İşte böylece onları insanlara buldurduk ki Allah’ın vaadinin gerçek olduğunu ve kıyametin geleceğinde hiçbir şüphe bulunmadığını bilsinler. O sırada insanlar onların durumu hakkında kendi aralarında tartışıyorlardı. Bazıları, Onların üzerine bir bina yapın. Rableri onların durumunu daha iyi bilir dedi. Onların işi hakkında üstün gelenler ise, Biz onların üzerine mutlaka bir mescit yapacağız dediler.
Okunuşu ve Kelime Anlamı
Ve-kezâlike (ve böylece) a‘sernâ (haberdar ettik) aleyhim (onlardan) li-ya‘lemû (bilmeleri için) enne (şüphesiz) va‘dallâhi (Allah’ın vaadi) hakkun (gerçektir) ve-enne (ve şüphesiz) es-sâ‘ate (kıyamet) lâ raybe (şüphe yoktur) fîhâ (onda) iz (hani) yetenâze‘ûne (tartışıyorlardı) beynehum (kendi aralarında) emrahum (onların durumunu) fe-kâlû (ve dediler) ibnû (yapın) aleyhim (onların üzerine) bunyânen (bir bina) rabbuhum (Rableri) a‘lemu (daha iyi bilir) bihim (onları) kâle (dedi) ellezîne (kimseler ki) galebû (üstün geldiler) alâ emrihim (onların işinde) le-nettehizenne (elbette edineceğiz) aleyhim (onların üzerine) mescidâ (bir mescit).
Mukatil Tefsiri
Böylece onları insanlara gösterdik. Bunun amacı, yeniden dirilişi inkâr edenlerin ve yalanlayanların gençleri gördüklerinde Allah’ın yeniden diriliş vaadinin gerçek olduğunu ve mutlaka gerçekleşeceğini bilmeleriydi. Kıyametin de mutlaka kopacağını ve onun gerçekleşmesinde hiçbir şüphe bulunmadığını anlamaları içindi. İnsanlar gençlerin durumuyla ilgili kendi aralarında anlaşmazlığa düştüler. Onlarla ne yapacaklarını tartıştılar. Bazıları üzerlerine bir yapı inşa edelim dedi. Diğerleri ise müminlerdi. Onların durumunda sözü geçenler, üzerlerine mutlaka bir mescit yapacağız dediler. Böylece mağaranın girişine bir mescit inşa ettiler.
Taberi Tefsiri
Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Biz onları uzun süren uykularından, uykuya daldıkları zamanki hâlleriyle uyandırdık. Böylece birbirlerine sorular soracak, Allah’ın büyük kudretini daha iyi kavrayacak ve Allah’ın dostlarını nasıl güzel bir şekilde koruduğunu daha iyi anlayacaklardı. İşte onları insanlara buldurmamız da bunun gibidir.
İşte böylece onları insanlara buldurduk ifadesiyle Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Ölüleri diriltmeye ve çürüyüp yok olduktan sonra yarattığı kullarının bedenlerini, canlarını aldığı günkü hâlleriyle yeniden meydana getirmeye gücümüzün yettiği konusunda şüpheye düşen diğer topluluğun da bu gençlerden haberdar olmasını sağladık. Böylece Allah’ın vaadinin gerçek olduğunu bilsinler ve kıyametin mutlaka geleceğine, bunda hiçbir şüphe bulunmadığına kesin olarak inansınlar.
Tefsir âlimleri de bu konuda bizim söylediğimize benzer açıklamalarda bulunmuşlardır.
Bu görüşü aktaran rivayet şöyledir:
Bişr bize anlattı; Yezîd’den, o Saîd’den, o da Katâde’den aktararak, İşte böylece onları insanlara buldurduk ifadesi hakkında şöyle dediğini bildirdi: Onların durumunu insanlara gösterdik ki bu haberi yalanlayanlar Allah’ın vaadinin gerçek olduğunu ve kıyametin geleceğinde hiçbir şüphe bulunmadığını bilsinler.
O sırada insanlar onların durumu hakkında kendi aralarında tartışıyorlardı ifadesinde kastedilenler, gençlerin varlığından haberdar edilen kimselerdir.
Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Kıyametin kopması ve Allah’ın ölüleri öldükten sonra yeniden diriltmesi konusunda görüş ayrılığına düşen Tîzûsîs’in kavminden bu insanlara mağara arkadaşlarını buldurduk. Onlar, Allah’ın öldürdüğü ve ölümünden sonra kabirde çürütüp yok ettiği kullarını yeniden yaratıp yaratmayacağı konusunda kendi aralarında tartıştıkları sırada, bu gençlerin durumunu öğrenmelerini sağladık.
Onların üzerine bir bina yapın dediler ifadesiyle Yüce Allah, mağara arkadaşlarının varlığından haberdar edilen kimselerin, onların üzerine bir bina yapılmasını istediklerini bildirmektedir.
Rableri onların durumunu daha iyi bilir ifadesi ise gençlerin Rabbi olan Allah’ın, bu gençleri ve onların başından geçenleri herkesten daha iyi bildiği anlamındadır.
Onların işi hakkında üstün gelenler ise, Biz onların üzerine mutlaka bir mescit yapacağız dediler ifadesiyle Yüce Allah, mağara arkadaşları hakkında söz sahibi olan ve görüşleri üstün gelen topluluğun, onların üzerine mutlaka bir mescit yapacaklarını söylediklerini bildirmektedir.
Bu sözü söyleyenlerin kimler olduğu konusunda görüş ayrılığına düşülmüştür. Bunlar Müslüman olan topluluk muydu, yoksa inkârcılar mıydı?
Bu konudaki rivayetlerin bir kısmını daha önce zikretmiştik. Henüz zikretmediklerimizi de burada aktaracağız.
Muhammed b. Sa‘d bana anlattı; babasından, o amcasından, o babasından, o da kendi babası aracılığıyla İbn Abbas’tan aktararak, Onların işi hakkında üstün gelenler ise, Biz onların üzerine mutlaka bir mescit yapacağız dediler ifadesi hakkında şöyle dediğini bildirdi: Burada kastedilenler, gençlerin düşmanlarıdır.
İbn Humeyd bize anlattı; Seleme’den, o Abdülazîz b. Ebû Revvâd’dan, o da Abdullah b. Ubeyd b. Umeyr’den aktararak şöyle dediğini bildirdi:
Allah, mağara arkadaşlarını bulan kimselere onların bulunduğu yeri belirsiz kıldı. Bu yüzden artık oraya ulaşacak yolu bulamadılar.
Bunun üzerine müşrikler şöyle dediler: Onların üzerine bir bina yapalım. Çünkü onlar atalarımızın çocuklarıdır. Biz de orada Allah’a ibadet edelim.
Müslümanlar ise şöyle dediler: Hayır, onlar üzerinde hak sahibi olmaya biz daha layığız. Çünkü onlar bizdendir. Onların üzerine bir mescit yapalım, orada namaz kılalım ve Allah’a ibadet edelim.
Hz.Ateist Tefsiri
Henüz eklenmedi…