Onlar cinleri Allah’a ortaklar yaptılar; hâlbuki onları O yaratmıştır. Bilgisizce O’na oğullar ve kızlar uydurdular. O, onların nitelediklerinden münezzehtir ve yücedir.
Okunuşu ve Kelime Anlamı
Ve cealu lillahi şurekael cinne (cinleri Allah’a ortak koştular) ve halakahum (oysa onları O yarattı) ve haraku lehu benine ve benatin bi gayri ilmin (bilgisizce O’na oğullar ve kızlar uydurdular) subhanehu ve teala amma yesifun (O onların nitelemelerinden münezzeh ve yücedir)
Mukatil Tefsiri
Onlar, yani kendilerini yaratan Allah’a ortaklar nispet ettiler; cinleri, yani melekleri O’na ortak yaptılar. Bunun sebebi şudur: Cüheyne, Benî Seleme, Huzâa ve başkaları, meleklerden “cin” denilen bir topluluğun Rahmân’ın kızları olduğunu söylediler. Allah ise Kendilerini de O yarattığı hâlde buyurdu. O’na oğullar ve kızlar uydurdular; yani zan ve tahminle Allah’a oğullar ve kızlar isnat ettiler, O’nun oğulları ve kızları olduğuna dair hiçbir bilgileri yoktu. Yahudiler Üzeyir Allah’ın oğludur dediler, Hristiyanlar Mesih Allah’ın oğludur dediler, Araplar da melekler Allah’ın kızlarıdır dediler. Allah onların bu iftiralarından Kendini tenzih ederek O münezzehtir buyurdu; ardından Kendini yücelterek ve yücedir, yani onların yalan olarak söyledikleri nitelemelerden yücedir buyurdu.
Taberi Tefsiri
Yüce Allah bununla şunu kastetmektedir: Rablerine başka ilahları ve ortakları denk tutan bu kimseler, cinleri Allah’a ortaklar yaptılar. Nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: Onlar, Allah ile cinler arasında da bir soy bağı uydurdular (Sâffât 158).
“Cinleri” kelimesinin mansup oluşunun iki yönü vardır. Birincisi, “ortaklar” kelimesini açıklayan bir unsur olmasıdır. İkincisi ise sözün anlamının, “Allah’a cinleri ortak yaptılar; hâlbuki onları yaratan O’dur” şeklinde olmasıdır.
Onları O yaratmıştır sözünün kıraatinde ihtilaf edilmiştir. Şehirlerin kıraat âlimleri bunu Onları O yaratmıştır şeklinde okumuştur; bunun anlamı, Allah’ın onları tek başına yaratmış olmasıdır. Yahyâ b. Ya‘mer’den ise farklı bir okuyuş nakledilmiştir. Ahmed b. Yûsuf bana rivayet etti, dedi ki: Kāsım b. Sellâm bize rivayet etti, dedi ki: Haccâc bize Hârûn’dan, o da Ebû Uyeyne’nin azatlısı Vâsıl’dan, o da Yahyâ b. Akīl’den, o da Yahyâ b. Ya‘mer’den rivayet etti. Yahyâ b. Ya‘mer, “cinleri ortaklar yaptılar ve onların yaratması” anlamına gelecek şekilde “ve halkahum” ifadesini lâm harfini sakin okuyarak okumuştur. Bunun anlamı, onların “Cinler, Allah’ın bizi yaratmasında O’na ortaktırlar” demiş olmalarıdır.
Bu iki kıraatten doğruya daha yakın olanı Onları O yaratmıştır şeklindeki okuyuşudur. Çünkü kıraat imamları bunun üzerinde birleşmiştir.
Bilgisizce O’na oğullar ve kızlar uydurdular sözüne gelince, buradaki “uydurdular” kelimesi “asılsız olarak ortaya attılar” anlamındadır. “Falanca, falanca hakkında bir yalan uydurdu” denildiğinde, onun bunu kendisinin ortaya çıkardığı ve iftira ettiği kastedilir.
Tefsir ehli de buna yakın şeyler söylemiştir. Bunu söyleyenlerin zikri şöyledir: Müsennâ bana rivayet etti, dedi ki: Ebû Sâlih bize rivayet etti, dedi ki: Muâviye bana Ali b. Ebî Talha’dan, o da İbn Abbas’tan rivayet etti. İbn Abbas, Cinleri Allah’a ortaklar yaptılar sözü hakkında: Hâlbuki onları Allah yaratmıştır, dedi. Bilgisizce O’na oğullar ve kızlar uydurdular sözü hakkında ise: Asılsız şeyler söylediler, dedi.
Muhammed b. Sa‘d bana rivayet etti, dedi ki: Babam bana rivayet etti, dedi ki: Amcam bana rivayet etti, dedi ki: Babam bana babasından, o da İbn Abbas’tan rivayet etti. İbn Abbas, Bilgisizce O’na oğullar ve kızlar uydurdular sözü hakkında: Bilgisizce O’na oğullar ve kızlar isnat ettiler, dedi.
Muhammed b. Amr bana rivayet etti, dedi ki: Ebû Âsım bize rivayet etti, dedi ki: Îsâ bize İbn Ebî Necîh’ten, o da Mücâhid’den rivayet etti. Mücâhid, Bilgisizce O’na oğullar ve kızlar uydurdular sözü hakkında: Yalan söylediler, dedi.
Müsennâ bana rivayet etti, dedi ki: Ebû Huzeyfe bize rivayet etti, dedi ki: Şibl bize İbn Ebî Necîh’ten, o da Mücâhid’den bunun benzerini rivayet etti.
Bişr bize rivayet etti, dedi ki: Yezîd bize rivayet etti, dedi ki: Saîd bize Katâde’den rivayet etti. Katâde, Cinleri Allah’a ortaklar yaptılar sözü hakkında: Yalan söylediler, dedi. Ardından O, onların nitelediklerinden münezzehtir ve yücedir sözü hakkında: Onların yalanlarından münezzehtir, dedi. Araplar Allah’a kızları nispet ettiler, kendileri için ise arzuladıkları erkek çocukları istediler. Yahudiler de Allah ile cinler arasında bir soy bağı kurdular. Oysa cinler, onların mutlaka huzura getirileceklerini bilmektedirler (Sâffât 158).
Muhammed b. Abdüla‘lâ bize rivayet etti, dedi ki: Muhammed b. Sevr bize Ma‘mer’den, o da Katâde’den rivayet etti. Katâde, Bilgisizce O’na oğullar ve kızlar uydurdular sözü hakkında: O’na oğullar ve kızlar yakıştırdılar, dedi.
Muhammed b. Hüseyin bana rivayet etti, dedi ki: Ahmed b. Mufaddal bize rivayet etti, dedi ki: Esbât bize Süddî’den rivayet etti. Süddî, Bilgisizce O’na oğullar ve kızlar uydurdular sözü hakkında şöyle dedi: O’na oğullar ve kızlar isnat ettiler. Araplar, “Melekler Allah’ın kızlarıdır” dediler; Yahudiler ve Hristiyanlar ise Mesih ve Üzeyir’in Allah’ın oğulları olduğunu söylediler.
Yûnus bana rivayet etti, dedi ki: İbn Vehb bize haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, Bilgisizce O’na oğullar ve kızlar uydurdular sözü hakkında şöyle dedi: “Uydurdular” demek, yalan söylediler demektir. Allah’ın ne oğulları ne de kızları vardır. Hristiyanlar, “Mesih Allah’ın oğludur” dediler; müşrikler de “Melekler Allah’ın kızlarıdır” dediler. Böylece hepsi yalan uydurdular.
“Uydurdular” yani “asılsız olarak ortaya attılar” demektir.
Kāsım bize rivayet etti, dedi ki: Hüseyin bize rivayet etti, dedi ki: Haccâc bana İbn Cüreyc’den rivayet etti. İbn Cüreyc, Cinleri Allah’a ortaklar yaptılar sözü hakkında: Bu, zındıkların sözüdür, dedi. İbn Cüreyc, Uydurdular sözü hakkında Mücâhid’in: Yalan söylediler, dediğini aktardı.
İbn Vekî‘ bize rivayet etti, dedi ki: Ebû Üsâme bize Cüveybir’den, o da Dahhâk’tan rivayet etti. Dahhâk, O’na oğullar ve kızlar uydurdular sözü hakkında: O’nu böyle nitelediler, dedi.
İmrân b. Mûsâ bize rivayet etti, dedi ki: Abdülvâris bize Ebû Amr’dan rivayet etti. O, O’na oğullar ve kızlar uydurdular sözü hakkında: Bunun açıklaması, “yalan söylediler” demektir, dedi.
Buna göre sözün tevili şöyledir: Allah’a ibadetlerinde cinleri O’na ortak yaptılar; hâlbuki onları, hiçbir ortağı, yardımcısı ve destekçisi olmaksızın tek başına yaratan O’dur. O’na oğullar ve kızlar uydurdular; yani söylediklerinin hakikatini bilmeksizin, Allah hakkında yalan yere birtakım oğullar ve kızlar isnat ettiler. Bunu ancak Allah’ı ve O’nun büyüklüğünü bilmemeleri sebebiyle söylediler. Çünkü ilah olan bir varlığın oğulları, kızları veya eşi olması ve yaratmasında O’na ortak olacak bir ortağının bulunması uygun değildir.
O, onların nitelediklerinden münezzehtir ve yücedir sözünün teviline gelince, Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Allah, yaratılmışlarından olan bu cahillerin, cinlerden O’na ortaklar nispet etmeleri ve O’na oğullar ve kızlar uydurmaları şeklindeki nitelemelerinden münezzehtir ve bunların hepsinden yücedir. Böyle şeylerin O’nun sıfatlarından olması uygun değildir. Çünkü bunlar, kendilerinden birleşme yoluyla çocuklar meydana gelen ve zayıflıkları sebebiyle arzularının onları eş edinmeye zorladığı yaratılmışların sıfatlarıdır. Yüce Allah ise aciz değildir ki bir şey O’nu başka bir şeye mecbur bıraksın; zayıf ve muhtaç da değildir ki ihtiyacı O’nu zevkini gidermek için bir eş edinmeye sevk etsin.
“Yüceldi” anlamındaki kelime, yükseklik ve yükselme kökünden gelir.
Katâde’den, Onların nitelediklerinden sözü hakkında “Onların yalanlarından” dediği rivayet edilmiştir. Bişr bize rivayet etti, dedi ki: Yezîd bize rivayet etti, dedi ki: Saîd bize Katâde’den rivayet etti. Katâde, O, onların nitelediklerinden münezzehtir ve yücedir sözü hakkında: Onların yalanlarından münezzehtir, dedi.
Ben Katâde’nin bununla, onların Allah’a oğullar ve kızlar isnat ederek O’nu nitelemelerinde yalan söylediklerini kastettiğini düşünüyorum; yoksa “nitelemek” kelimesinin kendisini “yalan söylemek” anlamına çevirdiğini değil.
Hz.Ateist Tefsiri
Henüz eklenmedi…