Musa, belirlediğimiz vakit için kavminden yetmiş adam seçti. Onları sarsıntı yakalayınca dedi ki: Rabbim! Dileseydin onları da beni de daha önce helâk ederdin. İçimizdeki beyinsizlerin yaptıkları yüzünden bizi helâk mı edeceksin? Bu, ancak senin imtihanındır; onunla dilediğini saptırır, dilediğini doğru yola iletirsin. Sen bizim velimizsin. Bizi bağışla ve bize merhamet et. Sen bağışlayanların en hayırlısısın.
Okunuşu ve Kelime Anlamı
Vahtare musa kavmehu seb’ine raculen li mikatina (Musa kavminden yetmiş adamı belirledi bizimle buluşma için) fe lemma ehazethumur recfeh (şiddetli sarsıntı onları yakalayınca) kale rabbi lev şi’te ehlektehum min kablu ve iyyaye (Rabbim dileseydin onları da beni de daha önce helak ederdin) e tuhlikuna bima feales sufehau minna (içimizdeki beyinsizlerin yaptığı yüzünden bizi helak eder misin) in hiye illa fitnetuk (bu senin imtihanından başka bir şey değildir) tudillu biha men teşau (onunla dilediğini saptırırsın) ve tehdi men teşau (ve dilediğini doğru yola iletirsin) ente veliyyuna (Sen bizim dostumuzsun) fagfir lena (bizi bağışla) verhamna (ve bize merhamet et) ve ente hayrul gafirin (Sen bağışlayanların en hayırlısısın)
Mukatil Tefsiri
“Musa, belirlediğimiz vakit için kavminden yetmiş adam seçti.” On iki kabileden her birinden altışar kişi seçildi ve böylece yetmiş iki kişi oldular. Musa: Rabbim bana ancak yetmiş kişi emretti; kim benimle gelmeyip geride kalırsa ona cennet vardır, dedi. Bunun üzerine Yûşa‘ b. Nûn ile Kâlib b. Yûkannâ geride kaldı.
“Belirlediğimiz vakit için”; yani bizim belirlediğimiz buluşma vakti için; bu da kırk gündü. Musa onları yanına alıp yola çıktı ve dağın eteğinde bıraktı. Musa yanlarına indiğinde onlar: “Bize Allah’ı açıkça göster” (Nisâ 153) dediler. Bunun üzerine onları sarsıntı yakaladı; yani söylediklerinin cezası olarak öldüler. Musa tek başına kaldı ve ağlamaya başladı.
“Onları sarsıntı yakalayınca” Musa: “Rabbim! İsrailoğullarına döndüğümde, onların seçkinlerini helak etmişken onlara ne diyeceğim?” dedi. “Rabbim! Dileseydin onları”; yani onları öldürürdün, “daha önce beni de”; yani benimle birlikte, bana arkadaşlık etmelerinden önce öldürürdün.
“İçimizdeki akılsızların yaptıkları yüzünden bizi helak mı edeceksin?” Musa, onların İsrailoğullarının buzağıyı ilah edinmeleri sebebiyle cezalandırıldıklarını zannetti. Buradaki “akılsızlar”, buzağıyı ilah edinenlerdir.
Musa: “Bu ancak senin imtihanındır”; yani bu ancak senin sınamandır. “Onunla dilediğini saptırır ve dilediğini doğru yola iletirsin. Sen bizim velimizsin. Bizi bağışla ve bize merhamet et. Sen bağışlayanların en hayırlısısın” dedi.
Buzağıya tapanların sayısının yalnızca on iki bin olduğu söylenmiştir.
Taberi Tefsiri
Yüce Allah şöyle buyuruyor: Musa, kavminden yetmiş adamı, Allah’ın onlarla birlikte kendisiyle buluşmasını vaat ettiği vakit ve süre için seçti; bu, beyinsizlerinin buzağı meselesinde yaptıklarından dolayı tövbe etmeleri içindi.
Bana Musa b. Hârûn rivayet etti, dedi ki: Bize Amr b. Hammâd rivayet etti, dedi ki: Bize Esbât, Süddî’den rivayet etti. Süddî şöyle dedi: Allah, Musa’ya İsrailoğullarından bazı kimselerle kendisine gelmesini emretti; bunlar buzağıya tapmaları sebebiyle Allah’tan özür dileyeceklerdi. Allah onlara bir vakit belirledi. Musa kavminden, kendi seçimiyle yetmiş adam seçti ve özür dilemeleri için onları götürdü. Oraya vardıklarında: “Ey Musa! Allah’ı açıkça görmedikçe sana inanmayacağız. Sen O’nunla konuştun, öyleyse O’nu bize göster” dediler. Bunun üzerine yıldırım onları yakaladı ve öldüler. Musa kalkıp ağladı, Allah’a dua etti ve: “Rabbim! İsrailoğullarına döndüğümde ve onların seçkinlerini helâk etmiş olduğun hâlde onlara ne diyeceğim? Dileseydin onları da beni de daha önce helâk ederdin” dedi.
Bize İbn Humeyd rivayet etti, dedi ki: Bize Seleme, İbn İshak’tan rivayet etti. İbn İshak şöyle dedi: Musa İsrailoğullarından en hayırlılarını seçerek yetmiş adam aldı ve onlara: Allah’a gidin, yaptıklarınızdan dolayı O’na tövbe edin, geride bıraktığınız kavminiz için de O’ndan tövbe kabul etmesini isteyin; oruç tutun, temizlenin ve elbiselerinizi temizleyin, dedi. Sonra onları, Rabbi tarafından belirlenen vakitte Tûr-i Sînâ’ya götürdü. Musa, Allah’ın izni ve bilgisi olmadan oraya gelmezdi. Yetmiş kişi, kendilerine emredileni yaptıktan ve Rabbiyle buluşmak üzere Musa’yla birlikte çıktıktan sonra Musa’ya: “Rabbimizin sözünü işitmemizi iste” dediler. Musa: “Bunu yapacağım” dedi. Musa dağa yaklaşınca bulut sütunu dağın üzerine indi ve bütün dağı kapladı. Musa yaklaşıp onun içine girdi ve topluluğa: Yaklaşın, dedi. Allah Musa ile konuştuğunda alnında parlak bir nur belirirdi; Âdemoğullarından hiç kimse ona bakmaya güç yetiremezdi. Bu sebeple önüne bir perde çekildi. Topluluk yaklaştı, bulutun içine girince secdeye kapandılar ve Allah’ın Musa ile konuşmasını, ona emir ve yasaklar vermesini işittiler. Allah onunla konuşmasını bitirip bulut Musa’nın üzerinden çekilince Musa onlara yöneldi. Onlar: “Allah’ı açıkça görmedikçe sana inanmayacağız” dediler. Bunun üzerine sarsıntı, yani yıldırım onları yakaladı, ruhları alındı ve hepsi öldü. Musa Rabbine yalvarıp dua etmeye ve O’na rağbet göstermeye başladı: “Rabbim! Dileseydin onları da beni de daha önce helâk ederdin. Onlar beyinsizlik ettiler; benden sonra geride kalan İsrailoğullarını da mı helâk edeceksin?” dedi.
Bana Müsenna rivayet etti, dedi ki: Bize Abdullah b. Sâlih rivayet etti, dedi ki: Bana Muâviye, Ali b. Ebû Talha’dan, o da İbn Abbas’tan “Musa, kavminden belirlediğimiz vakit için yetmiş adam seçti” sözü hakkında rivayet etti. İbn Abbas şöyle dedi: Allah ona kavminden yetmiş adam seçmesini emretmişti. O da yetmiş adam seçti ve Rablerine dua etmeleri için onlarla birlikte çıktı. Duaları arasında: “Allah’ım, bizden sonra hiç kimseye vermediğin şeyi bize ver” dediler. Allah onların bu duasını hoş karşılamadı ve sarsıntı onları yakaladı. Musa: “Rabbim! Dileseydin onları da beni de daha önce helâk ederdin” dedi.
Bize İbn Vekî‘ rivayet etti, dedi ki: Bize Hâlid b. Hayyân, Ca‘fer’den, o da Meymûn’dan rivayet etti: “Musa, kavminden belirlediğimiz vakit için yetmiş adam seçti”; yani kendilerine vaat edilen buluşma vakti için.
Bana Müsenna rivayet etti, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe rivayet etti, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebû Necîh’ten, o da Mücahid’den rivayet etti: “Belirlediğimiz vakit için yetmiş adam”; yani vaadin tamamlanması için onları seçti.
Başkaları ise onları sarsıntının yakalamasının sebebinin, Musa’yı Hârûn’u öldürmekle suçlamaları olduğunu söylemiştir.
Bize İbn Beşşâr ve İbn Vekî‘ rivayet ettiler, dediler ki: Bize Yahyâ b. Yemân rivayet etti, dedi ki: Bize Süfyân, Ebû İshak’tan, o da Umâre b. Abd es-Selûlî’den, o da Ali’den rivayet etti. Ali şöyle dedi: Musa, Hârûn, Şebbîr ve Şebîr birlikte yola çıktılar ve bir dağın eteğine vardılar. Hârûn bir yatağa uzandı ve Allah onun canını aldı. Musa İsrailoğullarına döndüğünde ona: Hârûn nerede? dediler. O: Allah onun canını aldı, dedi. Onlar: Sen onu öldürdün; onun güzel ahlâkını ve yumuşaklığını kıskandın, yahut buna benzer bir söz söylediler. Musa: İstediğiniz kimseleri seçin, dedi. Onlar da yetmiş adam seçtiler. İşte “Musa, kavminden belirlediğimiz vakit için yetmiş adam seçti” sözü budur. Hârûn’un bulunduğu yere vardıklarında: Ey Hârûn, seni kim öldürdü? dediler. O: Beni hiç kimse öldürmedi, fakat Allah canımı aldı, dedi. Onlar: Ey Musa, bundan sonra sana asla karşı gelmeyeceğiz, dediler. Bunun üzerine sarsıntı onları yakaladı. Musa sağına soluna dönerek: “Rabbim! Dileseydin onları da beni de daha önce helâk ederdin. İçimizdeki beyinsizlerin yaptıkları yüzünden bizi helâk mı edeceksin? Bu ancak senin imtihanındır; onunla dilediğini saptırır, dilediğini doğru yola iletirsin” dedi. Allah da onları diriltti ve hepsini peygamber yaptı.
Bize Muhammed b. Müsenna rivayet etti, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca‘fer rivayet etti, dedi ki: Bize Şu‘be, Ebû İshak’tan, o da Benî Selûl’den bir adamdan rivayet etti. O, Ali’nin bu ayet hakkında şöyle dediğini işitmişti: Hârûn güzel ahlâklı ve İsrailoğulları arasında sevilen biriydi. Öldüğünde Musa onu defnetti. Musa İsrailoğullarına gelince: Hârûn nerede? dediler. Musa: Öldü, dedi. Onlar: Onu sen öldürdün, dediler. Bunun üzerine içlerinden yetmiş adam seçti. Kabre vardıklarında Musa: Öldürüldün mü, yoksa öldün mü? diye sordu. Hârûn: Öldüm, dedi. Bunun üzerine onlar bayılıp düştüler. Musa: Rabbim, İsrailoğullarına döndüğümde ne diyeceğim? Bana onları sen öldürdün diyecekler, dedi. Bunun üzerine diriltildiler ve peygamber yapıldılar.
Bana Abdullah b. Haccâc b. Minhâl rivayet etti, dedi ki: Bize babam rivayet etti, dedi ki: Bize Rebî‘ b. Habîb rivayet etti, dedi ki: Ebû Saîd er-Rakkāşî’nin bu ayeti okuduğunu işittim: “Musa, kavminden belirlediğimiz vakit için yetmiş adam seçti.” Ardından şöyle dedi: Onlar yirmi yaşını geçmiş, fakat kırk yaşını aşmamış kimselerdi. Çünkü yirmi yaşındaki kimsenin cahilliği ve çocukluğu gitmiş olur; kırk yaşını aşmamış kimsenin de aklından henüz bir şey eksilmemiş olur.
Başkaları ise topluluğun sarsıntıya uğramasının sebebinin, kendileri buzağıya tapanlardan olmadıkları hâlde, buzağıya tapanlardan ayrılmamaları olduğunu söylemiştir.
Bize Bişr b. Muâz rivayet etti, dedi ki: Bize Yezîd rivayet etti, dedi ki: Bize Saîd, Katâde’den rivayet etti. Katâde “Musa, kavminden belirlediğimiz vakit için yetmiş adam seçti” ayetini “içimizdeki beyinsizler” sözüne kadar okudu ve şöyle dedi: Bize İbn Abbas’ın şöyle dediği nakledildi: Sarsıntının onları yakalamasının sebebi, buzağıyı diktiğinde kavimden ayrılmamalarıydı; her ne kadar onun ibadetinde onlara katılmayı hoş karşılamış olsalar da.
Bize Kāsım rivayet etti, dedi ki: Bize Hüseyin rivayet etti, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc’den rivayet etti. “Musa, kavminden belirlediğimiz vakit için yetmiş adam seçti”; bunlar bu sözü söylemeyen kimselerdendi, yani buzağıya tapanlara katılmamışlardı. Fakat kavimleri buzağıyı edindiklerinde onlardan ayrılmadıkları için sarsıntı onları yakaladı. Dışarı çıkıp dua ettiklerinde Allah onları öldürdü, sonra diriltti. “Onları sarsıntı yakalayınca dedi ki: Rabbim! Dileseydin onları da beni de daha önce helâk ederdin. İçimizdeki beyinsizlerin yaptıkları yüzünden bizi helâk mı edeceksin?”
Bana Hâris rivayet etti, dedi ki: Bize Abdülaziz rivayet etti, dedi ki: Bize Ebû Saîd rivayet etti. Mücahid şöyle dedi: “Musa, kavminden belirlediğimiz vakit için yetmiş adam seçti.” Buradaki “mîkāt”, vaat edilen vakittir. Musa kavminden yetmiş adamla birlikte çıkıp Allah’a dua ederek üzerlerindeki belayı kaldırmasını istedi. Duaları kabul edilmeyince Musa, onların da kavimlerinin işlediği günahlardan bir kısmını işlemiş olduklarını anladı. İbn Sa‘d dedi ki: Bana Muhammed b. Ka‘b el-Kurazî şöyle rivayet etti: Dualarının kabul edilmemesinin sebebi, onların kötülükten nehyetmemeleri ve iyiliği emretmemeleriydi. Bunun üzerine sarsıntı onları yakaladı ve öldüler; sonra Allah onları diriltti.
Bize İbn Vekî‘ rivayet etti, dedi ki: Bize Ebû Üsâme, Avn’dan, o da Saîd b. Hayyân’dan, o da İbn Abbas’tan rivayet etti: Musa’nın kavminden seçtiği yetmiş kişinin sarsıntıya uğramasının sebebi, buzağıya razı olmadıkları hâlde ondan nehyetmemeleriydi.
Bize İbn Beşşâr rivayet etti, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca‘fer rivayet etti, dedi ki: Bize Avn rivayet etti, dedi ki: Bize Saîd b. Hayyân, İbn Abbas’tan bunun benzerini rivayet etti.
Arap dili âlimleri, “Musa kavminden yetmiş adam seçti” ifadesinde “kavmini” kelimesinin mansup oluşunun sebebi konusunda ihtilaf etmişlerdir. Basra nahivcilerinden bazıları şöyle demiştir: Anlamı, “Musa kavminden yetmiş adam seçti”dir. “Min” edatı kaldırılınca fiil doğrudan isme geçirilmiştir. Ferazdak’ın şu sözü de böyledir:
İçimizden cömertlik ve bağış bakımından erkekler arasından seçilmiş olan vardır,
Şiddetli rüzgârlar estiğinde.
Bir başkası şöyle demiştir:
Sana hayrı emrettim; emredildiğin şeyi yap,
Seni mal ve servet sahibi olarak bıraktım.
Râî de şöyle demiştir:
İnsanların huyları bozulduğunda seni onların arasından seçtim,
Ve yanında isteğin umulduğu kimsenin mazeretini kabul et.
Kûfe nahivcilerinden bazıları ise şöyle demiştir: “Min” kaldırıldığında fiilin onlara doğrudan geçirilmesinin caiz görülmesi, bunun “Bunlar kavmin en hayırlılarıdır” ve “kavimden hayırlıdır” sözlerinden alınmış olmasındandır. İzafet “min”in yerinde kullanılabildiği ve anlam değişmediği için “Sizden bir adam seçtim” ve “Sizi bir adam olarak seçtim” denmesini de caiz görmüşlerdir.
Şair şöyle demiştir:
Onun için semiz bir genç deve seçti.
Recez söyleyen biri de şöyle demiştir:
Allah’ın onun için ağaçlardan seçtiğinin altında.
Yani: Allah onu ağaçların arasından seçti.
Bana göre ikinci görüş doğruluğa daha yakındır. Çünkü “seçme” fiili, parçayı ifade eden “min” edatını gerektirir. Arapların âdeti, yeri bilinen ve söylenen sözün içinde hazfedilene işaret bulunan unsurları cümlenin içinden düşürmektir. Bu da Allah dilerse onlardan biridir.
Daha önce “sarsıntı”nın anlamını delilleriyle açıklamıştık: O, topluluğu sarsan, korkutan, hareket ettiren ve sonunda helâk eden şeydir; ya onları öldürür ya da bayıltıp şuurlarını giderir.
Bunun bir yıldırım olduğu ve onları öldürdüğü görüşüne dair rivayetleri de başka yerde zikrettik.
Bana Muhammed b. Amr rivayet etti, dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet etti, dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebû Necîh’ten, o da Mücahid’den rivayet etti: “Onları sarsıntı yakalayınca”; öldüler, sonra Allah onları diriltti.
Bana Müsenna rivayet etti, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe rivayet etti, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebû Necîh’ten, o da Mücahid’den rivayet etti: “Belirlediğimiz vakit için yetmiş adam”; Musa onları vaat edilen vaktin tamamlanması için seçti. “Onları sarsıntı yakalayınca”; öldüler, sonra Allah onları diriltti.
Bana Abdülkerîm rivayet etti, dedi ki: Bize İbrahim rivayet etti, dedi ki: Bize Süfyân rivayet etti. Ebû Saîd, İkrime’den, o da İbn Abbas’tan “Onları sarsıntı yakalayınca” sözü hakkında şöyle dedi: Sarsıntı onları sarstı.
“İçimizdeki beyinsizlerin yaptıkları yüzünden bizi helâk mı edeceksin? Bu ancak senin imtihanındır; onunla dilediğini saptırır, dilediğini doğru yola iletirsin. Sen bizim velimizsin; bizi bağışla ve bize merhamet et. Sen bağışlayanların en hayırlısısın” sözünün tevilinde tevil ehli ihtilaf etmiştir.
Bazıları şöyle demiştir: Bunun anlamı, “Buzağıya tapan beyinsizlerimizin yaptıkları yüzünden, helâk ettiğin bu kimseleri mi helâk edeceksin?”dir. Bunlara göre Allah onları, buzağıya tapanlar arasında oldukları için helâk etmişti. Musa ise onların böyle yaptıklarını bilmiyordu.
Bize Musa b. Hârûn rivayet etti, dedi ki: Bize Amr rivayet etti, dedi ki: Bize Esbât, Süddî’den rivayet etti. “İçimizdeki beyinsizlerin yaptıkları yüzünden bizi helâk mı edeceksin?” sözü hakkında Süddî şöyle dedi: Allah Musa’ya, bu yetmiş kişinin de buzağıyı ilâh edinenlerden olduğunu vahyetti. Bunun üzerine Musa: “Bu ancak senin imtihanındır; onunla dilediğini saptırır, dilediğini doğru yola iletirsin” dedi.
Başkaları ise şöyle demiştir: Helâk ettiğin bu kimseleri helâk etmen, ben İsrailoğullarına döndüğümde ve onlar benimle birlikte olmadığında geride kalanların da helâki demektir. Bu görüşe göre “beyinsizler”, Musa’dan Rablerini kendilerine göstermesini isteyen ve helâk edilen kimselerdir.
Bize İbn Humeyd rivayet etti, dedi ki: Bize Seleme, İbn İshak’tan rivayet etti. İbn İshak şöyle dedi: Sarsıntı yetmiş kişiyi yakalayıp hepsi ölünce Musa Rabbine yalvararak, dua ederek ve O’na rağbet göstererek şöyle dedi: “Rabbim! Dileseydin onları da beni de daha önce helâk ederdin. Bunlar beyinsizlik ettiler; bizim beyinsizlerimizin yaptıkları yüzünden geride bıraktığım İsrailoğullarını da mı helâk edeceksin?” Yani: Bu, onlar için de bir helâktir. Çünkü onların arasından en hayırlılarını seçerek yetmiş adam getirdim; şimdi yanlarına tek bir adam olmadan mı döneceğim? Bundan sonra hangi sözümde beni tasdik edecekler veya bana hangi hususta güvenecekler?
Başkaları ise şöyle demiştir: Bana Yûnus rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi. İbn Zeyd “İçimizdeki beyinsizlerin yaptıkları yüzünden bizi helâk mı edeceksin?” sözü hakkında şöyle dedi: İçimizde sana ibadeti terk eden veya senin yerine başkasını koyan tek bir adam bile yokken bizi sorumlu mu tutacaksın?
Ayetin tevilinde iki görüşten doğruluğa daha yakın olan, Musa’nın “İçimizdeki beyinsizlerin yaptıkları yüzünden bizi helâk mı edeceksin?” sözüyle yetmiş kişinin helâkine üzüldüğünü ve “beyinsizler” ile buzağıya tapanları kastettiğini söyleyen görüştür. Çünkü Musa’nın, Rabbi adına istekte bulunmaları için kavminden seçerken, kendisine göre ancak en faziletli olanları seçmiş olması gerekir. Allah’ın dışında buzağıyı ilâh edinerek şirke düşmüş kimselerin onun yanında en faziletli kimseler sayılması ise mümkün değildir.
Bir kimse: Musa’nın, Allah’ın bir topluluğu başka bir topluluğun günahları sebebiyle cezalandırabileceğine inanmış olması ve “Buzağıya tapanların günahları yüzünden, biz bundan uzak olduğumuz hâlde bizi helâk mı edeceksin?” demiş olması mümkün değil midir? derse, ona şöyle denir: “Helâk” kelimesinin anlamının ceza olmaksızın canların alınması olması mümkündür. Nitekim Yüce Allah “Bir kimse helâk olursa” buyurmuş, bununla “ölürse” anlamını kastetmiştir. (Nisâ 176) Buna göre Musa’nın sözü: “İçimizdeki beyinsizlerin yaptıkları yüzünden bizi öldürecek misin?” anlamında olur.
“Bu ancak senin imtihanındır” sözüne gelince, Yüce Allah bununla şöyle buyurmaktadır: Kavmimin senden başkasına tapmakla yaptığı bu iş, ancak senin onları maruz bıraktığın bir imtihandır. Buradaki “fitne”, sınama ve imtihandır. Yani: Onları bununla sınadın ki ona taparak haktan sapanla, ona tapmayı terk ederek doğru yolu bulan belli olsun. Onların sapmasını ve hidayetini Allah’a nispet etmiştir; çünkü onların başına gelen bu durumun sebebi Yüce Allah tarafından meydana gelmiştir.
“Fitne” hakkında söylediğimize yakın bir görüşü tevil ehlinden bir topluluk da söylemiştir.
Bize İbn Vekî‘ rivayet etti, dedi ki: Bize babam, Ebû Ca‘fer’den, o da Rebî‘den, o da Ebû Âliye’den rivayet etti: “Bu ancak senin imtihanındır”; yani senin sınamandır.
Bize Habûye er-Râzî, Ya‘kūb’dan, o da Ca‘fer b. Ebû Muğîre’den, o da Saîd b. Cübeyr’den rivayet etti: “Ancak senin imtihanındır”; yani senin sınamandır.
Bana Müsenna rivayet etti, dedi ki: Bize İshak rivayet etti, dedi ki: Bize Abdurrahman b. Sa‘d rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Ca‘fer, Rebî‘ b. Enes’ten rivayet etti: “Bu ancak senin imtihanındır”; yani senin sınamandır.
Bize Abdullah b. Sâlih rivayet etti, dedi ki: Bana Muâviye b. Sâlih, Ali b. Ebû Talha’dan, o da İbn Abbas’tan “Bu ancak senin imtihanındır; onunla dilediğini saptırırsın” sözü hakkında şöyle rivayet etti: Bu ancak senin azabındır; onunla dilediğini yakalar, dilediğinden uzaklaştırırsın.
Bana Yûnus rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi. İbn Zeyd, “Bu ancak senin imtihanındır” sözü hakkında: Onları sen imtihan ettin, dedi.
“Sen bizim velimizsin”; yani sen bizim yardımcımızsın.
“Bizi bağışla”; yani günahlarımız sebebiyle bizi cezalandırmayarak onları bizim üzerimizde ört.
“Ve bize merhamet et”; yani rahmetinle bize şefkat göster.
“Sen bağışlayanların en hayırlısısın”; yani suçu affeden ve günahı örtenlerin en hayırlısısın.
Hz.Ateist Tefsiri
Henüz eklenmedi…