektedir.
Dördüncüsü: Aynı cinsinden olsun, başka cinsten olsun, bir malın başka bir mal ile satıldığı tüm vadeler haram olur.
el-Muvaffak şöyle demiştir: Bu görüş, gerçekten çok zayıf durmaktadır; çünkü bu hükmün varlığının isbat etmesi, (bunun hakkında) nas, icma ve doğru kıyas olmadığı halde asla muhalefet etmektedir. Zira bu durumda üzerinde icma edilen yahut açıkça nas bulunan birtakım vasıflar vardır ki, fazlalık (faizinin) haramlığı konusunda bir etkisi vardır; dolayısıyla bunu muteberlik derecesinden silip görmezlikten gelmek caiz olmaz. İşte yolu bu olanın -asla muhalefet etmese dahi- hükmü isbat etmesi caiz değildir. Öyleyse asla muhalif olduğu halde bu denli bir alışverişin helalliği nasıl sabit olsun?
Rivayetlerin en sahih olanı ilk rivayettir; çünkü asla uygundur. Buna muhalif olan (diğer) hadisler hakkında Ebu Abdullah (İmam Ahmed): Bu hususta itimad edilecek bir hadis yoktur; muhalif olanlardan sakınmayı yeğlerim, demiştir. Kendisine İbn Abbas ve İbn Ömer’in hadisleri zikredildiğinde ise o: Bu iki hadis mürseldir, cevabını vermiştir. Semura hadisini el-Hasen, Semura’dan nakletmiştir; ondan sema’da bulunduğu sahih değildir. Cabir hadisi hakkında da Ebu Abdullah şöyle demiştir: Burada geçen (ravi) Haccac rivayette: “Nesa (vade)” ifadesini eklemiştir, Leys b. Said ise bunu İbn Zübeyr’den işitmiştir ama “Nesa (vade)” ifadesi zikredilmemiştir.