Düşman topluluğunu takip etmekte gevşeklik göstermeyin. Eğer siz acı çekiyorsanız, onlar da sizin acı çektiğiniz gibi acı çekiyorlar. Üstelik siz Allah’tan, onların ummadığı şeyi umuyorsunuz. Allah her şeyi bilendir, hikmet sahibidir.
Okunuşu ve Kelime Anlamı
Ve lâ (ve sakın) تهنوا (gevşemeyin) fî ibtigâi (aramada) el-kavmi (o topluluğu) in (eğer) tekûnû (olursanız) تألمون (acı çekiyorsanız) fe innehum (onlar da) يألمون (acı çekiyorlar) kemâ (nasıl ki) تألمون (siz çekiyorsunuz) ve tercûne (ve umuyorsunuz) minallâh (Allah’tan) mâ (şeyi ki) lâ (onlar) يرجون (ummazlar) ve kânallâhu (ve Allah olmuştur) alîmen (bilen) hakîmâ (hikmet sahibi)
Mukatil Tefsiri
“Topluluğu takip etmekte gevşeklik göstermeyin”; yani düşmanı takip etmede güçsüzlük göstermeyin ve geri durmayın. Bu ifade, “Onlar gevşeklik göstermediler” (Âl-i İmrân 146) ayetindeki kullanıma benzer. Burada, Uhud’dan birkaç gün sonra Ebû Süfyân ve arkadaşlarının peşine düşen müminler kastedilmektedir. Yaralarından dolayı Peygamber’e şikâyette bulununca Allah Teâlâ şu ayeti indirdi: “Eğer siz acı çekiyorsanız”; yani yaralarınızdan dolayı acı duyuyorsanız, “onlar da sizin çektiğiniz gibi acı çekiyorlar”; yani onlar da yaralanıyor ve sizin gibi sıkıntı duyuyorlar. “Üstelik siz Allah’tan onların ummadıkları şeyleri umuyorsunuz”; yani Allah’tan sevap ve mükâfat bekliyorsunuz, fakat Ebû Süfyân ve arkadaşları böyle bir şey ummuyorlar. “Allah bilendir, hikmet sahibidir”; yani kullarını en iyi bilen ve hükümlerini hikmetle koyandır.
Taberi Tefsiri
Yüce Allah bu sözüyle şöyle buyurmaktadır: “Gevşeklik göstermeyin”; yani zayıflık göstermeyin. Bu ifade, Arapların “falan kişi bu işte zayıfladı” anlamındaki sözlerinden gelir.
“Düşman topluluğunu takip etmekte” ifadesi ise, onları arayıp bulmak ve peşlerine düşmek demektir. Buradaki topluluk, Allah’ın düşmanları ve müminlerin düşmanları olan müşriklerdir.
“Eğer siz acı çekiyorsanız” yani ey müminler, dünyada onların size verdiği yaralar sebebiyle acı duyuyorsanız,
“Onlar da sizin acı çektiğiniz gibi acı çekiyorlar.” Yani müşrikler de sizin kendilerine verdiğiniz yaralar ve eziyetler sebebiyle, sizin onların yaraları ve eziyetleri yüzünden çektiğiniz acının benzerini çekmektedirler.
“Siz Allah’tan umuyorsunuz…” Yani siz ey müminler, onların size verdiği zararlar karşılığında Allah’tan sevap bekliyorsunuz.
“Onların ummadığı şeyi…” Çünkü onlar, sizden kendilerine ulaşan zararlar karşılığında böyle bir sevap ummazlar.
Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Madem ki siz, onların size verdiği zararlar karşılığında Allah’ın size vereceği sevaba kesin olarak inanıyorsunuz, onlar ise bunu inkâr ediyorlar; o halde onların sizinle savaşmalarından daha çok sizin onların savaşına karşı sabretmeniz gerekir. Yine onların gevşeklik gösterdiği ve gayret etmediği yerde sizin onları arayıp bulmak ve savaşmak için daha istekli olmanız gerekir. Kaldı ki onlar gayret gösterdiklerinde ve gevşeklik etmediklerinde bu daha da gerekli olur.
Bu konuda tefsir ehlinin görüşleri de bizim açıkladığımız anlam doğrultusundadır.
Bişr bize rivayet etti. Dedi ki: Yezîd bize rivayet etti. Dedi ki: Saîd, Katâde’den rivayet etti: “Düşman topluluğunu takip etmekte gevşeklik göstermeyin. Eğer siz onlardan dolayı acı çekiyorsanız, onlar da sizin acı çektiğiniz gibi acı çekiyorlar.” Yani düşmanı takip etmekte zayıflık göstermeyin. Eğer siz acı çekiyorsanız, onlar da sizin acı çektiğiniz gibi acı çekmektedirler. Siz ise Allah’tan onların ummadığı ecir ve sevabı umuyorsunuz.
Muhammed b. Hüseyin bize rivayet etti. Dedi ki: Ahmed b. Mufaddal bize rivayet etti. Dedi ki: Esbât, Süddî’den rivayet etti: “Düşman topluluğunu takip etmekte gevşeklik göstermeyin. Eğer siz acı çekiyorsanız, onlar da sizin acı çektiğiniz gibi acı çekiyorlar.” Yani düşmanı takip etmekte zayıflık göstermeyin. Eğer yaralardan dolayı acı çekiyorsanız, onlar da sizin acı çektiğiniz gibi acı çekmektedirler.
Müsennâ bana rivayet etti. Dedi ki: Ebû Huzeyfe bize rivayet etti. Dedi ki: Şibl, İbn Ebî Necîh’ten, o da Mücâhid’den rivayet etti: “Düşman topluluğunu takip etmekte gevşeklik göstermeyin.” Mücâhid dedi ki: Zayıflık göstermeyin.
Müsennâ bana rivayet etti. Dedi ki: İshak bize rivayet etti. Dedi ki: Abdullah b. Ebî Ca‘fer, babasından, o da Rebî‘den rivayet etti: “Gevşeklik göstermeyin.” Yani zayıflık göstermeyin.
Yûnus bana rivayet etti. Dedi ki: İbn Vehb bize haber verdi. Dedi ki: İbn Zeyd, “Düşman topluluğunu takip etmekte gevşeklik göstermeyin” ayeti hakkında şöyle dedi: Onların peşine düşmekten geri durmayın. “Eğer siz acı çekiyorsanız” yani savaştan dolayı acı çekiyorsanız, “onlar da sizin acı çektiğiniz gibi acı çekiyorlar.” Bu, henüz yaralar onlara ulaşmadan önce söylenmiştir. Eğer siz savaştan hoşlanmıyor ve bundan dolayı acı duyuyorsanız, onlar da sizin duyduğunuz gibi acı duymaktadırlar. “Siz Allah’tan, onların ummadığı şeyi umuyorsunuz.” Bu sebeple savaş alanında onların peşine düşmekten gevşeklik göstermeyin.
Müsennâ bana rivayet etti. Dedi ki: Abdullah b. Sâlih bize rivayet etti. Dedi ki: Muâviye bana, Ali’den, o da İbn Abbas’tan rivayet etti. İbn Abbas, “Eğer siz acı çekiyorsanız” sözü hakkında şöyle dedi: Yani acı duyuyorsanız.
Kāsım bize rivayet etti. Dedi ki: Hüseyin bize rivayet etti. Dedi ki: Haccâc bana, İbn Cüreyc’den rivayet etti. İbn Cüreyc şöyle dedi: “Eğer siz acı çekiyorsanız” yani onlardan size ulaşan şeyler sebebiyle acı duyuyorsanız, onlar da sizin acı duyduğunuz gibi acı duymaktadırlar. “Siz umuyorsunuz…” Yani size ulaşan sıkıntılar karşılığında sevap umuyorsunuz; “onların ummadığı şeyi.”
Müsennâ bana rivayet etti. Dedi ki: İshak bize rivayet etti. Dedi ki: Hafs b. Ömer bize rivayet etti. Dedi ki: Hakem b. Ebân, İkrime’den, o da İbn Abbas’tan rivayet etti:
Uhud savaşı gerçekleşip Müslümanların başına gelenler geldikten sonra Peygamber dağa çıktı. Bunun üzerine Ebû Süfyân gelip şöyle dedi: “Ey Muhammed! Yara yaraya karşılıktır. Savaş nöbetleşedir; bir gün bizim, bir gün sizin!” Resûlullah ashabına: “Ona cevap verin!” buyurdu. Onlar da şöyle dediler: “Eşit değiliz; bizim ölülerimiz cennette, sizin ölüleriniz ateştedir.” Bunun üzerine Ebû Süfyân: “Bizim Uzzâ’mız var, sizin Uzzâ’nız yok.” dedi. Resûlullah: “Ona deyin ki: Allah bizim mevlamızdır, sizin mevlanız yoktur.” buyurdu. Ebû Süfyân: “Yüce ol Hubel! Yüce ol Hubel!” dedi. Resûlullah: “Ona deyin ki: Allah daha yüce ve daha uludur.” buyurdu. Bunun üzerine Ebû Süfyân: “Bizimle sizin buluşma yerimiz Bedr-i Suğrâ olsun.” dedi.
Müslümanlar yaraları olduğu halde geceyi geçirdiler. İkrime dedi ki: Bu olay hakkında şu ayet nazil olmuştur: “Eğer size bir yara dokunmuşsa, o topluluğa da benzeri bir yara dokunmuştur. İşte o günleri insanlar arasında döndürür dururuz.” (Âl-i İmrân 140)
Yine onlar hakkında şu ayet de nazil olmuştur:
“Eğer siz acı çekiyorsanız, onlar da sizin acı çektiğiniz gibi acı çekiyorlar. Üstelik siz Allah’tan, onların ummadığı şeyi umuyorsunuz. Allah her şeyi bilendir, hikmet sahibidir.”
Yahyâ b. Ebî Tâlib bana rivayet etti. Dedi ki: Yezîd bize haber verdi. Dedi ki: Cüveybir, Dahhâk’tan rivayet etti. Dahhâk, “Eğer siz acı çekiyorsanız, onlar da sizin acı çektiğiniz gibi acı çekiyorlar” ayeti hakkında şöyle dedi: Onlar da sizin acı çektiğiniz gibi acı çekerler.
Bazı âlimlerin, “Siz Allah’tan, onların ummadığı şeyi umuyorsunuz” ifadesini, “Siz Allah’tan, onların korkmadığı şeyi korkuyorsunuz” şeklinde yorumladıklarını daha önce zikretmiştik. Bu yorumu, Allah’ın şu sözüne dayandırmışlardır: “İman edenlere söyle: Allah’ın günlerini ummayanları bağışlasınlar.” (Câsiye 14) Yani Allah’ın günlerinden korkmayanları.
Fakat Arap dilinde “ummak” anlamındaki recâ kelimesinin “korkmak” anlamında kullanılması, öncesinde bir olumsuzluk bulunmadıkça bilinen bir kullanım değildir. Nitekim Allah şöyle buyurmuştur: “Size ne oluyor da Allah için bir vakar ummuyorsunuz?” (Nûh 13) Yani Allah’ın büyüklüğünden korkmuyorsunuz.
Hüzeyl kabilesinden bir şair şöyle demiştir:
“Karşı koyanla karşılaştığın zaman,
Yedi kişiyle mi yoksa bir kişiyle mi karşılaştığını umma.”
Ebû Züeyb de şöyle demiştir:
“Arı onu soktuğunda onun sokmasından çekinmez,
Kovandaki kalabalık arılara karşı da gider.”
Bize ulaştığına göre bu, Hicaz halkının lehçesidir. Onlar bunu “aldırmam, önemsemem” anlamında kullanırlar.
“Allah her şeyi bilendir, hikmet sahibidir” ayetinin tefsiri şöyledir:
Yüce Allah bununla, yaratılmışların maslahatlarını daima bilen, yönetim ve takdirinde hikmet sahibi olanın kendisi olduğunu bildirmektedir. Ey müminler! Allah’ın sizin maslahatlarınızı bilmesinin bir sonucu olarak, düşmanınızla karşı karşıya bulunduğunuz sırada namaz vaktiniz geldiğinde ve üzerinizde Allah’ın bir farzı bulunduğunda, hem Allah’ın farzını yerine getirmenizi hem de düşmanınızdan korunmanızı sağlayacak yolu size öğretmiştir. Yine O’nun hikmetinin bir sonucu olarak, sizi güçlendirecek ve düşmanınızın tuzağını zayıflatacak olan şeyi size göstermiştir.
Hz.Ateist Tefsiri
Henüz eklenmedi…