Andolsun, insanı kuru ve ses veren bir balçıktan, değişip kokmuş kara bir çamurdan yarattık.
Okunuşu ve Kelime Anlamı
Ve-le-kad (andolsun) halaknâ (yarattık) l-insâne (insanı) min (-den) salsâlin (kuru balçıktan) min (-den) hamein (kara balçıktan) mesnûn (şekillendirilmiş/değişmiş).
Mukatil Tefsiri
Buradaki insan ile Âdem kastedilmektedir. Ubeydullah bize rivayet etti ve dedi ki: Bana babam rivayet etti, o dedi ki: Bana Hüzeyl, Mukatil’den; Dahhâk da İbn Abbas’tan rivayet etti: Kuru, ses veren balçık, iyi çamurdur; yani suyu çekilip gittiğinde çatlayan, hareket ettirildiğinde ise ses çıkaran çamurdur. Kara balçık ifadesi siyah çamur anlamındadır; şekillenmiş ifadesi ise kokmuş anlamındadır. Böylece toprak önce ıslaktı, ardından siyah ve kokmuş bir hâle geldi.
Taberi Tefsiri
Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Andolsun, insanı, yani Âdem’i kuru ve ses veren bir balçıktan yarattık. Tevil ehli bu balçığın anlamı konusunda ihtilaf etmiştir. Bazıları bunun, ateş görmemiş kuru çamur olduğunu söylemiştir; ona vurulduğunda ses çıkarır ve ondan çınlayan bir ses işitilir. Bunu söyleyenlerden biri hakkında İbn Beşşâr bize rivayet etti ve dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd ile Abdurrahman b. Mehdî rivayet ettiler, onlar dediler ki: Bize Süfyân, A‘meş’ten, o Müslim el-Batîn’den, o Saîd b. Cübeyr’den, o da İbn Abbas’tan rivayet etti. İbn Abbas şöyle dedi: Âdem kuru ve ses veren balçıktan, kara çamurdan ve yapışkan çamurdan yaratıldı. Yapışkan çamur, iyi ve birbirine tutunan çamurdur; kara çamur, siyahlaşmış çamurdur; kuru ve ses veren balçık ise inceltilmiş topraktır. İnsana insan denilmesinin sebebi ise kendisine bir ahit verilmişken onu unutmuş olmasıdır. Bişr bize rivayet etti ve dedi ki: Bize Yezîd rivayet etti, o dedi ki: Bize Saîd, Katâde’den rivayet etti. Katâde, Andolsun, insanı kuru ve ses veren bir balçıktan yarattık, sözü hakkında: Kuru ve ses veren balçık, kendisine vurulduğunda ses çıkaran kuru topraktır, dedi. Muhammed b. Abdüla‘lâ bize rivayet etti ve dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma‘mer’den, o da Katâde’den rivayet etti. Katâde, Kuru ve ses veren bir balçıktan, değişip kokmuş kara bir çamurdan, sözü hakkında: Kuru ve ses veren balçık, kendisinden ses işitilen kuru çamurdur, dedi. İbn Vekî bize rivayet etti ve dedi ki: Bize Humeyd b. Abdurrahman, Hasan b. Sâlih’ten, o Müslim’den, o Mücâhid’den, o da İbn Abbas’tan rivayet etti. İbn Abbas, Kuru ve ses veren bir balçıktan, sözü hakkında şöyle dedi: Bu, suyun temiz ve güzel bir toprağın üzerine düşmesi, sonra oradan çekilip gitmesi, toprağın çatlaması ve ardından ince çömlek parçaları gibi bir hâle gelmesidir. İbn Vekî bize rivayet etti ve dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd, Süfyân’dan, o A‘meş’ten, o Müslim’den, o Saîd b. Cübeyr’den, o da İbn Abbas’tan rivayet etti. İbn Abbas şöyle dedi: İnsan üç şeyden yaratıldı: Yapışkan çamurdan, kuru ve ses veren balçıktan ve değişip kokmuş kara çamurdan. Yapışkan çamur, birbirine yapışan iyi çamurdur; kuru ve ses veren balçık, çömlek yapılan inceltilmiş çamurdur; değişip kokmuş olan ise içinde kara balçık bulunan çamurdur. Muhammed b. Sa‘d bana rivayet etti ve dedi ki: Bana babam rivayet etti, o dedi ki: Bana amcam rivayet etti, o dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbas’tan Yüce Allah’ın, Andolsun, insanı kuru ve ses veren bir balçıktan, değişip kokmuş kara bir çamurdan yarattık, sözü hakkında rivayet etti. İbn Abbas: Bu, kuruduktan sonra ıslatılan kuru topraktır, dedi. Müsenna bana rivayet etti ve dedi ki: Bize İshak rivayet etti, o dedi ki: Bize Abdullah, Verkâ’dan, o Müslim’den, o da Mücâhid’den rivayet etti. Mücâhid şöyle dedi: Kuru ve ses veren balçık, güzel çamurdan olup kendisine vurulduğunda çömlek gibi ses çıkaran şeydir. Bana Hüseyin’den rivayet edildi; o şöyle dedi: Ebû Muâz’ın şöyle dediğini işittim: Bize Ubeyd rivayet etti, o dedi ki: Dahhâk’ın şöyle dediğini işittim: Kuru ve ses veren balçık, içine kum karışmış sert çamurdur. Müsenna bana rivayet etti ve dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe rivayet etti, o dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh’ten, o da Mücâhid’den rivayet etti. Mücâhid, Kuru ve ses veren bir balçıktan, sözü hakkında: Kuru topraktır, dedi. Bazıları ise kuru ve ses veren balçığın kokmuş çamur anlamına geldiğini söylemiştir. Görünüşe göre onlar bu kelimeyi, et koktu ve kokuştu denildiğinde kullanılan kökten kabul etmişlerdir; Arapçada bu anlam için iki farklı fiil kalıbı kullanılmaktadır. Bunu söyleyenlerden biri hakkında Muhammed b. Amr bana rivayet etti ve dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet etti, o dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh’ten rivayet etti. Hâris de bana rivayet etti ve dedi ki: Bize Hasan rivayet etti, o dedi ki: Bize Verkâ rivayet etti. Hasan da bize rivayet etti ve dedi ki: Bize Şebâbe rivayet etti, o dedi ki: Bize Verkâ rivayet etti. Müsenna da bana rivayet etti ve dedi ki: Bize İshak rivayet etti, o dedi ki: Bize Abdullah, Verkâ’dan, o da İbn Ebî Necîh’ten, o da Mücâhid’den rivayet etti. Mücâhid, Kuru ve ses veren balçıktan, sözü hakkında: Kokmuş olan demektir, dedi.
Bana göre ayetin tevilinde doğruya en yakın olan, burada kuru ve ses veren balçıkla çınlayan ve kendisinden ses çıkan çamurun kastedildiğini söyleyen görüştür. Çünkü Yüce Allah onu başka bir yerde, İnsanı çömlek gibi kuru bir balçıktan yarattı, diye nitelemiştir (Rahmân 14) ve kuruluğu bakımından onu çömleğe benzetmiştir. Eğer buradaki anlam kokmuş çamur olsaydı onu çömleğe benzetmezdi; çünkü çömlek kokmuş değildir ki başka bir şey kokuşmuşluk bakımından ona benzetilsin. Değişip kokmuş kara bir çamurdan sözüne gelince, kara çamur ifadesi siyaha dönüşmüş çamur anlamındadır. Değişip kokmuş sözü ise değişmiş anlamına gelir. Arap dilini bilen âlimler bu kelimenin anlamı konusunda ihtilaf etmişlerdir. Basralı bazı nahiv âlimleri bununla şekillendirilmiş ve yaratılışı tamamlanmış kara çamurun kastedildiğini söylemiştir. Arapların, yüzün biçimi ve sureti anlamında aynı kökten gelen bir ifade kullandıkları nakledilmiştir. Buna göre bir şeyin kalıbı da onun üzerinde bulunduğu biçim ve örnek anlamındadır. Bu görüşe göre kelime, değişip bozulan anlamındaki başka bir kelimeden türemiş değildir; çünkü kökü farklıdır. Basralı başka bir nahiv âlimi ise bunun dökülmüş kara çamur anlamına geldiğini söylemiştir. Ona göre dökülmüş şey bu kelimeyle ifade edilir ve bu kullanım, suyu yüzün veya başka bir şeyin üzerine döktüm denildiğinde kullanılan fiilden gelir. Kûfeli bazı dil âlimleri ise bunun değişmiş anlamına geldiğini söylemiştir. Ona göre kelime, taşı taşa sürttüm anlamındaki ifadeden alınmıştır; yani taşlardan biri diğeri üzerine sürtülür. Bu fiilden çıkan parçaya da aynı kökten bir isim verilir ve bu çıkan şey kokmuş olabilir. Bileği taşına da aynı kökten isim verilmesinin sebebi, demirin onun üzerinde bilenmesidir.
Tevil ehli ise bu konuda bizim söylediğimize benzer açıklamalar yapmıştır. Bunu söyleyenlerden biri hakkında Ubeydullah b. Yûsuf el-Cübeyrî bize rivayet etti ve dedi ki: Bize Muhammed b. Kesîr rivayet etti, o dedi ki: Bize Müslim, Mücâhid’den, o da İbn Abbas’tan Yüce Allah’ın, Değişip kokmuş kara bir çamurdan, sözü hakkında rivayet etti. İbn Abbas: Kara çamur, kokmuş olan çamurdur, dedi. Yahyâ b. İbrahim el-Mes‘ûdî bana rivayet etti ve dedi ki: Bize babam, babasından, o dedesinden, o A‘meş’ten, o Müslim’den, o Saîd b. Cübeyr’den, o da İbn Abbas’tan rivayet etti. İbn Abbas, Değişip kokmuş kara bir çamurdan, sözü hakkında: İyice kokmuş olan çamurdur, dedi. Ebû Küreyb bize rivayet etti ve dedi ki: Bize Osman b. Saîd rivayet etti, o dedi ki: Bize Bişr b. Umâre, Ebû Ravk’tan, o Dahhâk’tan, o da İbn Abbas’tan rivayet etti. İbn Abbas, Değişip kokmuş kara bir çamurdan, sözü hakkında: Kokmuş demektir, dedi. Muhammed b. Sa‘d bana rivayet etti ve dedi ki: Bana babam rivayet etti, o dedi ki: Bana amcam rivayet etti, o dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbas’tan Yüce Allah’ın, Değişip kokmuş kara bir çamurdan, sözü hakkında rivayet etti. İbn Abbas: Bu, ıslak ve kokmuş topraktır; ardından çömlek gibi kuru ve ses veren bir balçık hâline getirildi, dedi. Muhammed b. Amr bana rivayet etti ve dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet etti, o dedi ki: Bize Îsâ rivayet etti. Hâris de bana rivayet etti ve dedi ki: Bize Hasan rivayet etti, o dedi ki: Bize Verkâ rivayet etti. Hasan da bize rivayet etti ve dedi ki: Bize Şebâbe rivayet etti, o dedi ki: Bize Verkâ rivayet etti. İbn Vekî de bize rivayet etti ve dedi ki: Bize Şibl rivayet etti. Bunların hepsi İbn Ebî Necîh’ten, o da Mücâhid’den, Değişip kokmuş kara bir çamurdan, sözü hakkında rivayet ettiler. Mücâhid: Kokmuş demektir, dedi. Kâsım bize rivayet etti ve dedi ki: Bize Hüseyin rivayet etti, o dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc’den, o da Mücâhid’den bunun benzerini rivayet etti. Bişr bize rivayet etti ve dedi ki: Bize Yezîd rivayet etti, o dedi ki: Bize Saîd, Katâde’den rivayet etti. Katâde, Değişip kokmuş kara bir çamurdan, sözü hakkında: Bu kara çamur, değişmiş ve kokmuş olan çamurdur, dedi.
Muhammed b. Abdüla‘lâ bize rivayet etti ve dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma‘mer’den rivayet etti. Ma‘mer, Değişip kokmuş kara bir çamurdan, sözü hakkında: İyice kokmuş, kokmuş bir çamurdur, dedi. Müsenna bana rivayet etti ve dedi ki: Bize Amr b. Avn rivayet etti, o dedi ki: Bize Hüşeym, Cüveybir’den, o da Dahhâk’tan Yüce Allah’ın, Değişip kokmuş kara bir çamurdan, sözü hakkında rivayet etti. Dahhâk: Yapışkan çamurdandır; bu, kumdan oluşan ve birbirine yapışan çamurdur, dedi. Bana Hüseyin’den rivayet edildi; o şöyle dedi: Ebû Muâz’ın şöyle dediğini işittim: Bize Ubeyd b. Süleyman rivayet etti, o dedi ki: Dahhâk’ın, Değişip kokmuş kara bir çamurdan, sözü hakkında: Kara çamur, kokmuş olan çamurdur, dediğini işittim. Bazıları ise bunun ıslak çamur anlamına geldiğini söylemiştir. Bunu söyleyenlerden biri hakkında Müsenna bana rivayet etti ve dedi ki: Bize Abdullah rivayet etti, o dedi ki: Bana Muâviye, Ali’den, o da İbn Abbas’tan Yüce Allah’ın, Değişip kokmuş kara bir çamurdan, sözü hakkında rivayet etti. İbn Abbas: Islak çamurdan demektir, dedi.
Hz.Ateist Tefsiri
Henüz eklenmedi…