İnsanlardan bazıları, Allah hakkında hiçbir bilgi, yol gösterici ve aydınlatıcı kitap olmadan tartışır.
Diyanet Vakfı
8, 9. İnsanlardan bazısı, bir bilgisi, bir rehberi ve (vahye dayanan) aydınlatıcı bir kitabı olmadığı halde, sırf Allah yolundan saptırmak için yanını eğip bükerek (kibir ve azamet içinde) Allah hakkında tartışmaya kalkar. Onun için dünyada bir rezillik vardır; kıyamet gününde ise ona yakıcı azabı tattıracağız.
Kurtubi Tefsiri
İnsanlardan kimisi Allah hakkında bilgisiz, delilsiz ve aydınlatıcı bir kitabı olmaksızın mücadele eder.
“İnsanlardan kimisi Allah hakkında bilgisiz, delilsiz ve aydınlatıcı bir kitabı” önünü aydınlatacak açık, seçik bir delili
“olmaksızın mücadele eder.”
Bu âyeti kerîme en-Nadr b. el-Haris hakkında nazil olmuştur. Ebû Cehil b. Hişam hakkında indiği de söylenmiştir. Bu açıklamayı İbn Abbâs yapmıştır, ancak çoğunluk bunun ilk âyet gibi en-Nadr b. el-Haris hakkında indiğini kabul etmektedir. Her ikisi de aynı kesim hakkındadır, bunun tekrar edilmesi ise bu kesimin yerilmesini mübalağa üslubuyla ileriye götürmektir. Nitekim yerdiğin ve azarladığın bir kimseye; Bu işi sen yaptın, bu İşi sen yaptın diye tekrar tekrar söyleriz.
Buradaki tekrarlamanın herbir âyette fazladan yeni bir sıfat ile nitelendirmiş olması dolayısı ile yapılmış olması da mümkündür. Şöyle denilmiş gibidir: en-Nadr b. el-Haris yüce Allah hakkında bilgisizce tartıştığı gibi, azgın herbir şeytana da uyar. Yine en-Nadr b. el-Haris, yüce Allah hakkında hiçbir bilgiye dayanmadan, belirsiz ve aydınlatıcı bir kitabı da bulunmaksızın mücadele eder. Böylece Allah’ın yolundan saptırmak ister. Bu da şu ifadelerimize benzer; Zeyd bana söver ve Zeyd beni döver. Bu tekrarın faydası ek bir mana ihtiva etmesidir. Bu açıklamayı da el-Kuşeyrî yapmıştır.
Onun hakkında on küsur âyet-i kerîme nazil olmuştur. Birinci âyette kastedilen onun öldükten sonra dirilişi inkâr etmesidir. İkincisinden kasıt ise peygamberliği ve Kur’ân-ı Kerîm’in Allah tarafından indirildiğini inkâr etmesidir.
Bir başka açıklama şöyle yapılmıştır: en-Nadr b. el-Hâris’in söylediği bir söz de meleklerin Allah’ın kızı oldukları şeklinde idi. Bu ise yüce Allah hakkında bir tartışmadır.
“Kimisi” ifadesi mübtedâ olarak ref mahallindedir. Haberi ise (önceden geçen): “İnsanlardan” ifadesidir.