İnsana nimet verdiğimizde yüz çevirir, yan döner. Ona bir kötülük dokunduğunda ise ümitsiz olur.
Diyanet Vakfı
İnsana nimet verdiğimiz zaman (bizden) yüz çevirip yan çizer; ona bir de zarar ziyan dokunacak olsa iyice karamsarlığa düşer.
Kurtubi Tefsiri
İnsana nimet verdiğimiz zaman yüzçevirir ve yan çizer. Ona kötülük dokunduğu zaman ise, pek ümitsiz olur.
“İnsana nimet verdiğimiz zaman yüzçevirir ve yan çizer.” Yani, şu Kur’ân-ı Kerîm’in, ziyanlarım artırdığı kimselerin nitelikleri, Allah’ın âyetleri üzerinde gereği gibi düşünmekten yüzçevirmek ve O’nun nimetlerine karsa nankörlük etmekten ibarettir.
Denildiğine göre bu âyet-i kerîme, el-Velid b. Muğire hakkında inmiştir.
“Yan çizer” âyeti, büyüklük taslayıp uzaklaşır, anlamındadır. “(……..): Yan çizdi, uzaklaştı” fiilinin maklûbu: İkinci ve üçüncü harflerinin yer değiştirmiş şekli: (……..) da aynı anlamdadır. Yani, böyle bir kimse, Allah’ın haklarını yerine getirmekten uzaklaşır. “(……..): O şey uzaklaştı” demektir.
(……..) ile, (……..) aynı anlamda olmak üzere, “ondan uzaklaştım” demektir. “(……..): Ben onu uzaklaştırdım, o da uzaklaştı” demektir. “(……..):
Birbirlerinden uzaklaştılar” “(……..): Uzak yer” anlamındadır. en-Nâbiğa da der ki:
“Şüphesiz ki sen, beni nasıl olsa yetişecek olan geceye benzersin
Her ne kadar senden uzak kaldığım yerin oldukça uzak olduğunu
sansam dahi.”
İbn Zekvânin rivâyetine göre İbn Amir, -bu kelimeyi- (……..) şeklinde ve hemzeyi son harf olmak üzere okumuştur ki, bu da; (……..) den kalbedilmiş demektir. Nitekim; (……..) ile “(……..): Gördü” denilmesi gibi.
Bu okuyuşun kalkmak ve doğrulmak demek olan; (……..) den geldiği de söylenmiştir. Aynı şekilde düşmeye de, oturmaya da; (……..) denilir. O halde bu zıt anlamlı kelimelerdendir. Yine bu kelime; (……..) şeklinde, “nûn” harfi üstün ve hemzesi esreli olarak da okunmuştur. Ancak, çoğunluk (……..) şeklinde; “(……..): Gördü” vezninde okumuştur.
“Ona kötülük dokunduğu zaman ise pek ümitsiz olur.” Yani fakirlik, hastalık, sefalet gibi bir sıkıntı ile karşı karşıya kalırsa, ümidini büsbütün keser. Çünkü Allah’ın lütfüna itimadı, güveni yoktur.