Sizi yeryüzünün halifeleri yapan O’dur. Bir kısmınızı diğerinin üzerine derecelerle yükseltti ki size verdiğiyle sizi denesin. Şüphesiz Rabbin cezalandırmada çabuktur. Ve şüphesiz O, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.
Diyanet Vakfı
Sizi yeryüzünün halifeleri kılan, size verdiği (nimetler) hususunda sizi denemek için kiminizi kiminizden derecelerle üstün kılan Odur. Şüphesiz Rabbin, cezası çabuk olandır ve gerçekten O, bağışlayan merhamet edendir.
Kurtubi Tefsiri
O, sizi yeryüzünün halîfeleri yapan ve size verdikleriyle sizi sınamak için, kiminizi kiminizden derecelerle üstün kılandır. Şüphesiz Rabbin, cezası pek çabuk olandır ve muhakkak O, mağfiret ve rahmet edendir.
Yüce Allah’ın:
“O, sizi yer yüzünün halifeleri yapan…dır” âyetinde geçen; kelimesi, “halife” kelimesinin çoğuludur. ‘ın çoğulu olduğu gibi. Geçip giden kimselerden sonra gelen herkes bir halifedir. Yani O, sizleri geçmiş ümmetlere ve önceki nesillere halef kılmıştır, eş-Şemmâlı der ki:
“Ölüm gelip onları buluyor, beni ise bırakıp geçiyor
Ve ben, onların, birinin diğerine devrettiği diyarlarda onların yerine kalıyorum,”
“Kiminizi kiminizden derecelerle üstün kılandır.” Yani, yaratmakta, rızıkta, güç ve kuvvette, verilen geniş imkânlarda,’ lütuf ve İlimde.
“Derecelerle” kelimesi ise, harf-i cerrin düşürülmesiyle nasbedilmiştir. ” Derecelere (yükseltir),” anlamındadır.
” Sizi sınamak için” âyeti ise, “Keylam”ı diye bilinen (ve sonrasında mahzuf bir “key” var sayılan) edat ile nasbedilmiştir.
Sınamak (ibtilâ); denemek demektir. Yani, sonunda sevap veya cezanın sözkonusu olacağı amellerinizi ortaya çıkarmak için (kiminizi kiminize derecelerle Üstün kılandır).
O, her zaman için İlmiyle buna muhtaç olmayandır. Ama O, varlıklıyı zenginliğiyle sınamış, ondan şükretmesini istemiştir. Darlık içinde olanı da fakirlikle sınamış ve ondan da sabretmesini istemiştir.
“Sizi sınamak için” âyetinin, kiminizi kiminizle sınamak için… anlamında olduğu da söylenmiştir. Yüce Allah’ın şu âyetinde olduğu gibi:
“Biz, kiminizi kiminiz için imtihan (sebebi) kıldık.” (el-Furkan, 25/20) İleride açıklaması gelecektir.
Daha sonra yüce Allah:
“Şüphesiz Rabbin” kendisine isyan edenler için “cezası pek çabuk olandır” diye onları tehdit etmektedir.
“Ve muhakkak O” kendisine itaat edenler için de
“mağfiret ve rahmet edendir.”
Şanı yüce Allah, mühlet vermekle vasfedilmiş olmasına rağmen ve cehennem azâbı da âhirette olmakla birlikte “cezası pek çabuk olandır” diye buyurmasının sebebi, gelecek olan her şeyin yakın olmasından dolayıdır. Bu anlamda O’nun cezası pek çabuk gelir. Nitekim yüce Allah bir başka yerde şöyle buyurmaktadır:
“Kıyâmetin işi ise ancak bir göz kırpmak gibidir. Yahut o, daha da yakındır” (en-Nahl, 16/77);
“Onlar, onu uzak görürler, Biz ise onu yakın görüyoruz.” (el-Meâric, 70/6-7)
Aynı şekilde yüce Allah, dünya yurdunda da hakeden kimselere cezası pek çabuk olandır. O takdirde bu âyet, bu yönüyle günah işleyen kimseler için bir sakındırma olmaktadır. Doğrusunu en iyi bilen Allah’tır.