Kız Çocukları ve Oğlun Kızları

İlim ehlinin icmasına göre iki kız çocuğunun mirası, üçte ikilik paydır, ancak bundan başka İbn Abbas’tan gelen kural dışı (şaz) bir rivayet de yer almaktadır.
el-Muvaffak der ki: Genel olarak bu hüküm çerçevesinde icma söz konusudur ve konu hakkında zikrettiğimiz tüm deliller bu minvalde gelmiştir. Onun için, hangisi olursa olsun bu deliller, bizim aleyhimize gelmemektedir.
İlim ehli, asıl olan kızların üçte ikilik payı tamamlamış olmaları halinde -onlara karşı olmadıkları yahut asabe olarak zikretme bakımından onlardan daha altta bulunmadıkları sürece- oğlun kızlarının düşmüş olacağı hususunda icma etmişlerdir. Çünkü Yüce Allah, çocuklar bayan oldukları vakit -az da olsalar, çok da olsalar- onlara miras olarak üçte ikilik payı farz kılmıştır. Zira onlar, bayan/kız çocuklar olma hükmünden çıkmış değildir. Kuşkusuz asıl olan bir çocuktan dolayı üçte ikilik pay gidecek olursa, bu durumda diğer kızlara bir şey kalmaz. Eğer oğlun kız çocuklarının oğlu kendi derecelerinde, kardeşleri yahut amca oğlu veyahut da kalanı noktasında asabe olarak birisini indirmiş olursa, bu takdirde onlar hakkında, erkek çocuğa, kadının payının iki mislini verir. Bu, ilim ehlinin genelinin görüşünü oluşturmaktadır. Çünkü Yüce Allah buyurur ki: “Allah size, çocuklarınız hakkında, erkeğe, kadının payının iki misli (miras vermenizi) emreder.” (Nisa Suresi: 11). İşte onlar da bu ayetteki genel lafzın hükmüne dahil olurlar, buna dair delil ise kız çocukların olmaması halinde onları içermiş olduğudur. Bunu, İbn Mesud ve ona uyanlar dışında diğer fakihler söylemiştir. Çünkü İbn Mesud, miras konusunda altı kadar meselede sahabe’ye muhalefet etmiştir, bu da bunlardan birisini oluşturmaktadır. Zira o, kız kardeşlere olmaksızın payın kalanını erkeklere vermiştir. Bu, aynı zamanda Ebu Sevr’in de kavlidir. Çünkü kız kardeşlerin buradaki miras durumu, çocuklardan olan bayanların mirasına üçte ikilik paydan daha fazla verilmesine zemin hazırlamaktadır.
Bir defa bunun, mirası hak etme konusunda olduğu yönünde cevap verilmiştir. Ama burada ise asabe şekliyle buna hak sahibi olmuşlardır. Bu durumda asıl evlatlarla, erkek ve kız kardeşlerle bu muteber sayılır. Sonra ise bir erkek çocuk ve altı kız çocuğun arkadan gelişiyle zikrettikleri şey iptal olur. Çünkü bu kız çocukları, malın dörtte üçlük payını alırlar, sayı olarak onlar arttıkça (bu maldaki) hak edişleri de artış göstermektedir.
Tek kız çocuğa payın yarısı verilir. Bu noktada, İslam alimleri arasında bir anlaşmazlık yoktur. Eğer kız çocuğun yanında oğul evladın kızı yahut kız evladın kızları da varsa, o zaman kıza payın yarısı, oğlun kızlarına ise -sayı bir olsun yahut bundan fazla olsun- üçte ikiyi tamamlaması için altıda bir pay vardır. Bu, yine ilim adamları arasında icma’ya varılmış bir konudur.
Oğlun, kız çocuklarının yanında bulunan erkek evlatlarının ve oğlun kız evlatlarının hükmü, asıl sayılan kızların yanındaki oğlun kız evlatlarının
hükmüyle aynı hükme tabiidir.