De ki: “Herkes kendi tarzına göre iş yapar. Rabbiniz, kimin yolca daha doğru olduğunu daha iyi bilir.”
Diyanet Vakfı
De ki: Herkes, kendi mizaç ve meşrebine göre iş yapar. Bu durumda kimin doğru bir yol tuttuğunu Rabbiniz en iyi bilendir.
Kurtubi Tefsiri
De ki: “Herkes kendi tabiatına göre hareket eder. Rabbiniz, kimin daha doğru yolda olduğunu en iyi bilendir.”
Yüce Allah’ın:
“De ki: Herkes kendi tabiatına göre hareket eder” âyetini İbn. Abbas, herkes tarafına, cihetine göre amel eder diye, açıklamıştır. ed-Dahhâk da böyle açıklamıştır. Mücahid, tabiatına göre amel eder, diye açıklamıştır. Yine ondan gelen bir başka rivâyete göre, kendi sınırları çerçevesinde amel eder, demektir. İbn Zeyd, dinine göre amel eder, el-Hasen ve Katade, niyetine göre, Mukâtil , cibilliyetine göre… diye açıklamışlardır. el-Ferrâ” ise, mayasında yer eden yol ve mezhebine göre amel eder, diye açıklamıştır.
Şöyle de denilmiştir: De ki: Herkes kendisine göre ve kendi inancına göre daha güzel ve doğruya daha yakın gördüğü şeye göre amel eder.
“Şâkile (mealde; tabiat)” kelimesinin, şekilden alınma olduğu da söylenmiştir. Meselâ: Sen benim şeklim ve şâkiletim üzere değilsin, denilir. Şair de şöyle demiştir:
“Her kişi kendi fiiline benzer
Kişi ne yaparsa işte onun ehli (yakını) odur (veya; ona ehildir).”
O halde “şek!” benzer, misli ve denk demektir. Nitekim yüce Allah’ın: “(……..): O türden başka çeşit çeşit daha vardır” (Sâd, 38/58) âyeti da buna benzemektedir. “Şikl” ise, heyet demektir. Mesela, sikli güzel cariye, denilir.
Bütün bu açıklamalar, birbirine yakındır. Âyetin anlamı şudur: Herkes, kendi aslına ve alışageldiği ahlâkına uygun düşeni yapar. Bu âyet, kâfirler için bir yergi, mü’minler için de övgüdür. Bu âyet-i kerîme ile bir önceki âyet-i kerîme, el-Velid b. el-Muğire hakkında inmişlerdir. Bunu el-Mehdevi nakletmektedir.
“Rabbiniz, kimin daha doğru yolda olduğunu en iyi bilendir.” Muinini, kâfiri ve bunlardan her birisinin ne ile karşı karşıya kalacağını en iyi O bilir.
“Kimin daha doğru yolda olduğunu” duasının daha çabuk kabul edildiğini… anlamında olduğu da söylenmiştir; dininin daha güzel olduğu… anlamındadır, diye de açıklanmıştır.
Nakledildiğine göre ashab-ı kiram -Allah hepsinden razı olsun- Kur’ân-ı Kerîmi müzakere ettiler. Ebû Bekir es-Sıddik (radıyallahü anh) şöyle dedi: Ben, Kur’ân-ı Kerîmi başından sonuna kadar okudum. Orada şanı yüce ve mübarek Allah’ın:
“De ki: Herkes kendi tabiatına göre hareket eder” âyetinden daha güzel ve daha ümit verici bir âyet göremedim. Çünkü kula yakışan, onun tabiatına uygun olan isyandan başka birşey değildir. Rabbe yakışan da günahları mağfiret etmekten başkası olamaz. Ömer b. el-Hattâb (radıyallahü anh) da dedi ki: Ben de Kur’ânı başından sonuna okudum. Orada yüce Allah’ın:
“Rahmân ve Rahîm Allah’ın İsmi ile, Hâ, Mim. Kitabın indirilmesi hükmünde galip, en iyi bilen Allah’dandır. O, günahları bağışlayan, tevbeleri kabul eden, azâbı çetin ve nimeti pek bol olandır” (el-Mu’min, 40/1-3) âyetinden daha güzel ve umut verici bir âyet göremedim. Çünkü burada, günahların bağışlanmasını tevbenin kabulünden önce zikretmektedir. Bu da mü’minlere bir işarettir. Osman b. Affan (radıyallahü anh) da şöyle dedi: Ben de Kur’ânın tamamını başından sonuna kadar okudum. Yüce Allah’ın:
“Kullarıma haber ver ki: Ben, gerçekten Ben Gafûr ve Rahîmim” (el-Hicr, 15/49) âyetinden daha güzel ve daha ümit verici bir âyet görmedim. Ali b. Ebî Tâlib (radıyallahü anh) da şöyle dedi: Ben de Kur’ân-ı Kerîmi başından sonuna kadar okudum. Yüce Allahın:
“De ki: Ey nefisleri aleyhine ileri giden kullarım! Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin. Çünkü Allah, bütün günahları mağfiret eden Muhakkak O, çok çok mağfiret edendir, rahmet edendir” (ez-Zümer, 39/53) âyetinden daha güzel ve daha umut verici bir âyet göremedim.
Derim ki: Ben de Kur’ân-ı Kerîmi başından sonuna kadar okudum. Yüce Allah’ın:
“îman edenler ve imanlarına da zulüm karıştırmayanlara gelince, işte onlaradır güvenlik ve onlardır hidâyete ermiş olanlar” (el-En’âm, 6/82) âyetinden daha güzel ve daha umut verici bir âyet göremedim.