Az kalsın, seni yeryüzünden çıkarmak için tedirgin ediyorlardı. O zaman senin ardından orada pek kalamazlardı.
Diyanet Vakfı
Yine onlar, seni yurdundan çıkarmak için nerdeyse dünyayı başına dar getirecekler. O takdirde, senin ardından kendileri de fazla kalamazlar.
Kurtubi Tefsiri
Yakında seni bu yerden çıkarmak için mutlaka rahatsız edecekler. O takdirde kendileri de senin ardından ancak pek az kalacaklardır.
Bu âyet-i kerimenin, -sûrenin baştaraflarında geçtiği üzere- Medine’de indiği söylenmiştir. İbn Abbâs şöyle demektedir: Yahudiler, Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem)’ın Medine’de kalışını kıskandılar ve şöyle dediler: Peygamberler, peygamberlikle Şam’da görevlendirilmişlerdir. Eğer sen gerçek bir peygamber isen haydi oraya git. Çünkü sen oraya gidecek olursan, o takdirde biz seni tasdik eder, sana îman ederiz. Hazret-i Peygamber, onların İslâm’a girmelerini arzu ettiğinden dolayı, içinden böyle bir şeyi yapmak istedi. Ve Medine’den bir merhalelik mesafe uzaklaştı, bunun üzerine Allah teâlâ bu âyet-i kerimeyi indirdi.
Abdurrahman b. Ğanm da şöyle demektedir: Resûlüllah (sallallahü aleyhi ve sellem), Tebuk gazvesine, yalnızca Şam üzerine yürümek kastıyla yola çıktı. Tebuk’e varıp orada konakladığında yüce Allah’ın:
“Yakında seni bu yerden çıkarmak için mutlaka rahatsız edecekler” âyeti -surenin nüzulü tamamlandıktan sonra- indi. Ve o da geri dönmeyi emretti.
Bu âyetin Mekke’de indiği de söylenmiştir. Mücahid ve Katade derler ki: Âyet-i kerîme, Mekkelilerin Hazret-i Peygamberi çıkartmayı kararlaştırmaları hakkında inmiştir. Eğer onu Mekke’den çıkartmış olsalardı onlara mühlet verilmezdi. Ama Allah ona hicret etme emrini verdi, o da Mekke’den çıktı. Bu açıklama daha sahihtir. Çünkü sûre Mekke’de inmiştir. Diğer taraftan, bundan önceki âyetler da Mekkehlerin durumunu haber vermektedir, yahudilerden herhangi bir şekilde söz edilmemektedir.
Yüce Allah’ın:
“Bu yerden” âyeti ile de Mekke arazisi ve toprakları kast edilmektedir. Nitekim yüce Allah’ın:
“Ben bu yerden asla ayrılmayacağım” (Yusuf, 12/80) âyetinde kastedilen Mısır’dır. Buna delil de yüce Allah’ın şu âyetidir:
“Seni çıkartan ülkenden daha güçlü nice ülke vardı.” (Muhammed, 47/13) Bununla da kastedilen Mekke’dir. Yani, oranın ahalisi onu çıkarmak istemişlerdi. İşte bundan dolayı “seni çıkartan” âyeti ile çıkartma fiili o ülkeye (ahalisine) izafe edilmiştir.
Bir başka görüşe göre bütün kâfirler, ona karşı birleşmek suretiyle Hazret-i Peygamberi Arap topraklarından çabucak çıkartmak istediler. Allah onu korudu. Eğer onu Arap topraklarından çıkartmış olsalardı, onlara hiç bir şekilde mühlet verilmeyecekti. İşte yüce Allah’ın:
“O takdirde kendileri de senin ardından ancak pek az kalacaklardı.” âyetinin anlamı da budur.
Atâ b. Ebi Rebâh; “(……..) Kalacaklar” âyetini, “(……..): Bırakılacaklar” şeklinde şeddeli “be” ile okumuştur. Nâfi’, İbn Kesîr, Ebû Bekr ve Ebû Amr; “(……..): Senden sonra” diye okumuşlardır. İbn Âmir, Hafs, Hamza ve el-Kisaî ise; (……..) diye okumuşlardır, Ebû Hatim de yüce Allah’ın: ” (……..): Allah’ın Rasûlüne muhalefet için geri kalanlar, oturmalarına sevindiler” (et-Tevbe, 9/81) âyetini nazar-ı itibara alarak bu okuyuşu tercih etmiştir. Bu da senden sonra, senin ardından, demektir. Şair de şöyle demektedir:
“Onların ardından o diyar boş kaldı sanki
Aralarında hasır ören kadınlar hasır sermiş gibidir.”
el-Maverdî; ” (……..): Serenler sermiştir” diye nakletmektedir.
(……..) okuyuşunun (ki Nâfi’, İbn Kesîr ve diğerlerinin okuyuşudur), “senden sonra” anlamında olduğu; (……..); okuyuşunun” sana muhalefet” anlamında olduğu da söylenmiştir ki, bunu da İbnu’l-Enbârî nakletmiştir.
“Ancak pek az” âyeti ile ilgili iki türlü açıklamada bulunulmuştur. Birincisine göre onların, Hazret-i Peygamberden sonra kaldıkları süre, onu Mekke’den çıkardıkları süre ile Bedir günü arasındaki süredir. Bu ise, burada sözü edilen kimselerin Kureyşliler olduğunu söyleyenlerin görüşüdür. İkinci görüşe göre ise bu süre, Kurayzaoğullarının öldürülmesi ile Nadîroğullarının sürülmesi arasındaki süredir. Bu da âyette kastedilenlerin yahudiler olduğunu söyleyenlerin görüşüdür.