Bir grup arkadaşımız → Sehl b. Ziyâd ve Muhammed b. Yahyâ → Ahmed b. Muhammed; hepsi birlikte → İbn Mahbûb → Ali b. Riâb → Humrân b. A‘yen → Ebû Ca‘fer’den nakletti:
Onu şöyle buyururken işittim:
“İman, kalpte yerleşen, kişiyi Allah Azze ve Celle’ye ulaştıran ve Allah’a itaat ile O’nun emrine teslimiyet şeklindeki amelin doğruladığı şeydir.
İslam ise söz veya fiil olarak ortaya çıkan şeydir. İnsanların bütün fırkalarının üzerinde bulunduğu şey budur. Kanlar bununla korunur, miras hükümleri bununla yürür, nikâh bununla geçerli olur. İnsanlar namaz, zekât, oruç ve hac üzerinde birleşirler. Böylece küfürden çıkarlar ve imana nispet edilirler.
İslam imanı kapsamaz; iman ise İslam’ı kapsar. Bunlar söz ve fiilde birleşirler. Tıpkı Kâbe’nin mescidin içinde olması, fakat mescidin Kâbe’nin içinde olmaması gibi. Aynı şekilde iman İslam’ı kapsar; İslam ise imanı kapsamaz.
Allah Azze ve Celle şöyle buyurmuştur:
‘Bedeviler: İman ettik, dediler. De ki: İman etmediniz; fakat “İslam olduk” deyin. İman henüz kalplerinize girmemiştir.’ (Hucurât 14)
Allah Azze ve Celle’nin sözü sözlerin en doğrusudur.”
Dedim ki:
“Müminin, faziletler, hükümler, hadler ve benzeri şeylerde Müslüman üzerinde bir üstünlüğü var mıdır?”
Buyurdu:
“Hayır. Bu konularda ikisi aynı hüküm üzeredir. Ancak müminin, amellerinde ve Allah Azze ve Celle’ye yakınlaştıkları şeylerde Müslüman üzerinde üstünlüğü vardır.”
Dedim ki:
“Allah Azze ve Celle:
‘Kim bir iyilik getirirse ona onun on katı vardır.’ (En‘âm 160)
buyurmamış mıdır? Sen de onların namaz, zekât, oruç ve hac konusunda müminle birlikte olduklarını söyledin.”
Buyurdu:
“Allah Azze ve Celle’nin:
‘Allah onu kat kat artırır.’ (Bakara 245)
buyurduğunu görmüyor musun?
Müminler, Allah Azze ve Celle’nin her bir iyiliklerini yetmiş kat artırdığı kimselerdir. İşte bu müminin faziletidir. Allah, imanının sağlamlığı ölçüsünde onun iyiliklerini daha birçok kat artırır. Allah müminlere dilediği hayrı yapar.”
Dedim ki:
“İslam’a giren kimse imana da girmiş olmaz mı?”
Buyurdu:
“Hayır. Fakat o imana nispet edilmiş ve küfürden çıkmıştır. Sana imanın İslam üzerindeki üstünlüğünü anlayacağın bir örnek vereceğim.
Bir adamı mescidin içinde görsen, onun Kâbe’nin içinde olduğunu söyleyebilir misin?”
Dedim:
“Hayır, bunu söylemem caiz olmaz.”
Buyurdu:
“Peki bir adamı Kâbe’nin içinde görsen, onun Mescid-i Haram’a girdiğine şahitlik eder miydin?”
Dedim:
“Evet.”
Buyurdu:
“Nasıl?”
Dedim:
“Çünkü Kâbe’ye girmesi, Mescid-i Haram’a girmeden mümkün değildir.”
Buyurdu:
“Doğru söyledin ve güzel cevap verdin.”
Sonra buyurdu:
“İman ve İslam da işte böyledir.”