Onlar sadece kitabın gerçekleşmesini mi bekliyorlar? Onun tevilinin gerçekleştiği gün, daha önce onu unutanlar der ki: “Gerçekten Rabbimizin elçileri hakkı getirmişti. Acaba bizim için şefaatçiler var mı ki bize şefaat etsinler? Yahut geri döndürülsek de yaptıklarımızdan başkasını yapsak!” Gerçekten kendilerini hüsrana uğrattılar. Uydurdukları şeyler onlardan kaybolup gitmiştir.
Diyanet Vakfı
(Fakat onlar), Onun tevilinden başka bir şey beklemiyorlar. Tevili geldiği (haber verdiği şeyler ortaya çıktığı) gün, önceden onu unutmuş olanlar derler ki: Doğrusu Rabbimizin elçileri gerçeği getirmişler. Şimdi bizim şefaatçılarımız var mı ki bize şefaat etsinler veya (dünyaya) geri döndürülmemiz mümkün mü ki, yapmış olduğumuz amellerden başkasını yapalım? Onlar cidden kendilerine yazık ettiler ve uydurdukları şeyler (putlar) da kendilerinden kaybolup gitti.
Kurtubi Tefsiri
Onlar, zamanı gelince bildirdiklerinin gerçekleşmesinden başkasını mı bekliyorlar? O’nun bildirdiklerinin çıkacağı günde, evvelce O’nu unutanlar derler ki: “Gerçekten de Rabbimizin peygamberleri hakkı getirmişlerdi. Acaba şimdi bizim için şefaat edecek şefaatçiler bulunur mu? Yahut, işlediklerimizden başkalarını İşleyelim diye geri döndürülür müyüz?” Onlar, kendilerini gerçekten hüsrana uğratanlardır. Uydurageldikleri şeyler de kendilerinden uzaklaşarak kaybolup gitmişlerdir.
Yüce Allah’ın:
“Onlar, zamanı gelince bildirdiklerinin gerçekleşmesinden başkasını mı bekliyorlar?” âyetindeki “te’vîi” kelimesi, den türemiş bir kelime olarak hemzelidir. Medineliler ise, hemzeli kelimeleri hafifleterek okurlar.
Âyet-i kerimedeki “nazar”, intizar yani, beklemek anlamındadır. Bu da şu demektir. Onlar Kur’ân-ı Kerîm’de kendilerine vadolunan ceza ve hesaptan başkasını mı bekliyorlar?
Buradaki in, kıyâmet gününe bakmak (o günü beklemek)’den geldiği de söylenmiştir. Buna göre
“Onun bildirdiklerinin gerçekleşmesi” âyetindeki o zamiri Kitab’a raci olur.
Kitabın bildirdiklerinin te’vili ise, yüce Allah’ın o Kitapta vadetmiş olduğu öldükten sonra diriliş ve hesaptır. Mücahid’e göre “onun te’vîli”nden yani bildirdiklerinin gerçekleşmesinden kasıt, cezasıdır. Bu da onların Kitabı yalanlamalarının cezası demektir. Katade ise bunun, akibeti anlamına geldiğini söylemiştir ki, bu açıklamalar birbirine yakın anlamlar ifade eder.
“Onun bildirdiklerinin çıkacağı günde” yani, kıyâmet gününde bildirdiklerinin akibetleri görülüp ortaya çıkacağı vakit, anlamındadır. ” Günde” kelimesi İse
“Derler” ile nasbedilmiştir. Yani: O’nun bildirdikleri gerçekleşeceği gün gelmeden önce, O’nu unutanlar şöyle diyeceklerdir:
“Gerçekten de Rabbimizin peygamberleri hakkı getirmişlerdi. Acaba şimdi bizim için şefaat edecek şefaatçiler bulunur mu?” Bu, temenni anlamını da taşıyan bir sorudur.
“Şefaat edecek” kelimesi ise, sorunun cevabı olduğundan dolayı hazfolunmuştur.
“Yahut… geri döndürülür müyüz.” el-Ferrâ’ derki: Âyet: Acaba geri döndürülür müyüz? anlamındadır.
“İşlediklerimizden başkalarını işleyelim diye…” âyeti hakkında ez-Zeccâc der ki: “Geri döndürülür müyüz” anlamındaki fiil, manaya atfedilmiştir. Yani: Acaba herhangi bir kimse bize şefaat eder, yahut biz (dünyaya geri döndürülür müyüz) anlamındadır.
İbn İshâk “Yahut… işleyelim diye geri döndürülür müyüz?” anlamındaki fiilleri nasb ile okumuştur. Anlamı ise: Ancak, geri döndürülür de işlediklerimizden başkalarını işlersek müstesna, anlamındadır. Nitekim şair şöyle demiştir:
“Ona: Gözlerin ağlamasın dedim. Çünkü biz, ancak
Ya bir mülkü ele geçirmeye çalışıyorum yahut ölür de mazur görülürüz.”
el-Hasen ise, her iki fiili de ref ile okumuştur,
“Onlar kendilerini gerçekten hüsrana uğratanlardır.” Yani, bir türlü kendilerine bir fayda sağlayamamışlardır. Kendisine fayda sağlayamamış herkes kendisini hüsrana uğratmış demektir. Nimetleri kaybettiler ve kendilerine sağlayabilecekleri paylardan mahrum kaldılar, diye de açıklanmıştır.
“Uydurageldiklerİ şeyler de kendilerinden uzaklaşarak kaybolup gitmişlerdir.” Yani, Allah ile birlikte başka bir ilâh vardır şeklinde dünyada iken söyledikleri sözlerin batıl olduğu ortaya çıkmış olacaktır.